Кіріспе

Ирландия еркін мемлекетінің парламенті төменгі палатасы (1922–1937)
Ирландия еркін мемлекеті кезеңіндегі Dáil Éireann

Dáil Éireann 1922 жылдан 1937 жылға дейін Ирландия еркін мемлекетінің Оирехтас парламентінің тікелей сайланатын төменгі палатасы ретінде қызмет етті. Еркін мемлекеттің конституциясында палатаның рөлі «Депутаттар палатасы» деп сипатталған. 1936 жылға дейін Еркін мемлекеттің Оирехтас парламентіне Сенат деп аталатын жоғарғы палата да кірді. Қазіргі кездегі ізбасары сияқты, Еркін мемлекеттің Dáil-і заң шығарушы органның басым бөлігі болды; ол қабылдағысы келген кез келген заңды қабылдауға және Атқарушы кеңестің (премьер-министр) төрағасын тағайындауға және қызметтен босатуға толық құқылы болды. Еркін мемлекеттің Dáil-і 1937 жылғы Ирландия Конституциясының шарттарына сәйкес қазіргі «Dáil Éireann» құрылғаннан кейін таратылды. Dáil және Сенат Лейнстер үйінде отырды.

Құзыреті

Еркін Мемлекеттің конституциясы атқарушы кеңестің президентінің патша тарапынан «Дейл ұсынғаннан кейін» тағайындалатынын және егер төменгі палата сенімін білдірмесе, атқарушы кеңестің толығымен отставкаға кететінін қарастырды. Іс жүзінде, бұл ереже президенттің Дейл тарапынан таңдалатынын білдірді, ол өзінің кабинетін сенімсіздік дауысы арқылы немесе сенім дауысын мақұлдамау арқылы таратуға мүмкіндік алды. 1936 жылы қабылданған конституциялық түзету патшаның рөлін толығымен жойды және Еркін Мемлекеттің соңғы айларында президенттің төменгі палата тарапынан жай ғана «ұсынылмай», тікелей Дейл тарапынан сайланатынын қамтамасыз етті. Техникалық тұрғыдан алғанда, заң жобасы Оирехтас екі палатасының келісімінен өтуі және заң күшіне ену үшін Корольдік келісімді алу қажет болды. Алайда, іс жүзінде, қандай заңдар қабылданатынын және жойылатынын Дейл шешті. Толық таратылғанға дейін, Еркін Мемлекет Сенатының заңнаманы кейінге қалдыру ғана құқығы болды. Ирландия Еркін Мемлекетінің алғашқы жылдарында корольдың немесе оның атынан әрекет ететін генерал-губернатордың Оирехтас актісіне вето қоюы немесе Дейлдің пікіріне қарсы атқарушы кеңесті таратуы мүмкін болды. (Бұл 1975 жылы Австралияда генерал-губернатор Джон Керр үкіметті таратып, сайлау өткізуге мәжбүрлеген кезде орын алды.) 1927 жылғы Корольдік және Парламенттік тақырыптар туралы заң қабылдануымен британ үкіметі патшаға Еркін Мемлекет туралы ресми кеңес беру құқығын жоғалтты, сондықтан генерал-губернатордың басқа мемлекеттік институттардың келісімінсіз әрекет ету мүмкіндігі өте төмен болды. Қазіргі кездегі мұрагерінен айырмашылығы, Еркін Мемлекет Дейлінің соғыс жариялау құқығы болған жоқ, бұл құқық Оирехтастың толық құзырында болды. Алайда, іс жүзінде бұл айырмашылық маңызды болған жоқ. Ирландия Еркін Мемлекетінің соңғы күндерінде Оирехтастың басым бөлігі ретінде Дейлдің конституцияны кез келген қалайтын жолмен өзгертуге толық құқығы болды. Бүгінгі күні бұл құқық 1941 жылдан бері ешбір Дейлде болған жоқ.

Тарих

1919 жылдан 1922 жылға дейін Dáil Éireann Ирландия Республикасының революциялық, бір палаталы парламенті болды. Бірінші және Екінші Дэйл британдық заңнан тыс немесе оған параллель өмір сүрді. Үшінші Дэйл Англо-Ирландия келісімінің шарттары бойынша, Еркін мемлекеттің конституциясын бекіту және жаңа мемлекет құруға жол ашу үшін құрылтай жиналысы ретінде сайланды. Бірақ, Ирландия Еркін Мемлекетінің Конституциясы күшіне енгеннен кейін, Үшінші Дэйл Оирахтас деп аталатын жаңа парламенттің төменгі палатасы ретінде жұмыс істеді. Алайда, конституция талаптарына сәйкес, Үшінші Дэйл осы кезеңде, жаңа палата сайланғанша, Дэйлдің функцияларын ғана орындады. Ирландия Еркін Мемлекетінің алғашқы Дэйлі ресми түрде 1923 жылы сайланған Төртінші Дэйл болды. 1937 жылдың 29 желтоқсанында Ирландия Конституциясы күшіне енді және Ирландия Еркін Мемлекеті орнына бүгінгі Ирландия мемлекеті құрылды. Жаңа конституция сол жылдың 1 шілдесінде халықтың пікірқанауымен (плебисцит) қабылданды, және сол күні Тоғызыншы Дэйл сайланды. Сондықтан Тоғызыншы Дэйл Еркін Мемлекеттің Оирахтас парламентінің төменгі палатасы ретінде сайланды, бірақ желтоқсан айында оның рөлі жаңа заң шығарушы органның төменгі палатасына өзгерді.

Түсініктемелер

Конституциялық ең жоғары мерзім 1927 жылғы Конституция (№4 түзету) Заңымен төрт жылдан алты жылға дейін ұзартылды. Бес жылдық заңдық ең жоғары мерзім 1927 жылғы Сайлау (өзгерістер) Заңымен белгіленді.