Сэмюэл Инсулл: Америкалық кәсіпкер және электр қуатының новаторы

Кіріспе

Американдық бизнесмен (1859–1938)

Сэмюэл Инсулл (11 қараша 1859 – 16 шілде 1938) – британдық бизнес магнаты. Ол Чикаго қаласындағы инноватор және инвестор, АҚШ-та біртұтас электр инфрақұрылымын құруға көмектескен. Инсулл коммуналдық қызметтер мен теміржолдарды сатып алатын холдингтік компанияларды құрды. 1929 жылы Чикаго азаматтық опера театрының салынуына ол жауапты болды. Ұлы депрессия салдарынан оның Орта Батыстағы холдингтік компаниялар империясы құлдырап, оның мәртебесі мен беделіне сенген саз инвесторларға құнды емес акцияларды сату арқылы жеке пайда табуға тырысқан деп айыпталды. Жеті апталық сот процесінен кейін ол және 16 бірлескен айыпталушы екі сағаттық қазылар кеңесінен кейін барлық айыптан ақталды.

Ерте өмір

Инсулл 1859 жылдың 11 қарашасында Лондонда, саудагер және діни уағызшы, рухани қозғалыста белсенді болған Инсулл Инсулл пен Эмма Шорттың ұлы болып дүниеге келді. Ол ересек болған бес бауырының бірі. Оның інісі Мартин Сэмнің компанияларында жетекші қызметкер болды. Инсуллдың мансабы 14 жасында түрлі жергілікті кәсіпорындарда кеңсе кезеншісі болып басталып, кейін «Vanity Fair» журналында стенограф болып жұмыс істеді. Газеттегі жарнама арқылы 19 жастағы жас жігіт Томас Эдисонның телефон компанияларының Лондондағы өкілі полковник Джордж Гуроның жеке хатшысы және бухгалтері болды. Америка Құрама Штаттарында Эдисонның жұмысы бар екенін білгенде, Инсулл Томас Эдисонның жеке хатшысы болса, оған қуанатынын айтты. 1881 жылы, 21 жасында Инсулл АҚШ-қа көшті, жасынан үлкен көріну үшін сақалын өсірді. Келесі он жылда Инсулл Эдисонның бизнес жобаларындағы жауапкершілікті арттырып, АҚШ-та электр станцияларын салған. Бірнеше басқа Эдисон пионерлерімен бірге ол Генри Виллардтың 1889 жылғы қаңтарда құрылған Edison General Electric компаниясына қатысты, кейін ол қазіргі General Electric деп аталатын акционерлік компанияға айналды. 1892 жылы Инсуллға General Electric компаниясының екінші вице-президенті лауазымы ұсынылды, бірақ президент болып тағайындалмағанына көңілі толмады. Президенттік басқа біреуге берілгенде, Инсулл Чикагоға Чикаго Эдисон компаниясының басшысы болып көшті. 1897 жылы ол тағы бір электр компаниясын құрды, ол Commonwealth Electric Light & Power Co. 1907 жылы Инсуллдың екі компаниясы ресми түрде бірігіп, Commonwealth Edison Co. компаниясын құрды. 1918 жылғы 8 қазанда Чикагодағы кездесуде ол профессор Томас Гарриг Масарикті болашақ Чехословакия Республикасының президенті ретінде таныстырды. Электр желісіне қосылған адамдар саны артып, қаладан эксклюзивті франшиза алған Инсуллдың компаниясы тұрақты өсті. 1920 жылы компания жылына екі миллион тоннадан астам көмір қолданғанда, компанияның 6000 қызметкері шамамен 500 000 тұтынушыға қызмет көрсетті. Жылдық кіріс шамамен 40 миллион долларға жетті. 1920 жылдары оның ең ірі электр станцияларына Фиск электр станциясы және Кроуфорд станциясы кірді, екеуі де санитарлық және кеме каналында орналасқан. Инсулл қаланың коммуналдық инфрақұрылымының бөліктерін сатып ала бастады. Вестингхаустың айнымалы токқа қолдауы Эдисонның тұрақты токқа қолдауынан басымдық алатыны белгілі болғанда, Инсулл өз қолдауын АЖ-ға ауыстырды. Оның Чикаго аймағындағы активтері кейіннен қазіргі Federal Signal Corporation, Commonwealth Edison, Peoples Gas және Northern Indiana Public Service Company компанияларын қамтыды, сондай-ақ көптеген коммуналдық қызметтердің үлесіне ие болды. Инсулл сонымен қатар көптеген темір жолдардың маңызды бөліктеріне ие болды, негізінен электрлі қалааралық желілер, соның ішінде Чикагоның Солтүстік жағалауы мен Милуоки темір жолы, Чикаго жылдам транзит компаниясы, Чикагоның Аврора және Элгин темір жолы, Гари темір жолдары және Чикагоның Оңтүстік жағалауы мен Оңтүстік Бенд темір жолы. Ол осы және басқа да темір жолдарды жаңғыртуға көмектесті. Осы әртүрлі компаниялардың иесі болғандықтан, Инсулл индустрияны реттеуді қолдаушылардың бірі ретінде танылды. Ол электр энергиясын өндіруші компанияларды табиғи монополиялар ретінде танып, оларға аз бәсекелестікпен өсуге және нарықтың кең сегменттеріне электр энергиясын сатуға мүмкіндік беретінін көрді. Сонымен қатар, реттелетін монополия бәсекелес компаниялардың инфрақұрылымдарды қайталауын болдырмау арқылы шығындарды төмендетуі мүмкін, ал бағаларды реттеушілер ақылға қонымды деңгейде ұстауы мүмкін. Ол 1929 жылы Индиана штатының Хаммонд қаласында орналасқан State Line Generating Plant электр стансасының қондырғылары сияқты үлкен бу турбиналарымен электр энергиясын арзан өндіру арқылы нарықтық кедергілерді жеңу үшін масштабтық экономиканы қолданды. Бұл үйлерге электр қуатын қосуды жеңілдетті. Инсулл тиімділікке ұмтылу мақсатында вертикальды интеграцияны жүзеге асырды. Көмір оның компаниялары дамытқан шахталардан шығарылып, Чикаго мен Иллинойс Мидленд темір жолы арқылы Иллинойс штатының Гавана қаласына жеткізіліп, екеуін де оның компаниялары бақылаған баржаларға ауыстырылды және Иллинойс су жолы арқылы Эдисон электр станцияларына жеткізілді. 1920 жылдардың соңында ол Камберленд өзенінде Камберленд шарлауығының үстіне бөгет салуға тырысты, бұл шарлауықтың ағысына қауіп төндірді, бірақ оны қорғау мүдделері мен Кентукки заң шығарушы органы бұзды. Сэмюэл Инсуллдың сонымен қатар хабар тарату саласында да мүдделері болды. Чикагоның Civic Opera-мен ұзақ қарым-қатынасы арқылы ол радио хабар таратудың жаңа құралы опералық қойылымдарды адамдардың үйіне жеткізудің жолы болады деп ойлады. Вестингхаус Чикагода радио станциясын құру жұмысын жүргізіп жатқанын естігенде, ол компанияға хабарласты. Екі компания бірлесіп Чикагода радио станциясын салуға келісті, оны Commonwealth Edison және Westinghouse бірлесіп басқаратын болды. KYW радиостанциясының алғашқы орны Чикагодағы 72 West Adams Street мекенжайындағы Edison Company ғимаратының шатыры болды және ол 1921 жылдың 11 қарашасында эфирге шықты. Бұл Чикагоның алғашқы радио станциясы болды. Әріптестік 1926 жылы аяқталғанмен, Вестингхаус Эдисонның KYW-дегі үлесін сатып алды, Инсуллдың хабар таратуға деген қызығушылығы осымен тоқталған жоқ. 1927 жылы ол Great Lakes Broadcasting Company құрды және Чикаго радиостанциялары WENR мен WBCN-ді сатып алды; екі станция 1927 жылдың 1 маусымында біріктіріліп, Инсулл WENR үшін миллион доллар төледі. Инсулл станцияларды алдымен Страусс ғимаратына, содан кейін өзінің Civic Opera House-ына көшірді, онда WENR NBC Blue Network-інің серігі болды. Инсуллдың Great Lakes Broadcasting Company құрамына сонымен қатар 1929 жылы басталган механикалық теледидар станциясы W9XR кірді, компания Чикагодағы екі радиостанциясы үшін алғашқы 50 000 ватттық радио передатчигін орнатқаннан кейін. 1929 жылғы Wall Street құлауы және одан кейінгі Ұлы депрессия Инсуллдың жеке меншік коммуналдық холдинг компаниясы империясының құлауына әкелді. Инсуллдың байлығы төмендеген кезде ол WENR және WBCN, сондай-ақ W9XR станцияларын 1931 жылдың наурыз айында National Broadcasting Company компаниясына сатты. Радиостанциялар мен механикалық теледидар станциясын сатып алғаннан екі жыл өткен соң, NBC W9XAP сияқты W9XR станциясын да жапты, оны WMAQ (AM) станциясын сатып алғанда жапқан болатын.

Insull was born on November 11, 1859, in London, the son of Insull Insull, a tradesman and lay preacher who was active in the temperance movement, and Emma Short. He was one of five siblings who survived to adulthood. His younger brother, Martin, became a major executive at Sam's companies. Insull's career began as an apprentice clerk for various local businesses at age 14. He went on to become a stenographer at Vanity Fair. Through a newspaper ad, the 19 year old became the private secretary and bookkeeper to Colonel George Gouraud, the London representative of Thomas Edison's telephone companies. When he learned of a job with Edison in the United States, Insull indicated he would be glad to have it, provided it was as Thomas Edison's personal secretary. In 1881, at the age of 21, Insull immigrated to the US, complete with side whiskers to make him appear older than his years. In the decade that followed, Insull took on increasing responsibilities in Edison's business endeavors, building electrical power stations throughout the US. With several other Edison Pioneers, he participated in Henry Villard's January 1889 founding of Edison General Electric, which later became the publicly held company now known as General Electric. In 1892, Insull was offered the post of second vice president at General Electric, but was unhappy at not being named its president. When the presidency went to another, Insull moved to Chicago as head of the Chicago Edison Company. In 1897, he incorporated another electric utility, the Commonwealth Electric Light & Power Co. In 1907, Insull's two companies formally merged to create the Commonwealth Edison Co.

During a Chicago meeting on October 8, 1918, he introduced Professor Thomas Garrigue Masaryk as the president of the future Czechoslovak Republic, de facto. As more people became connected to the electric grid, Insull's company, which had an exclusive franchise from the city, grew steadily. By 1920, when it used more than two million tons of coal annually, the company's 6,000 employees served about 500,000 customers. Annual revenues reached nearly $40 million. During the 1920s, its largest generating stations included the Fisk Generating Station and Crawford Station, both on the Sanitary and Ship Canal. Insull began purchasing portions of the utility infrastructure of the city. When it became clear that Westinghouse's support of alternating current would win over Edison's direct current, Insull switched his support to AC in the war of the currents. His Chicago area holdings later included what is now Federal Signal Corporation, Commonwealth Edison, Peoples Gas, and the Northern Indiana Public Service Company, and held shares of many more utilities. Insull also owned significant portions of many railroads, mainly electric interurban lines, including the Chicago North Shore and Milwaukee Railroad, Chicago Rapid Transit Company, Chicago Aurora and Elgin Railroad, Gary Railways, and Chicago South Shore and South Bend Railroad. He helped modernize these railroads and others. As a result of owning these diverse companies, Insull is credited with being one of the early proponents for regulation of industry. He saw that federal and state regulation would recognize electric utilities as natural monopolies, allowing them to grow with little competition and to sell electricity to broader segments of the market. At the same time, a regulated monopoly could keep costs down by eliminating duplication of infrastructure by competing companies, while prices could be kept to reasonable rates by regulators. He used economies of scale to overcome market barriers by cheaply producing electricity with large steam turbines, such as the installations in the 1929 State Line Generating Plant in Hammond, Indiana. This made it easier to put electricity into homes. As part of his drive to efficiency, Insull practiced vertical integration. Coal was extracted from mines his companies developed, transported by the Chicago & Illinois Midland Railway to Havana, Illinois to be transferred to barges, both of which his companies controlled, and taken up the Illinois Waterway to Commonwealth Edison power stations. In the late 1920s, he attempted to build a dam on the Cumberland River just above scenic Cumberland Falls, posing a threat to the cataract's flow, but was thwarted by conservation interests and the Kentucky legislature. Samuel Insull also had interests in broadcasting. Through his long association with Chicago's Civic Opera, he thought the new medium of radio broadcasting would be a way to bring opera performances into people's homes. On hearing of the work of Westinghouse to establish a radio station in Chicago, he contacted the company. Together the two companies arranged for a radio station to be built in Chicago which would be operated jointly by Commonwealth Edison and Westinghouse. KYW's first home was the roof of the Edison Company building at 72 West Adams Street in Chicago, and it went on the air November 11, 1921. It was Chicago's first radio station. Though the partnership came to an end in 1926, with Westinghouse buying out Edison's interest in KYW, Insull's interest in broadcasting did not stop there. He formed the Great Lakes Broadcasting Company in 1927 and purchased Chicago radio stations WENR and WBCN; the two stations were merged on June 1, 1927, with Insull paying a million dollars for WENR alone. Insull moved the stations first into the Strauss Building, then into Insull's Civic Opera House, where WENR became an affiliate of the NBC Blue Network. Insull's Great Lakes Broadcasting Company also included a mechanical television station, W9XR, which began in 1929 after the company installed the first 50,000 watt radio transmitter in Chicago for its two radio stations. The Wall Street Crash of 1929 and ensuing Great Depression, caused the collapse of Insull's public utility holding company empire. When Insull's fortune started to fade, he sold both WENR and WBCN along with W9XR, to the National Broadcasting Company in March 1931. Two years after its purchase of the radio stations and the mechanical television station, NBC shut W9XR just as it had done with W9XAP, which came with its purchase of WMAQ (AM).

Жеке өмір

1899 жылы 22 мамырда Сэмюэл Инсулл "кішкентай, өте әдемі және ақылды" Бродвей сахнасында ойнаған жас актрисаға үйленді. Оның сахналық аты (Алис) Глэдис Уоллис (1875–23 қыркүйек, 1953) болды. Оның нағыз аты Маргарет Анна Бёрд еді. Инсуллға үйленгенге дейін Глэдис Нью-Йорк сахнасында "Үйқамақ астында" және "Миллионға тұрарлық" спектакльдерінде де өнер көрсеткен. Олар үйленген кезде Инсулл 41 жаста, ал Глэдис 24 жаста болды. Ол бала кезінен бастап сахнада өнер көрсетті. Сонымен қатар, олардың қаладағы 1100 North Lake Shore Drive мекенжайындағы пәтері және Civic Opera House-та жиһазбен жабдықталған люксі болды. Инсуллдардың бір ұлы болды – Сэмюэл кіші. (Инсуллдың компанияларының жоғары қарыздық құрылымына байланысты, кейде оны холдинг компаниясын ойлап тапқан деп жаңылыстырады.) Оның холдинг компаниясы Ұлы депрессия кезінде құлап, 600 000 акционердің өмірлік жинақтарын жойды. Осы құлаумен бірге, Ұлттық электр жарығы қауымдастығының электр өнеркәсібін тергеу жөніндегі Федералдық сауда комиссиясы 1935 жылғы Коммуналдық холдинг компаниялар туралы заңды қабылдауға әкелді. Инсулл елден қашып, бастапқыда Францияға кетті. АҚШ француз билігінен оны экстрадициялауды сұрағанда, Инсулл Грекияға көшті, онда АҚШ-пен экстрадиция туралы келісім болмаған. Кейіннен ол тұтқындалып, 1934 жылы Түркиядан АҚШ-қа экстрадицияланды, почта арқылы алдау және монополияға қарсы заңға қарсылық таныту бойынша қылмыстық іс қозғалды. Оны Чикаголық адвокат Флойд Томпсон қорғады және ол барлық айыптаулардан босатылды. Инсулл қайтыс болған кезде үш бұрынғы компаниясынан жылына 21 000 доллар көлемінде зейнетақы алып отырды. Инсулл 1938 жылғы 23 шілдеде туған қаласы Лондондағы Путни Вейл зиратында ата-анасының қасына жерленді. Оның өсиетіне сәйкес, мүлігі шамамен 1000 долларға бағаланса, қарызы 14 миллион долларды құрады.

Мұра

Инсуллдың мұрасы электр желілері жүйесі мен реттелген монополияны, коммуналдық компанияларды қамтитын, ерекше американдық институтты қамтиды. Бұл оның кәсіпкерлік және саяси бейнесінің үйлесімінен туындады. Бір жағынан, ол бәсекелес электр өндірушілердің ысыраптығын жек көреді, олардың тиімсіздігі өндіріс құнын екі есеге дейін арттыруы мүмкін еді. Екінші жағынан, ол азаматтардың әділ қарауға құқы бар екеніне сенді. Сондықтан ол қарсылас компанияларды сатып алып монополия құрды, бірақ бағаларды төмен ұстады және реттеуді белсенді түрде қолдады.

Медиада

Көптеген жағдайларда Уильям Рэндольф Херсттің көркемделіп жазылған өмірбаяны саналатын Орсон Уэллстің "Азамат Кейн" фильмі, ішінара Сэмюэл Инсуллдың өмірінен шабыттанды. "Ол өзі таңдаған сопраносы үшін опера театрын салған нағыз адам еді, ал фильмдегі көп нәрсе сол оқиғадан алынған", - деп жазды Уэллс. Уэллс Морис Сейдерманға Инсуллдың фотосуретін, мойынындағы сақалымен бірге, қарт Чарльз Фостер Кейннің макияжын жасау үшін үлгі ретінде беру үшін берді. Уэллс Сьюзан Александр кейіпкерінің Глэдис Уоллиске негізделгенін жоққа шығарды. 1925 жылғы қазан айында Бродвейде қойылым қайта ойналғанда, Герман Дж. Манкиевич – сол кезде "Нью-Йорк Таймс" газетінің үшінші сапты театр сыншысы – қойылымды бағалауға тағайындалды. Лейди Тейзл рөліндегі алғашқы өнер көрсетімінен кейін, драма сыншысы Манкиевич баспасөз бөлмесіне "ашуланып, тым көп ішіп" келді, деп жазды өмірбаяншы Ричард Мериман: Ол 56 жастағы миллионердің 18 жастағы қуанышты қызды сомдаған көрінісіне ашуланды, бүкіл қойылымды оған Германның арамза манипулятор екенін білетін адам сатып алған. Герман жазуға кірісті: "Мисс Глэдис Уоллис, қартайған, мүлдем қабілетсіз әуесқой, кеше "..." деп бастады. Сосын Герман есінен танып, жазу машинасының үстіне құлады. Манкиевич осы оқиғаны "Азамат Кейн" сценарийін жазу кезінде қайта жаңғыртты, оны драма сыншысы Джедедия Лиландтың баянына енгізді. Кейннің екінші әйелі апатты опералық дебютін жасағаннан кейін, Лиланд баспасөз бөлмесіне оралып, өзінің сын-пікірінің бірінші сөйлемін жазғаннан кейін жазу машинасының үстіне есінен танып құлады: "Мисс Сьюзан Александр, әдемі, бірақ мүлдем қабілетсіз әуесқой..."

Том Холланд 2019 жылғы тарихи драмалық фильмде "Қазіргі соғыс" фильмінде Инсулл рөлін ойнайды.