Жұма: Гендік инженерлік және еркіндік күресі

Кіріспе

1982 жылы Роберт А. Хайнлайнның ғылыми-фантастикалық романы, Мишель Турньедің романы. "Жұма" - Роберт А. Хайнлайнның 1982 жылы жарық көрген ғылыми-фантастикалық романы. Оқиға генетикалық түрде қалыпты адамдардан күшті, жылдам, ақылдырақ және жақсырақ болу үшін жасалған әйел "жасанды адам" – Жұманың тарихын баяндайды. Жасанды адамдарға көзқарас жағымсыз, сондықтан оқиғаның басым бөлігі Жұманың адамдардың арасындағы дискриминацияға қарсы күресі мен оның артық қасиеттерін жасыруына арналған. Оқиға XXI ғасырда, Солтүстік Америка құрлығы көптеген шағын мемлекеттерге бөлінген кезде өрбиді. 1983 жылы "Жұма" "Небула" сыйлығының «Үздік роман» және «Хьюго» сыйлығының «Үздік роман» номинацияларына іліккен.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Кітаптың баяндаушысы - Фрейдэй Джонс (көбінесе Марджори Болдуин деген жасырын атпен жүреді және екі тегі де бір-бірін алмастыра пайдаланады). Жексенбі - генетикалық тұрғыдан жасалған адам (жасанды тұлға немесе АП деп аталады) көптеген жағынан ақыл-ой және дене жағынан қарапайым адамдардан жоғары. АП-ға қарсы үлкен бейімділік бар, сондықтан жұма өзінің табиғатын жасырады. Бейсенбі әлемді аралап, Жерге жақын кейбір ғарыш колонияларына саяхаттайтын "квази-әскери ұйымның жауынгерлік курьері" ретінде жұмыс істейді. Ол соңғы тапсырмасынан қайтып келе жатқанда, оны жау тобы тұтқындап, азаптап, зорлап, тергеп жатыр. Оны өз адамдары құтқарады, олар оған өте маңызды миссиясы сәтті болғанын айтады, өйткені оның тұтқындары оның денесінде бар деректерді таба алмады. Қиындықтан кейін жұма Жаңа Зеландияға демалыс алып, бірнеше ерлі-зайыптылар мен көптеген балалардан тұратын отбасы тобына барады. Расизмге қатысты дау кезінде Бейсенбі өзінің отбасы мүшелеріне AP екенін айтады, олар дереу ажырасады. Компанияның штаб-пәтеріне қайтып бара жатқанда ол Тормейлер ерлі-зайыптыларымен және олардың қосалқы заңды күйеуі Жоржмен танысады. Жұма күні олардың үйінде қонақ болып, Британдық Канадада (Балқандық Солтүстік Америкадағы ел) Қызыл бейсенбі деп аталатын дүниежүзілік төтенше жағдай орын алады. Түрлі топтар қастандықтар мен саботаж үшін жауапкершілікті өздеріне алады, бірақ жұма күні бұл өте күшті Shipstone корпорациясының бәсекелес топтары арасындағы күрес нәтижесі екенін біледі. Британдық Канадада әскери тәртіп орнаған кезде, Жексенбі оны және Жоржды тұтқындауға тырысқан полиция қызметкерін өлтіреді. Екеуі қашқындар болады, ал Жексенбі Калифорния Конфедерациясы, Жалғыз жұлдыз Республикасы (ол жерде ол Джорджтан бөлінеді) және Чикаго Империум арқылы өзінің штаб-пәтеріне жетуге тырысады. Бірнеше оқиғадан кейін ол жұмыс берушісімен байланыс орнатуды тоқтатады, содан кейін Тормейлер үйінде жоқ екенін біледі. Жұмыс берушінің агенті оны тауып, жұмыс берушінің қауіпсіз үйіне алып барады. Алайда, көп ұзамай Жұманың бастығы қайтыс болады және ұйым таратылады, бұл оны уақытша баспанасыз және жұмыссыз қалдырады. Оның бастығы ақшаны сенімгерлікпен қалдырды, оны тек қана Жер бетіндегі колонияға көшіру үшін пайдаланады. Лас-Вегас еркін штатында тұратын Бейсенбі ақырында курьерлік жұмысқа қабылданды, бұл оған болашақ үйлер ретінде қарастырып жатқан бірнеше колонияларды барып, бағалауға мүмкіндік береді. Алайда, өз миссиясына арналған планетааралық круиздік кемеде ол жаңа жұмыс берушілерінің агенттері оны бақылап отырғанын және ол кемеде тұтқын болып отырғанын біледі. Оның миссиясы өте құпия екенін және жұмыс берушілері оны бұрмалағанын түсінген ол оны аяқтағаннан кейін өлтіреді деп қорқады. Кеме оралмалық колониялық әлемде орбитада жүргенде, ол полиция қызметкерінің өлімінен бері қашып жүрген және Жерден сол кемемен қашып жүрген Тормейлермен бірге қашып кетеді. Оған қашып кетуіне екі агенттің көмегі тиіп, оған қосылады. Олардың бірі әңгіменің басында оны зорлаған топтың мүшесі болған, бірақ қазір өкініш білдірді. Кеме экипажы мен қалған агенттерден қашып шыққаннан кейін, Жексенбі мен оның достары колонияда тыныш өмір сүру үшін топтық отбасы ретінде орналасады.

The book's narrator is Friday Jones (often going under cover name Marjorie Baldwin and using both surnames somewhat interchangeably). Friday is a genetically engineered human (known as an Artificial Person or AP) in many ways mentally and physically superior to ordinary humans. There is great prejudice against APs so Friday conceals her nature. Friday is employed as a highly self sufficient "combat courier in a quasi military organization", traveling across the globe and to some of the near Earth space colonies. She is returning from her latest mission when she is captured, tortured, raped and interrogated by an enemy group. She is rescued by her own people, who tell her that her highly critical mission was successful as her captors failed to find the data she was carrying in her body. After recovering from the ordeal, Friday takes a vacation to New Zealand to visit her group family, composed of several husbands and wives and many children. In an argument over racism, Friday reveals to her family that she is an AP, and they promptly divorce her. On the way back to her company's headquarters, she meets and befriends a married couple, the Tormeys, and their extra legal co husband, Georges. Friday is their house guest in British Canada (a country in the Balkanized North America) when a worldwide emergency known as Red Thursday occurs. Various groups claim credit for the assassinations and sabotage, but Friday later learns that it is the result of a struggle between rival factions within the ultra powerful Shipstone corporation. With British Canada under martial law, Friday kills a policeman who tries to arrest her and Georges as non citizens to be interned. The two become fugitives, and Friday travels through the California Confederacy, the Lone Star Republic (where she parts from Georges), and the Chicago Imperium as she attempts to reach her headquarters. After several adventures, she abandons her attempt to make contact with her employer and then finds that the Tormeys are not at their home. An agent of her employer tracks her down and takes her to her employer's safe house. However, Friday's boss soon dies and the organization disbands, rendering her temporarily homeless and unemployed. Her boss has left her money in trust to be used only for the purpose of relocating to an off Earth colony of her choosing. Living in Las Vegas Free State, Friday is eventually recruited for a courier job which will incidentally allow her to visit and evaluate several of the colonies she is considering as future homes. However, on an interplanetary cruise ship for her mission, she learns that agents of her new employers are watching her, and that she is a virtual prisoner on the ship. Realizing that her mission is top secret and her employers misled her about it, she fears that they will kill her when it is over. While the ship is in orbit at a rustic colony world, she escapes with the Tormeys, who have been on the run since the policeman's death and happened to be fleeing Earth on the same ship. She is helped and joined in her escape by two of the agents watching her, one of whom was in the group that raped her at the beginning of the story but is now repentant. After evading the ship's crew and the remaining agents, Friday and her friends settle in the colony to lead a quiet life as a group family.

Басқа шығармаларға сілтеме жасау

Жұма Хайнлайнның 1949 жылғы "Көл шығанағы" повесімен шартты түрде байланысты, себебі екі туынды да ортақ кейіпкерлерді бөліседі. "Күлше ішегі" Болдуин – Жұманың бастығы, ал Джозеф Грин мырза мен ханым Жұманың генетикалық ата-аналарының екеуі ретінде еске алынады. Дегенмен, "Көл шығанағындағы" құпия супермен қоғамы туралы мотив Жұмада айтылмайды, онда басты кейіпкер – жасалма адам және құпия қоғамға қатыспайды; оның жасалма екенін жасырудың басты себебі – кемсітуден сақтану. Алайда, Болдуиннің кез келген планетаға көшіп кетуіне қаржы жұмсау туралы өсиеті Олимпияны қоспағанда, онда "супермендер" екі оқиға арасында бір кезде болған. Шипстон, күннен тыс колониялар Фидлерс Грин, Проксима және Ботаника шығанағы, сондай-ақ Солтүстік Американың балқандануы туралы 1985 жылғы "Қабырғалар арқылы жүретін мысық" кітабында қайта еске түсіріледі. "Роллинг Стоунз" тобынан Роджер мен Эдит Стоун қазір Фидлерс Гринде тұрады. "Ботаника шығанағы" колониясының аты Хайнлайнның "Жұлдыздарға уақыт" жасөсперімдер романында кездеседі. ("Жұлдыз адамы Джонста" "Халцион" деп аталатын планета бар, бірақ ол Жұмадағыдан мүлдем басқа жұлдыздық жүйеде орналасқан.)