«Шұғылалы шаруа» – Роберт Хайнлайнның 1950 жылғы ғылыми-фантастикалық романы. Жерден Ганимед спутнигіне көшіп келген отбасы, жаңа өмір, болашақ тағдырлары туралы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1950 жылы жазылған Роберт А. Хайнлайнның романы "Көктегі фермер" – американдық жазушы Роберт А. Хайнлайнның 1950 жылғы ғылыми фантастикалық романы. Роман Юпитердің Ганимед атты серігіне, қайта жаратылу үрдісіндегі планетаға отбасымен бірге көшіп бара жатқан жасөспірім баланың басынан өткен оқиғаларды баяндайды. Хайнлайнның жасөспірімдерге арналған туындыларының ішінде романның қысқартылған нұсқасы "Сателлит сақшысы" деген атпен "Boys' Life" журналында (1950 жылғы тамыз, қыркүйек, қазан, қараша айларында) бөлім-бөлім жарияланды. Роман 2001 жылы "Ретро-Хьюго" сыйлығымен марапатталды. Романның басты кейіпкері "Жердің жасыл төбелері" әніне және оның авторы Рислінгке жасаған сілтемелері кейбір зерттеушілерді оны Хайнлайнның "Болашақ тарихы" сериясының бір бөлігі деп санауға алып келді.
1950 novel by Robert A. Heinlein
Farmer In The Sky is a 1950 science fiction novel by American writer Robert A. Heinlein about a teenaged boy who emigrates with his family to Jupiter's moon Ganymede, which is in the process of being terraformed. Among Heinlein's juveniles, a condensed version of the novel was published in serial form in Boys' Life magazine (August, September, October, November 1950), under the title "Satellite Scout". The novel was awarded a Retro Hugo in 2001. Passing references by the lead character to the song "The Green Hills of Earth" and to its author, Rhysling, have caused some to consider it part of Heinlein's Future History series.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Болашақта, Жерде тым көп адам болып, азық-түлік мұқият үлестіріледі. Өспірім Уильям (Билл) Лермер әкесі Джордж жесір болғаннан кейін онымен бірге тұрады. Джордж Юпитердің серігі Ганимедтегі шаруашылық колониясына көшіп кетуге шешім қабылдайды. Молли Кенионға үйленген соң Джордж Билл және Моллидің қызы Пеггимен бірге "майлы кемеге" (Mayflower) аттанады. Жолда Билл метеор олардың бөліміне тигенде, жапсырма жасап, төсектестерін уланудан құтқарады. Сапар барысында барлық балалар сабаққа қатысады, ал ұзақ сапардың көңілсіздігімен күресу үшін жолаушылар арасындағы скауттар отряд құрады. Ганимедке келгенде, жаңа келгендерді жағымсыз тосынсыр күтеді. Келген топ колонияның қабылдай алатынынан әлдеқайда көп. Топырақ тас пен лава ағындарын ұнтақтап, содан кейін мұқият дайындалған органикалық материалмен араластырып жасалады, ал тас ұнтақтағыштар жетіспейді. Кейбіреулер бұл әділетсіздік деп шағымданады, ал Билл болашақ көршілерінен – өнімді фермер мен оның үлкен, еңбекқор отбасынан білім алуға шақыруды қабылдайды, ал әкесі Лейда қаласында инженер болып жұмысқа орналасады. Пегги төмен қысымға бейімделе алмай, ауруханада герметикалық бөлмеде қалуға мәжбүр болады. Лермерлер өз үйлерінде қайта қосылғанда, Пеггиге арналған герметикалық бөлмесі бар үй салады. Бір күні Юпитердің барлық ірі серіктерінің сирек кездесетін тізілімінен қатты жер сілкінісі болады. Пеггидің бөлмесі жарылыс кезінде зардап шегеді. Сонымен қатар, Ганимедтің "жылу тұзағын" ұстап тұрған механизмдер істен шығып, температура тез төмендей бастайды. Джордж не болғанын түсінеді және отбасын қалаға қауіпсіз жерге жеткізеді. Басқалары қауіпті сезінбей, үйде қалады немесе қалаға кешігіп шығады; отаршылардың үштен екісі жер сілкінісінен немесе суықтан қаза табады. Лермерлер Жерге қайтуды ойлайды, бірақ Пегги қайтыс болғаннан кейін қалып, жаңадан құруға шешім қабылдайды. Колония жағдайы біртіндеп жақсарады. Бір экспедиция Ганимедтің көбірек аймақтарын зерттеуге аттанады. Билл де пісіруші болып барады. Зерттеу кезінде ол және оның досы Хэнк ежелгі өркениеттің артефактілерін табады, соның ішінде үлкен металл мыңаяқты сияқты аяқтары бар жер көлігін. Бұл Биллдің ішекқыншасы жарылғанда пайдалы болады. Кестеге сәйкес, шаттл топтың қалған бөлігін алып, жоғалған екеуінсіз кетеді. Хэнк ежелгі көлікті қалай басқару керектігін біліп, Биллді келесі қону алаңына жеткізеді. Биллді ауруханаға алып кетеді. Операциядан кейін оянғаннан кейін Билл Джорджбен болашағы туралы әңгімесін еске алады: мектепке Жерге оралу немесе қалу. Ол сыртқа шығып, аспанға қарайды. Медбике оны тауып, өз орнына қайтуын ескертеді, ол: "Мен өз орнымдамын. Мен қаламын!" дейді.
In the future, food is carefully rationed on an overcrowded Earth. Teenager William (Bill) Lermer lives with his widowed father, George. George decides to emigrate to the farming colony on Ganymede, one of Jupiter's moons. After marrying Molly Kenyon, George embarks with Bill and Molly's daughter Peggy on the 'torchship' Mayflower. On the journey, Bill saves his bunkmates from asphyxiation by improvising a patch when a meteor punctures their compartment. During the trip, all the children attend class; also, to combat the boredom of the long trip, the Boy Scouts among the passengers form troops. When they arrive on Ganymede, an unpleasant surprise awaits the newcomers. The arriving group is much larger than the colony can easily absorb. The soil has to be built from scratch by pulverizing boulders and lava flows, then seeding the resulting dust with carefully formulated organic material, and the rock crushers are in short supply. While some whine about the injustice of it all, Bill accepts an invitation to live with his prospective neighbors, a prosperous farmer and his large, hard working family, to learn the needed skills, while his father signs on as an engineer in the town of Leda. Peggy, unable to adjust to the low pressure atmosphere, has to stay in a bubble in the hospital. When the Lermers are finally reunited on their own homestead, they build their house with a pressurized room for Peggy. One day, a rare alignment of all of Jupiter's major moons causes a devastating moonquake. Peggy is seriously injured when her room suffers an explosive decompression. Furthermore, the machinery that maintains Ganymede's "heat trap" fails and the temperature starts dropping rapidly. George quickly realizes what has happened and gets his family to the safety of the town. Others do not grasp their peril soon enough and either stay in their homes or start for town too late; two thirds of the colonists perish, either from the quake or by freezing. The Lermers consider returning to Earth, but after Peggy dies, they decide to stay and rebuild. The colony gradually recovers. An expedition sets out to survey more of Ganymede. Bill goes along as the cook. While exploring, he and his friend Hank discover artifacts of an alien civilization, including a working land vehicle that has legs, like a large metal centipede. This proves fortuitous when Bill's appendix bursts. Forced to adhere to a schedule, a shuttle picks up the rest of the group and leaves without the missing pair. Hank figures out how to drive the alien vehicle and transports Bill to the next landing site. Bill is then taken to the hospital for a life saving operation. Upon awakening from the operation, Bill contemplates a discussion he had with George about his future: whether to return to Earth for school or stay. He sneaks outside and looks up at the sky. When a nurse finds him and scolds him to return where he belongs, he replies, "I am where I belong. And I'm going to stay!"
Қабылдау
Грофф Конклин "Аспандағы фермер" романы "жасөспірімдерге арналған роман ретінде жоспарланғанымен, бұл кітап ересектерге арналған ғылыми-фантастика жанрындағы айдың ең жақсы туындыларының бірі, шытырман оқиғасы және айту стиліндегі шынайылық деңгейі жоғары. Ол балаларға арналған емес" деп жазды. Бучер мен Маккомас "Фармерді [1950] жылдың жалғыз есейген ғылыми-фантастикалық романы" деп атап, оны "планетааралық колонизацияның технологиялық және адамдық мәселелерін егжей-тегжейлі зерттеген еңбек" деп сипаттады. Деймон Найт бұл романды "әдеттегі Хайнлайн стиліндегі, керемет, толық және оқуға жеңіл туынды" деп бағалады. П. Шейлер Миллер романды еш ойланбастан ұсынды, Хайнлайнның "детальдарға назар салуы бұрынғыдан да әсерлі" екенін айтты. Джек Уильямсон Хайнлайнның жасөспірімдерге арналған романдарын қарастырғанда, "Аспандағы фермер" романының "жасөспірімдерге арналған туынды үшін өте шынайы" екенін атап өтті. Ол оны "білім беру романы" деп сипаттап, басты кейіпкердің "өз оқиғасын ашық, әңгімелесу стилінде баяндайтынын" айтты.
Groff Conklin wrote that although Farmer in the Sky was "conceived as a novel for 'adolescents' this book is also one of the best of the month's output in science fiction for adults an adventure story with an unusual amount of realism in its telling. It is not childish". Boucher and McComas named Farmer "just about the only mature science fiction novel of the year [1950]", describing it as "a magnificently detailed study of the technological and human problems of interplanetary colonization." Damon Knight found the novel "a typical Heinlein story typically brilliant, thorough and readable." P. Schuyler Miller recommended the novel unreservedly, saying that Heinlein's "minute attention to detail has never been more fascinatingly shown." Surveying Heinlein's juvenile novels, Jack Williamson noted that Farmer in the Sky "has harsh realism for a juvenile." He described it as "a novel of education" where the protagonist "tell[s] his own story in a relaxed conversational style."
Негізгі тақырыптар
Кітап 19 ғасырғы американдық шекара және фермерлік қоныстану тақырыптарын көптеген жағдайларда әдейі көтеріп, бірақ жергілікті американдықтарды қудалаудың моральдық жағынан айыпты болмайды. Атап айтқанда, Ганимедте алғашқы алма ағашын өсіріп, басқа колонизаторларға тұқымдар берген кейіпкер "Джонни Appleseed" деп танылады (және өзінің қымбат ағашын жағып, отбасын суықтан сақтайды).
The book takes up consciously many of the themes of the 19th century American frontier and homesteading but without the moral stain of dispossessing the Native Americans. In particular, a character who grows the first apple tree on Ganymede and offers seeds to other colonists comes to be known as "Johnny Appleseed" (and saves his family from freezing by burning his precious tree).
Ғылыми мәліметтер
Адамдарға Ганимедте өмір сүруге мүмкіндік беретін "жылу тұзағы" – парниктік эффектінің адам жасаған іске асырылуы, бірақ оның механизмі ешқашан түсіндірілмейді. Бұл эффекті шын мәнінде үлкен көлемдегі супер парниктік газдарды босату арқылы қол жеткізуге болады, бұл тұрақты қуат көзі қажет етпейді, сондықтан кітапта сипатталғандай апаттың әсері болмайды. Жарияланғаннан кейін ондаған жылдар өткен соң, Юпитердің магнит сферасы Ганимедті және басқа Галилей серіктерін Жердің Ван Аллен сәулелену белдеуінің аналогына орап, олардың беттерін иондаушы сәулеленудің күшті жаңбырына ұшырататыны анықталды. 1995 жылы "Галилео" ғарыш кемесінің ұшуы Ганимедтің магнитосферасы бар екенін көрсетті, бірақ қорғау әсері әлсіз; беткі сәулелену қарқындылығы бірнеше ай ішінде өлімге әкелуі мүмкін деп есептеледі. Кітапта сипатталғандай, Юпитердің төрт негізгі серігінің бір-бірімен қатар тұруы шындықта ешқашан болмайды. Үш ішкі Галилей серігі бір-бірімен резонанста болады, сондықтан олардың екеуі бір сызықта келсе, үшіншісі әрқашан басқа бағытта болады және көбінесе Юпитердің қарама-қарсы жағында орналасады. Кітапта Ганимедтің Жердің гравитациясының 1/3-іне тең деп жазылған, бірақ шындығында ол 1/7-сі ғана. Хайнлайн сондай-ақ Ганимедтің беті Ай сияқты жанартаулық тау жыныстарынан тұрады деп болжаған. Кейінгі зерттеулер Ганимедтің қабығының шамамен 90 пайызы мұз немесе қыраудан тұратынын, ал астыңғы жағында мұхит бар екенін көрсетті. Роман "Space Cadet" романында сипатталған планетааралық бейбітшілікті сақтау ұйымы – "Space Patrol" туралы айтады. Бастапқыда "Boys' Life" скаут журналында жариялану үшін жазылғандықтан, Билл Лермердің скауттардағы қатысуы жиі кездеседі, ол әр тарауда кем дегенде бір рет есімдерін атайды.
The "heat trap", which allows humans to live on Ganymede, is a man made implementation of the greenhouse effect, although its mechanism is never explained. This effect could be achieved in reality by releasing large quantities of super greenhouse gases, which would not require a constant power supply, and would therefore be unaffected by a disaster such as that described in the book. Decades after publication it was discovered that the magnetosphere of Jupiter encloses Ganymede and the other Galilean moons in an analog of Earth's Van Allen radiation belt, subjecting their surfaces to an intense rain of ionizing radiation. The Galileo flyby in 1995 discovered that Ganymede has a magnetosphere, but the shielding effect is weak; it is believed that the surface radiation intensity would still be lethal within months. The alignment of Jupiter's four major moons as described in the book can never happen in reality. The three inner Galilean satellites are in a resonance with one another such that whenever two of them are aligned, the third will always be non aligned and quite often situated on the opposite side of Jupiter. The book describes Ganymede as having about 1/3 Earth gravity but in reality it is only about 1/7. Heinlein also postulated that the surface of Ganymede was volcanic rock like the Moon. Subsequent discoveries have shown that Ganymede's crust is actually almost 90 percent ice or frost, covering a subsurface ocean. The novel refers to the "Space Patrol", the interplanetary peace keeping organization described in Space Cadet. Because it was originally written to be serialized in the Boy Scout magazine Boys' Life, Bill Lermer's participation in the Scouts is pervasive, mentioned at least once per chapter.