Кіріспе
Израиль банкі Bank Leumi (, әдеби мағынасында Ұлттық банк; بنك لئومي) – Израиль банкі. Ол 1902 жылдың 27 ақпанында Яффа қаласында АҚШ, Швейцария, Ұлыбритания, Мексика, Уругвай, Румыния, Джерси және Қытайдағы еврей отарлау тресінің (Jüdische Kolonialbank) еншілес компаниясы – «Англо Палестина компаниясы» ретінде құрылды. 1981 жылы мемлекеттік меншікке алынғанымен, қазір Bank Leumi негізінен жеке меншікте, ал үкімет ең ірі акционері болып табылады, 2006 жылдың маусым айына қарай акциялардың 14,8%-ына ие. Басқа ірі акционерлер – Shlomo Eliyahu және Branea Invest, олардың әрқайсысы акциялардың 10%-ын иеленеді, бұл банк басқарушы ядросын құрайды. Банк акцияларының 60%-ы халыққа тиесілі және Тель-Авив қор биржасында саудаланады.
Bank Leumi (, lit. National Bank; بنك لئومي) is an Israeli bank. It was founded on February 27, 1902, in Jaffa as the Anglo Palestine Company as subsidiary of the Jewish Colonial Trust (Jüdische Kolonialbank) Limited US, Switzerland, the UK, Mexico, Uruguay, Romania, Jersey, and China. Though nationalized in 1981, now Bank Leumi is mainly in private hands, with the government as the largest single shareholder, with 14.8% of the stock (as of June 2006). The other major shareholders are Shlomo Eliyahu and Branea Invest, which each hold 10% of the stock, constituting the control core of the bank. Sixty percent of the bank's stocks are held by the public and traded on the Tel Aviv Stock Exchange.
Герцльдің "Яһуди мемлекеті"
Еврейлік отарлау тресінің бастамалары Герцльдің "Der Judenstaat" (әдеби мағынасында "Иудей мемлекеті") атты көрегендік еңбегіне салады, онда ол еврей мемлекетінің қалай құрылатыны туралы өзінің ұсыныстарын егжей-тегжейлі баяндаған. Осы көзқарастың маңызды бөлігі "Иудей компаниясы" деп аталатын алып ұйым болды, ол "Англияның заңдарымен ресімделіп, Англияның қорғауындағы" акционерлік қоғам ретінде құрылатын еді. Герцльдің ойынша, бұл компания Палестинадағы жердің барлығын бақылап, бірнеше жылдың ішінде миллиондаған адамды – әлемдегі барлық немесе дерлік барлық еврейлерді сол жерге жеткізуге тиіс болды. Содан кейін ол оларды жаңа елге қоныстандырудың, қалалық және ауылдық жерлерге орналастырудың, сондай-ақ ауыл шаруашылығын, сауда мен өнеркәсіпті дамытудың барлық логистикалық мәселелерін шешетін еді. Герцль бұл қаһармандық міндеттерді орындау үшін компанияның капиталы шамамен бір мың миллион марка (шамамен 50 миллион фунт стерлинг немесе 200 миллион доллар) болуы керек деп есептеді. Бірақ іс жүзінде, сионистік қозғалыс мұндай ауқымды жобаны саяси немесе қаржылық тұрғыдан іске асыруға мүлдем дайын болмады. Нақтыда, Лондон қаласында құрылған "Еврейлік отарлау тресі" – "Der Judenstaat" еңбегіндегі компанияның кішірейтілген үлгісі болды: оның капиталы "Иудей компаниясы" үшін жоспарланған соманың аз бөлігін құрады және оның қызметі Палестинадағы сионистік қозғалыс сатып ала алған шектеулі жерлерге еврейлердің шағын топтарын тасымалдаумен және орналастырумен шектелді. Дегенмен, "Отарлау тресі" Израиль мемлекетінің құрылуына бағытталған сионистік жобаны іске асыруда маңызды рөл атқарды.
Еврейлік отарлау қоры
Еврейлік отарлау тресі (неміс тілінде: Jüdische Kolonialbank), қазіргі Банк Леумидің ізашары, Базельде өткен Екінші сионистік конгресте құрылды және 1899 жылы Лондон қаласында сионистік ұйымның қаржылық құралы ретінде тіркелді.
Англо-Палестиналық банк
Банктің Палестинадағы қызметін 1902 жылы құрылған еншілес компаниясы Anglo Palestine Bank жүзеге асырды. Банк өзінің алғашқы бөлімшесін 1903 жылы Яффада Зальман Давид Левонтиннің басқаруымен ашты. Алғашқы операциялар жер сатып алу, импорт және концессия алуды қамтиды. Иерусалим, Бейрут, Хеброн, Сафед, Хайфа, Тиберия және Газада филиалдар ашылды. "Англо Палестина" банкі фермерлерге ұзақ мерзімді несиелер ұсынды және Тель-Авивтегі алғашқы аудандарды салған "Ахузат Байит" қауымдастығына несиелер берді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Осман үкіметі Англияда тіркелген банкті жау институты деп жариялады және оны жабу мен ақшасын тәркілеуді қолға алды. 2011 жылы Bank Leumi Женевадағы Banque Safdie SA компаниясын 143 миллион швейцариялық франкқа сатып алды. Bank Leumi 2012 жылдың басында Banque Safdie-ді Bank Leumi Switzerland Ltd-мен біріктіріп, Leumi Private Bank-ті құрды. Leumi 2013 жылдың қазан айында Австралияның Мельбурн қаласындағы өкілдігін жапты. 2014 жылдың шілдесінде Bank Julius Baer Leumi банкінің жеке банктік активтерін сатып алғанын мәлімдеді. Baer Leumi (Люксембург) S.A. банкін сатып алды, Leumi Люксембургтегі жеке банкі және Leumi Private Bank клиенттерін Baer-ге берді. 2019 жылдың шілдесінде доктор Самер Хаж Йехия төраға болып тағайындалды. Банк Leumi USA, банктің АҚШ-тағы еншілес компаниясы 2022 жылы Valley National Bank-пен қолма-қол ақша мен акцияларға 1,2 миллиард АҚШ долларына сатып алынды. 2023 жылы Пабло Розенберг пен Гал Торен Банктің баяндамашылары ретінде қызмет ете бастады.
Израиль қоныстарына қатысу
2017 жылдың қазан айында Дания зейнетақы компаниясы Sampension Леумиге инвестиция салуға тыйым салды, сондай-ақ Батыс жағалаудағы заңсыз Израиль қоныстарында қызмет ететін Bank Hapoalim, Израильдің Bezeq телекоммуникация компаниясы және Германияның Heidelberg Cement сияқты тағы үш компанияға да тыйым салды. 2020 жылдың 12 ақпанында Біріккен Ұлттар Ұйымы Батыс жағалауда, оның ішінде Шығыс Иерусалимде, сондай-ақ оккупацияланған Ғолан биіктіктерінде Израиль қоныстануын дамытуға көмектесетін 112 компанияның дерекқорын жариялады. Бұл қоныстар халықаралық құқық бойынша заңсыз деп есептеледі. Bank Leumi «қоныстардың сақталуы мен өмір сүруін қолдайтын қызметтер мен коммуналдық қызметтерді ұсынуы» және «осы оккупацияланған аумақтардағы қоныстарды дамытуға, кеңейтуге немесе сақтауға көмектесетін банк және қаржы операциялары» себептерімен дерекқорға енгізілді. 2021 жылдың 5 шілдесінде Норвегияның ең ірі зейнетақы қоры KLP, БҰҰ есебінде Израиль қоныстарымен байланысы бар екені анықталған 15 басқа да компаниямен бірге Bank Leumi-ден бас тартатынын мәлімдеді.
Белгілі ғимараттар
Британдық Мандат кезінде неміс-иудей сәулетшісі Эрих Мендельсон салған Иерусалимдегі Яффа көшесіндегі Банк Леумидің бас филиалы ескерткіш ғимарат деп жарияланды. Иерусалимнің Рехавия ауданындағы Рамбан көшесінің қиылысында орналасқан Банк Леуми филиалы Баухаус архитектурасының бір мысалы болып табылады. Оны неміс-иудей сәулетшісі Леопольд Кракауэр жобалаған. 1935 жылы ол жеке үй ретінде салынған, ал 2007 жылы бастапқы келбеті қайта жаңартылды.
Әлемдік қатысу
Люксембург – Bank Leumi, Дэвид Калай және Надав Калайдың қызметі салдарынан, Bank Leumi 2014 жылдың желтоқсанында АҚШ Әділет министрлігімен қылмыстық істі кейінге шегеру туралы келісімге келді, онда оффшорлық шоттарда активтер мен табыстарды жасыруға қатысқандығын мойындады. Банк 270 миллион доллар көлемінде айыппұл төледі және АҚШ-тағы 1500-ден астам шот иесінің атын тапсырды.