Александр Морозевич: Ресейлік шахмат шеберінің өмірбаяны мен жетістіктері

Кіріспе

Ресейлік шахмат гроссмейстері (1977 жылы туған)

Александр Сергеевич Морозевич (Александр Серге́евич Морозе́вич; 18 шілде 1977 жылы туған) – ресейлік шахматшы. 1994 жылы ФИДЕ-ден гроссмейстер атағын алды. Морозевич екі рет Әлем чемпионатына үміткер (2005, 2007), екі рет Ресей чемпионы және жеті шахмат Олимпиадасында Ресей құрамасының құрамында ойнап, көптеген командалық және жеке медальдар жеңіп алды. Ол Melody Amber (2002 жылы жеке, 2004, 2006, 2008 жылдары бөлісіп) және Biel (2003, 2004, 2006 жылдары) турнирлерін бірнеше рет жеңіп алды. Морозевич агрессивті және ерекше ойын стилімен белгілі. Оның ең жоғары рейтингі 2008 жылдың шілдесінде әлемдік рейтингте екінші орынды иеленді.

Мансап

Халықаралық турнирдегі алғашқы жеңісі 1994 жылы, 17 жасында Лондондағы Lloyds Bank турнирінде 10 ұпайдың 9½-ін жинап, жеңіске жеткен кезде болды. 1994 жылы ол Памплона турнирін де жеңіп алды, бұл жеңісті 1998 жылы қайталады. 1997 жылы Морозевич Жастар арасындағы әлем чемпионатына бірінші болып іліккенімен, бишоп пен жылқы шахмат комбинациясымен америкалық Тал Шакедке есе жіберді. Сол жылы Морозевич FIDE әлем чемпионатына қатысып, бірінші турда бұрынғы әлем чемпионы Василий Смысловты жеңді. Екінші турда Лембит Олл оны жеңіп, турнирден шығарды. Келесі жылы Морозевич Ресей чемпионатында жеңіске жетті. 1999 жылы ол Сараеводағы алғашқы «супертурниріне» қатысып, 9 мүмкіндіктен 5½ ұпай жинап, төртінші орын алды. 2000 жылдың басында Морозевич Вийк-ан-Зедегі Corus шахмат турниріне қатысып, 14 ойыншының арасында бесінші орынға ие болды. Бұл жарыста Гарри Каспаров Владимир Крамник, Висванатан Ананд және Питер Лекодан оқ бойы озумен жеңіске жетті. Сол жылы ол Нью-Делиде өткен FIDE әлем чемпионатына қатысты. Рейтингісінің арқасында ол екінші турға тікелей өтті, онда Гилберто Милосты 2:0 есебімен жеңіп, үшінші турда Евгений Владимировты 1½:½ есебімен жеңіп, төртінші турда Владислав Ткачевке есе жіберді. 2001 жылы Вийк-ан-Зеде Морозевич әлем чемпионы Владимир Крамникке қара түсті фигуралармен жеңіске жеткен алғашқы шахматшы болды. Ол Каспаров, Ананд, Василий Иванчук және Крамниктен кейін Алексей Шировпен бірге бесінші орынды бөлісті. 2001 жылғы FIDE әлем чемпионатында Морозевич Нугзар Зеляковты, Кришнан Сасикиранды және Михаил Гуревичті жеңіп, төртінші турда жеңімпаз Руслан Пономаревке қарсы тай-брейкте жеңіліске ұшырады. 2005 жылдың қыркүйегінде Морозевич Аргентинаның Сан-Луис қаласында өткен FIDE әлем чемпионатында төртінші орын алды, Веселин Топалов, Ананд және Питер Свидлерден кейін. 2006 жылдың желтоқсанында ол Памплонадағы күшті турнирде 7 мүмкіндіктен 6 ұпай жинап, 2951 Elo көрсеткішіне ие болды. 2007 жылы Линарес турнирінде Анандтан кейін Магнус Карлсенмен екінші орынды бөлісті. Сан-Луис турниріндегі нәтижесі оған 2007 жылғы әлем чемпионатына тікелей қатысуға мүмкіндік берді. Бұл турнирде ол 14 ойынның 6-сын жеңіп, сегіз ойыншының арасында алтыншы орын алды. Ол әлем чемпионы Владимир Крамникке қарсы жеңіске жеткен жалғыз ойыншы болды (бұл Крамник үшін 2007 жылғы жалғыз жеңіліс еді). 2007 жылдың желтоқсанында Морозевич соңғы алты турда жеңіске жетіп, екінші рет Ресей чемпионатында жеңімпаз атанды. 2008 жылдың маусым айында Морозевич Сараевода өткен Босна турнирін екінші орыннан 1½ ұпаймен оқ бойы озумен жеңіп алды. Екі айдан кейін ол Тал мемориалында екінші орынды бөлісті. Әлемдегі төртінші шахматшы ресми түрде саналғанымен, Морозевич ресми емес рейтингте әлемнің бірінші орынына көтерілді, бірақ турнир соңында төртінші орынға түсіп қалды. 2011 жылдың маусым айында Таганрогта өткен Ресей чемпионатының жоғары лигасының жеңімпазы атанды, 11 ойыннан 8 ұпай жинап, «суперфиналға» қатысуға мүмкіндік алды, онда ол жеңімпаз Питер Свидлерден кейін екінші орын алды. Қазан айында Морозевич Ресейдегі Саратов облысының губернаторының кубогын жеңіп алды, 11 ойыннан 8½ ұпай жинап, қарсыластарынан 1½ ұпаймен оқ бойы озумен және 2917 көрсеткішімен. 2012 жылдың ақпан айында Морозевич Владимир Петров мемориалында бірінші орын алды, бұл жылдам ойын турнирі, уақыт бақылауы 15 минут плюс 6 секундты құрады. 2014 жылы Пойковскийде өткен 15-ші Халықаралық Карпов турнирінің жеңімпазы атанды. Морозевич 2015 жылы Магистраль Сиутат де Барселона турнирін Аксель Бахманнан тай-брейкте жеңіп алды, ол қара фигуралармен көбірек ойын ойнады.

His first win in an international tournament was in 1994, when at the age of 17 he won the Lloyds Bank tournament in London with a score of 9½ points out of 10. In 1994 he also won the Pamplona tournament, a victory he repeated in 1998. In 1997 Morozevich was the top seed at the World Junior Chess Championship, but lost to the eventual champion, American Tal Shaked, in a bishop and knight checkmate. That same year, Morozevich participated in the FIDE World Championship, where he eliminated former world champion Vassily Smyslov in the first round. He was knocked out in the second round by Lembit Oll. The next year Morozevich won the Russian Championship. In 1999 he played in his first super tournament in Sarajevo and finished in fourth scoring 5½ points of 9. In beginning of 2000 Morozevich participated at the Corus chess tournament in Wijk aan Zee and finished fifth out of 14 players. The event was won by Garry Kasparov ahead of Vladimir Kramnik, Viswanathan Anand and Peter Leko. In the same year he participated in the FIDE World Championship played in New Delhi. Due to his rating he was seeded directly into the second round, in which he eliminated Gilberto Milos with the score of 2–0, then he proceeded to beat Evgeny Vladimirov 1½–½ in the third round before finally being eliminated in the fourth by Vladislav Tkachiev. In Wijk aan Zee 2001 Morozevich became the first player to defeat World Champion Vladimir Kramnik after beating him with black. He shared fifth together with Alexei Shirov, behind Kasparov, Anand, Vassily Ivanchuk and Kramnik. In the 2001 FIDE World Championship, Morozevich beat Nugzar Zeliakov, Krishnan Sasikiran and Mikhail Gurevich before losing in tie breaks in the fourth round against the eventual winner of the event Ruslan Ponomariov. In September 2005, Morozevich played in the FIDE World Chess Championship 2005 in San Luis, Argentina, taking fourth place behind Veselin Topalov, Anand and Peter Svidler. In December 2006, he won the strong Pamplona tournament with a score of 6 points out of 7 and an Elo performance of 2951. He shared second place with Magnus Carlsen, behind Anand, at the 2007 Linares tournament. His San Luis result earned him direct entry to the World Chess Championship 2007. In that tournament he scored 6 out of 14, placing sixth out of eight players. He was the only player who managed to defeat the reigning world champion Vladimir Kramnik (which was also Kramnik's only defeat in 2007). In December 2007 Morozevich won the Russian Championship for the second time, winning the last six rounds. In June 2008 Morozevich won the Bosna tournament in Sarajevo with a margin of 1½ points ahead of second place. Two months later he shared second place in the Tal Memorial after leading the tournament in early rounds. While officially being fourth in the world, Morozevich unofficially climbed to the top spot of the world rating list, but fell back to fourth by the end of the tournament. In June 2011 he won the Russian Championship Higher League in Taganrog with 8/11, earning a spot in the Superfinal, in which he came second behind the eventual winner Peter Svidler. In October Morozevich won the Saratov Governor's Cup in Russia with a score 8½/11, one and a half points ahead of the field, and a performance of 2917. In February 2012 Morozevich came first in the Vladimir Petrov Memorial, a rapidplay tournament with the time control of 15 minutes plus 6 seconds per move. In 2014 he won the 15th Karpov International tournament in Poikovsky. Morozevich won the Magistral Ciutat de Barcelona tournament in 2015 on tiebreak over Axel Bachmann, having played more games with the black pieces.

Командалық жарыстар

Морозевич командалық жарыстарда үлкен жетістіктерге қол жеткізді: Шахмат Олимпиадасында Ресей құрамасымен үш рет (1998, 2000, 2002) алтын медаль, бір күміс (2004) және бір қола (1994) медаль жеңіп алды. 2005 жылы Әлем командалық чемпионатында да алтын медаль жеңіп алды, онда шешуші турда Қытай командасының ойыншысын жеңді. Ол сонымен қатар 2003 және 2007 жылғы Еуропа командалық чемпионаттарында екі алтын медаль иеленді.

Ойын стилі

Морозевич агрессивті ойыншы ретінде танымал, оның дебюттік репертуары дәстүрден тыс. Ол кейде Чигорин қорғанысын (1. d4 d5 2. c4 Nc6) және Альбин қарсы гамбитын (1. d4 d5 2. c4 e5) қолданады. Ол сонымен қатар күрделі позицияларды ұнататынымен де белгілі. Морозевичтің тәуекелді және әсерлі ойын стилі, салыстырмалы түрде аз тең нәтижелерге әкелетіндіктен, шахмат жанкүйерлері арасында танымал. 2007 жылы Морозевич, Владимир Барскиймен бірлесіп, "Морозевич түсіндірген Чигорин қорғанысы" атты Чигорин қорғанысы туралы кітап шығарды.

Көзін байлап шахмат

Морозевич әлемдегі ең үздік көзін байлап шахмат ойнайтын ойыншылардың бірі саналады. Ол бұл мәртебені «Мелоди Амбер» турнирлерінің көзін байлап ойналатын кезеңдерінде растады: 2002 жылы бірінші орын – 9/11, 2003 жылы екінші орынды бөлісті – 7/11, 2004 жылы бірінші орын – 8½/11, 2005 жылы екінші орынды бөлісті – 6/11, 2006 жылы бірінші орын – 9½/11, 2007 жылы екінші орынды бөлісті – 7/11, 2008 жылы бірінші орынды бөлісті – 6/11 және 2009 жылы Анандпен төртінші орынды бөлісті – 6½/11.

Жүре беріңіз

Соңғы жылдары Морозевич шахмат жарыстарында өте активті болмаса да, Го ойынына көшті. 2018 жылдың мәліметі бойынша, оның Го рейтингі 1 данды құрайды. 2016 жылдың шілде айында ол Тайгер Хилларп Перссонды 4 ойындық шахмат пен Годан тұратын матчта жеңіп шықты.