Кіріспе
Цзянси, Қытай Цзюцзян (c=九江), бұрын Киукян немесе Кью Кян деп транскрипцияланған, – Қытай Халық Республикасының Цзянси провинциясының солтүстік-батысындағы Янцзы өзенінің оңтүстік жағалауында орналасқан префектура деңгейіндегі қала. Ол Цзянси провинциясындағы префектура деңгейіндегі екінші ірі қала. Цзюцзян реформалар мен ашылу саясаты іске асырылғаннан кейін Янцзы өзені бойындағы шетелдік саудаға ашылған алғашқы бес қаланың бірі. Бұл Янцзы өзенінің халықаралық сауда қақпасы және Цзянсидің жалғыз халықаралық сауда порты қаласы. Цзюцзян порты Янцзы өзеніндегі төртінші ірі порт. 2020 жылғы халық санауы бойынша оның халқы 4 600 276 адамды құрады, олардың 1 164 268-і үш қалалық ауданнан (Суньян, Лянси және Чайсанг) тұратын қалалық аймақта (метро) тұрады. 2007 жылы Қытай қалаларының бренд құндылығы туралы есепте Цзюцзян Қытайдың өмір сүруге ең қолайлы он қаласының қатарына енді. 2022 жылы Қытайдың Мемлекеттік кеңесі Цзюцзянға Қытай Республикасы кезеңіндегі бай тарихы мен көп мәдениеттілігі үшін «Атақты ұлттық тарихи және мәдени қала» атағын берді.
Jiujiang (c=九江), formerly transliterated Kiukiang or Kew Keang, is a prefecture level city located on the southern shores of the Yangtze River in northwest Jiangxi Province, People's Republic of China. It is the second largest prefecture level city in Jiangxi province. Jiujiang is one of the first five cities that were opened to foreign trade along the Yangtze River following the implementation of the reform and opening up policy. It is the Yangtze River's shipping hub international gateway, and Jiangxi's only international trade port city. Jiujiang Port is the fourth largest port on the Yangtze River. Its population was 4,600,276 inhabitants at the 2020 census, 1,164,268 of whom resided in the built up area (metro) made up of three urban districts (aka Xunyang, Lianxi, and Chaisang). In 2007, the city was named China's top ten livable cities by the Chinese Cities Brand Value Report, which was released at 2007 Beijing Summit of China Cities Forum. In 2022, the State Council of China granted Jiujiang the title of Famed National Historical and Cultural City for its rich history and multiculture background in the Republic of China era.
Ежелгі тарих
Ежелгі заманда Джиуцзян пайда болған жерге жақын тоғыз өзеннің қосылғандығы туралы әңгімелер айтылған. Ся және Шан династиялары кезеңінде бірнеше мемлекеттердің астаналары Джиуцзян аймағында орналасқан. Көктем және күз кезеңінде (б.з.д. 770–476 жж.) Джиуцзян У (шығысқа қарай, ағыс бойымен төменде) және Чу (батысқа қарай, ағыс бойымен жоғарыда) мемлекеттерінің арасындағы шекара болды.
Императорлық тарих
Қытайдың әйгілі философы, оқшауланған өмір сүрген және ақын Тао Юаньмин (365-429 жж.) Лу тауының етегінде өмір сүрген. Ол бір кезде жақын орналасқан Пенцзе округінің судьясы болып тағайындалған, бірақ әділеттік жүзеге асырудағы саяси мәселелерге байланысты 83 күннен кейін қызметтен кетті. Ол "Шапақ гүлдеген көктем" атты эссе жазу үшін өз ауылына қайтып келді. 757 жылы Ли Бай (701-762 жж.) Ан Ши көтерілісіне қатысы бар деп айыпталып, Цзюцзяңға жер аударылды. Бай Цзюи (772-846 жж.) "Люта әні" атты өлең жазды, ол кішкентай және шалғай қалада тұруға мәжбүр болған орта деңгейдегі шенеунік ретіндегі қайғысы мен жалғыздығы туралы айтады. 13 ғасырда Чжу Си – Конфуций философы, Лу тауының шығыс беткейіндегі Ақ бұғы үңгірі академиясында оқыды. Цзюцзян бұрын Цзянчжоу (江州) және Сюньян (浔阳) деп те аталып келген. Цзинь әулеті (266-420 жж.) кезінде ол Синь Ян деп, ал Лианг әулеті (502-557 жж.) кезінде Цзянчжоу деп аталды. Қайта біріктірілгеннен кейін Суй әулеті оны Цзюцзян деп атады, ал Сун әулеті (960-1127 жж.) Тинг Цзян деп атады. Мин әулеті (1368-1644 жж.) оған Цзюцзян деген ат берді, ол бүгінгі күнге дейін сақталған. Ол бес жыл бойы (1850-1864 жж.) Тайпин көтерілісінің бекінісі болды, олар қаланы қиратып, тек бір көшеде ғимараттарды қалдырды. Осы кезеңде қала Тайпиннің Цзянси провинциясының астанасы болды.
Еуропалықтардың келуі
1858 жылы Қытай порттарын тексеру үшін келген лорд Элгиннің комитетінің мүшесі: «Біз бұл жағдайды ең қайғылы деп таптық», - деп мәлімдеді. Бұрын гүлденген қаланың орнында тек бірнеше қарапайым дүкендері бар, қираған бір көше ғана қалған еді. 9-10 шақырымдық қабырғалармен қоршалған кең аумақтың қалған бөлігінде тек қираған үйінділер, сорғыш өсімдіктер мен бау-бақшалар болды. 1862 жылы Цзюцзян еркін сауда портына айналғаннан кейін, Цзянси провинциясының мол күрішін экспорттады. 1904 жылы оның кедені арқылы 160 000 килограмнан астам опиум өткен. Нью-Йорк методистік миссиялық қоғамының басқарушысы Вергиль К. Харт 1866 жылы Киукиангке келді және қала қабырғасының шығыс жағында жер сатып алды. Осы жерде қаланың алғашқы методистік шіркеуі мен батыстық ауруханасы салынды, ал аурухана №1 аурухана болып қайта аталды, ол Цзянси провинциясындағы ең көне және үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан аурухана. 1896 жылы Мэри Стоун (Ши Мейю) және Ида Кан (Кан Ченг) Цзюцзяньға оралды. Олар Қытайдың батыс білімі алған алғашқы екі әйел дәрігері болды, Мичиган университетінің медицина мектебін бітірген. Оларға доктор И.Н. Данфорт (Чикаго тұрғындарынан) Элизабет Скелтон Данфорт ауруханасын салу үшін қаржы жинап берді, оны толығымен қытайлықтар басқарды. Кейін бұл аурухана Цзюцзян әйелдер мен балалар ауруханасы болып өзгертілді, ал доктор Стоун мен Канның медбикелерді даярлауы Цзюцзян университеті мен Цзюцзян медициналық мектебінің құрылуына түрткіс болды. Цзюцзян Ханкоу мен Фучжоумен қатар Қытайдағы шай саудасының үш ірі орталығының біріне айналды. Орыстардың екі кірпіш шай өндіретін зауыты болған, бірақ олар 1917 жылдан кейін жұмысын тоқтатты. 1927 жылдың 16 қазанында Цзюцзянның жанындағы «Куан Юань» атты қытай әскери кемесінде оқ-дәрілер жарылды. Британдықтар 1927 жылы тонаудан кейін өздерінің концессиясын тапсырды, ал қытай жұмысшылары өздерінің бекеттерінен бас тартып, қарақшылық жасаған топқа қосылды. Үнді және челония шайларының бәсекелестігі артуына байланысты ондаған жылдар бойы экономикалық төмендеу басталды. 1927 жылы Гоминьдан Уханьға әскери күшін жинады, ал қалған экспаттар британдық және американдық соғыс кемелерімен Шанхайдың қауіпсіз суларына қашып, ешқашан қайтып оралмады. Цзюцзян порты ретінде құлдырады, ал оның экспорттық саудасының көп бөлігі 1936-1937 жылдары салынған Нанчан мен жағалау теміржолдарының байланысы арқылы басқа бағытқа бұрылды.
Ұлыбритания концессиясының құрылуы
Екінші опиум соғысында Қытай жеңілгеннен кейін Қытай мен Ұлыбритания Тяньцзинь шартын жасады. Сянфеннің он бірінші жылының басында (1861 ж.) британдық кеңесші Гарри Паркс келісімге сәйкес, жағдайды зерттеу және ашылатын концессия орнын таңдау үшін әскери кемемен Янцзы өзеніндегі жаңа портына барды. 22 наурызда Чжэньцзян және Ханкоу концессиялық аймақтары белгіленгеннен кейін Гарри Паркс Ханкоудан Цзюцзянға оралды және Цзюцзянда сауда портын ашуды шешті. Сянфеннің 11-ші жылында (1861) Цзянси провинциясының бас министрі Чжан Цзисин Гарри Паркспен Цзюцзяндағы британдық концессияны ашу туралы, Цзюцзян жерін жалға беру шартын жасасты. Концессия Цзюцзяңның батысында, Янцзы өзені мен Ганьтан көлі арасында, Лонгкай өзенінің батысында, шығыстан батысқа қарай 150 чжан, оңтүстіктен солтүстікке қарай 60 чжан, жалпы ауданы 150 акр болатын тар аймақта орналасқан. Концессияның оңтүстік бөлігіне Пенпу портының бір бөлігі кіреді.
Лу тауындағы Кулингтің дамуы
ХХ ғасырдың басында Лу тауының басындағы Кулинг әдемі геологиялық ландшафты мен қолайлы климатының арқасында халықаралық тұрғындардың жазғы демалыс орнына айналды. Алтын ғасырда Америка және Еуропа елдерінен келген 4000-нан астам шетелдік осы шағын қалада жазда тұратын. 1895 жылы Эдвард Селби Литтл, доктор Эджертон Хаскелл Харт және тағы үш миссионер Лу тауының кең аңғарының етегінде Кулингті Оңтүстік Қытайдағы батыс миссионерлері үшін санаторий және демалыс орны ретінде құрды. Олар үйлерін отаршылдық стильде салып, сондай-ақ шіркеулер, мектептер және спорт кешендерін салған. Литтл оны әдейілеп атады: төмендегі жазықтықтағы жазғы ыстықтан кейін керемет суытады. Бұл сөз сонымен қатар жергілікті халыққа қытай тіліне ұқсас болғандықтан, олар да оны қабылдады. Кулингті миссионерлер Кулинг кеңесі арқылы басқарды, жер учаскелерін сатудан түскен қаражатты жергілікті қызметтер мен қауіпсіздікке жұмсады. 1910 жылы Каролина Мэддок Харт және тағы төрт адам Қытайдың медбикелер қауымдастығын құру үшін бас қосты, ал Каролина Мэддок Харт оның бірінші президенті болды.
Қазіргі тарих
1938 жылы Ухань жорығы барысында Цзюцзян қаласын жапон әскерлері басып алды. Қала басылып алынғаннан кейін, онда "шағын Нанкин қырғыны" болды, нәтижесінде ер адамдар атқыланды, ал әйелдер зорланды. Қаланың көптеген қалалық аудандары мен шағын ауылдары, соның ішінде қаланың керамика фабрикалары мен көлік құралдары ретінде пайдаланылатын қайықтар қиратылды. 1949 жылға дейін Цзюцзянда жергілікті қолөнерден басқа өндіріс өте шектеулі болды. Бүгінде Цзюцзянның экономикасы автокөлік, машина жасау, мұнай-химия, кеме жасау және тоқыма салаларына негізделген. 1992 жылы Янцзы өзеніндегі көпір аяқталып, Пекин-Ковлун (Гонконг) және Ухань-Шанхай теміржолдары салынғаннан кейін, қолайлы құрлықтық дәліз құрылды және аймақтық әуежай Қытайдың көптеген астаналарына қызмет көрсетеді. 2005 жылы Руйчан қаласында жер сілкінісі болды. Кулинг американдық мектеп қауымдастығы Рюйчан маңындағы бір бастауыш мектепке 200 жиынтық үстел-орындық және 50-ден астам Оксфорд ағылшын-қытай сөздігін сыйға берді.
Қытай қалаларының соңғы рейтингісі
2021 жылы Цзюцзяңның ЖІӨ 373,528 миллиард юаньды құрады. Цзюцзяңның ЖІӨ Қытай қалалары арасында 70-шы орында тұр.
Демография
Қала 2020 жылғы халық санауы бойынша шамамен 4,600,276 адамды қамтиды, олардың шамамен 2,814,240-ы қалалық жерлерде тұрады.
Порт
Цзюцзяң порты – Цзянси провинциясының ең ірі порты, Янцзы өзені, Пояң көлі және Пекин-Коулун темір жолының тоғысқан жерінде орналасқан. Батыстан шығысқа қарай бұл порт Руйчан, Чэнси, Чэнку, Хукоу және Пенцзе деп аталатын бес доктан тұрады. Янцзы өзенінің төменгі және орта ағысында орналасқан және өзендегі 5 маңызды порттың бірі ретінде, көптеген ішкі және халықаралық теңіз жолдары құрылған. Көбінесе тасымалданатын жүктерге минералды құрылыс материалдары, көмір, металл және бейметалл кендері, сондай-ақ мұнай жатады.
Янцзы көпірлері
Қазіргі уақытта Цзюцзян қаласында Янцзы өзенінің үстінен салынған екі көпір бар. Олар – Цзюцзян Янцзы өзені көпірі және Цзюцзян Янцзы өзені тас жолы көпірі. Цзюцзян қаласында Янцзы өзенінің үстінен салынатын үшінші көпір құрылыс кезеңінде. Цзюцзян қаласында Янцзы өзенінің үстінен салынатын төртінші көпірдің жобасы жасалып жатыр.
Колледждер мен университеттер
Цзюцзян университеті: Лянси ауданында орналасқан университет. Қала орталығынан 101 автобусымен осы жерге жетуге болады. Цзянси қаржы және экономика кәсіптік колледжі: көлдің жанында орналасқан әдемі шағын колледж. Бұл колледж қала ішінде ыңғайлы жерде орналасқан. Цзюцзян кәсіптік-техникалық колледжі: Цзюцзян университетіне жақын, Лянси ауданында орналасқан кәсіптік колледж. Цзюцзян кәсіптік университеті: Цзюцзян университетіне жақын, Лянси ауданында орналасқан кәсіптік колледж. Цзянси Фэнлин колледжі: Юнсиу ауданында орналасқан кәсіптік колледж. Юнсиу ауданы Цзюцзян қаласына қарасты. Цзюцзян политехникалық кәсіптік колледжі: Цзюцзян экономикалық және технологиялық даму аймағында орналасқан кәсіптік колледж. Гонцинг ғылым және технология институты: Гонцинг қаласында орналасқан кәсіптік колледж. Гонцинг қаласы Цзюцзян қаласына қарасты. Нанчан университетінің Гонцин колледжі: Гонцинг қаласында орналасқан жергілікті колледж. Цзянси нормалық университетінің ғылым және технология колледжі: Гонцинг қаласында орналасқан жергілікті колледж. Цзянси қаржы және экономика университетінің қазіргі заманғы экономика және менеджмент колледжі: Гонцинг қаласында орналасқан жергілікті колледж. Нанчан авиациялық университетінің ғылым және технология колледжі: Гонцинг қаласында орналасқан кәсіптік колледж. Нанчан университетінің ғылым және технология колледжі: Гонцинг қаласында орналасқан жергілікті колледж. Цзянси ауыл шаруашылығы университетінің Нанчан бизнес колледжі: Гонцинг қаласында орналасқан жергілікті кәсіптік колледж.