Мицубиси негізін қалаушы Ивасаки Ятаро

Кіріспе

Mitsubishi компаниясының негізін қалаушы Ивасаки Ятаро (岩崎弥太郎) – Жапонияның ең ірі конгломераттарының бірі саналатын Mitsubishi компаниясын құрған жапондық өнеркәсіпші және қаржыгер.

Ерте өмір

Ятаро Ивасаки 1835 жылдың 9 қаңтарында Тоса провинциясының Аки қаласында (қазіргі Кочи префектурасы) шаруа отбасында дүниеге келген. Ивасаки отбасы бұрын самурайлардың руына жатқан, бірақ оның бес атасы Ивасаки Яджимон (岩崎弥次右衛門) Үлкен Тенмей ашаршылығы кезінде қарыздан құтылу үшін отбасының самурай мәртебесін сатқан. Оның отбасы Кай провинциясының Такеда кланының (甲斐武田氏) тармағы болған Ивасаки кланынан тараған. Ивасаки кланының бабасы Такеда Нобумицудың бесінші ұлы Такеда Шичиро (武田七郎) атымен белгілі Ивасаки Нобутака (岩崎信隆) болды. Ивасаки кланы Аки кланына (安芸氏) және Чосокабе кланына (長宗我部氏) Секигахара шайқасында (1600 жылдың 21 қазаны) қызмет еткен. Ивасаки мансабын Тоса доменінің билеуші Ямаучи кланының қызметкері ретінде бастады, оның Жапонияның көптеген аймақтарында бизнес мүдделері болды. Ивасаки он тоғыз жасында білім алу үшін Эдоға кетті, бірақ бір жылдан кейін әкесі ауыл басшысымен дау кезінде ауыр жарақат алғандықтан оқуын тоқтатты. Ивасаки жергілікті биліктің істі қараудан бас тартқаны үшін сыбайлас жемқорлыққа қатысқан деп айыптады, содан кейін ауылынан қуылғаннан кейін жеті айға түрмеге қамалды. Түрмеден шыққаннан кейін Ивасаки бір уақыт тұрақты жұмыс таба алмады, содан кейін жеке сабақтар беріп жұмыс істеді. Ивасаки Эдоға оралып, саяси белсенділермен араласып, Тоса провинциясынан шыққан реформатор және жаңарушы Йосида Тойодан білім алды. Йосида Тоса доменінің даймёсы (феодалы) Ямаучи Тойошигеге қызмет етті және Ивасакиге сол кездегі жабық Жапонияны өнеркәсіп және сыртқы сауда арқылы ашу және дамыту туралы идеяларын сіңірді. Ивасаки Йошида арқылы Ямаучи үкіметінде кеңсе кызметкері болып жұмысқа орналасты және ақырында отбасының самурай мәртебесін қайта сатып алды. Ивасаки Хидзен провинциясындағы Нагасакидегі Ямаучи кланының сауда кеңсесінің басшысы болып тағайындалды, ол кемелер, қару-жарақ және оқ-дәрі сатып алу үшін камор майы мен қағазды саудалауға жауапты болды.

Yatarō Iwasaki was born on 9 January 1835 in Aki, Tosa Province (now Kōchi Prefecture) into a provincial farming family. Iwasaki's family had been members of the samurai warrior nobility, but his great great grandfather, Iwasaki Yajiemon (岩崎弥次右衛門) had sold off his family's samurai status in obligation of debts during the Great Tenmei famine. His family derived from Iwasaki clan that was a branch of Takeda clan of Kai Province (甲斐武田氏). The ancestor of Iwasaki clan was Iwasaki Nobutaka (岩崎信隆) known as Takeda Shichirō (武田七郎) who was the fifth son of Takeda Nobumitsu. The Iwasaki clan served Aki clan (安芸氏), and Chōsokabe clan (長宗我部氏) at the Battle of Sekigahara (October 21, 1600). Iwasaki began his career as an employee of the Yamauchi clan, the ruling clan of the Tosa Domain which had business interests in many parts of Japan. Iwasaki left for Edo aged nineteen for his education, but his studies were interrupted a year later when his father was seriously injured in a dispute with the village headman. Iwasaki accused the local magistrate of corruption for refusing to hear his case, and was subsequently sent to prison for seven months after he was kicked out from his village. After his release, Iwasaki was without a permanent job for a time before finding work as a tutor. Iwasaki returned to Edo, where he socialised with political activists and studied under the Yoshida Toyo, a reformist and modernization advocate from Tosa Province. Yoshida was employed by Yamauchi Toyoshige, the daimyō (lord) of the Tosa Domain, and he influenced Iwasaki with ideas of opening and developing the then closed Japan through industry and foreign trade. Iwasaki found work as a clerk for the Yamauchi government through Yoshida, and eventually bought back his family's samurai status. Iwasaki was promoted to the top position at the Yamauchi clan's trading office in Nagasaki in Hizen Province, responsible for trading camphor oil and paper to buy ships, weapons, and ammunition.

Mitsubishi компаниясы

1868 жылы Мейдзи қалпына келтіруінен кейін Ивасаки Осакаға сапар шекті, бұл биліктегі Токугава шогунатын құлатып, Жапониядағы феодалдық жүйені жойды және шогунаттың бизнес мүдделерін таратуға мәжбүр етті. 1870 жылғы наурыз айында Ивасаки Ямаучи кланының тапсырысымен құрылған кеме жүйті компаниясы – «Цукумо сауда компаниясының» президенті болды және сауда құқықтарын жалға алды. 1873 жылы компания өз атын «Mitsubishi» деп өзгертті, ол «mitsu» («үш») және «hishi» (сөзбе-сөз – «су кестесі», жапон тілінде көбінесе ромб немесе алмазды білдіреді) сөздерінің қосындысынан тұрады. «Mitsubishi» эмблемасы Ивасаки әулетінің гербінен – үш қабатталған ромбтан және Ямаучи әулетінің гербінен құралды, ол үш есе айналмалы симметрияда орналасқан үш жапырақты еменнен тұрды. Ятаро туған Шикоку аймағын осы әулет басқарды. 1874-1875 жылдары Ивасаки жапондық әскерлер мен соғыс материалдарын тасымалдау бойынша жапон үкіметімен келісімшарт жасады. Жапон үкіметі Тайваньдың оңтүстік-шығысындағы Пайван тайпаларына қарсы 1874 жылғы Тайваньға жасалған экспедиция үшін бірнеше кеме сатып алды, ал экспедиция 1875 жылы аяқталғаннан кейін бұл кемелер «Mitsubishi» компаниясына берілді. Бұл «Mitsubishi» мен жапон үкіметі арасында тығыз байланыс орнатып, жаңа компанияның табысын қамтамасыз етті. Өз кезегінде «Mitsubishi» жаңа жапон үкіметін қолдады және 1877 жылы Сацума көтерілісін басып тастаған әскерлерді тасымалдады. Осылайша «Mitsubishi» компаниясының сәттілігі заманауи жапон мемлекеті мен экономикасының өркендеуімен және «Үлкен Төрт» заибацу компаниясының бірімен тығыз байланысты болды. 1885 жылы «Mitsubishi» кеме жүйті қызметінің бәсекелесі «Kyodo Unyu Kaisha» (1882 жылы құрылған) компаниясымен бірігуі нәтижесінде компания «Nippon Yusen Kabushiki Kaisha», немесе қысқаша «NYK» атауын қабылдады. Бұл компания бүгінгі күнге дейін бар және әлемдегі ірі кеме жүйті компанияларының бірі болып табылады. Кейіннен Ивасаки кеме жүйтінен басқа, тау-кен, кеме жөндеу және қаржы салаларына да инвестиция жасады. 1884 жылы Ивасаки «Нагасаки кеме жасау зауытын» жалға алды, бұл компанияға ірі көлемде кеме жасауға мүмкіндік берді және оны «Нагасаки кеме жасау және машина жасау зауытына» айналдырды, қазір ол «Mitsubishi Heavy Industries» өнеркәсіптік тармағының бір бөлігі болып табылады. Ивасаки жиі жолы бар адамдарға кешкі ас ұйымдастырып, осы шараларға көп ақша жұмсады, бірақ сонымен қатар оған кейін көмектескен көптеген достар да тапты.

Iwasaki travelled to Osaka following the Meiji Restoration in 1868 which overthrew the ruling Tokugawa Shogunate, abolishing the feudal system in Japan and forcing the disbandment of the shogunate's business interests. In March 1870, Iwasaki became president of the Tsukumo Trading Company, a shipping company founded on behalf of the Yamauchi clan, and leased the trading rights. In 1873, the company changed its name to Mitsubishi, a compound of mitsu ("three") and hishi (literally, "water chestnut", often used in Japanese to denote a rhombus or diamond). Mitsubishi's emblem was a combination of the Iwasaki family crest, showing three overlapping lozenges, and the crest with three oak leaves, arranged in a threefold rotational symmetry, of the Yamauchi family, which controlled the part of Shikoku where Yatarō was born. From 1874 to 1875, Iwasaki was contracted by the Japanese government to transport Japanese soldiers and war materials. The Japanese government purchased a number of ships for the Japanese Expedition of 1874 to Taiwan against the Paiwan Aborigines in southeast Taiwan, and these ships were later given to Mitsubishi after the expedition was finished in 1875. This created strong links between Mitsubishi and the Japanese government that ensured the new company's success. In return, Mitsubishi supported the new Japanese government and transported troops who defeated the Satsuma Rebellion in 1877. Thus, the success of Mitsubishi became intertwined with the rise of the modern Japanese state and economy and one of the "Big Four" zaibatsu companies. In 1885, a merger of Mitsubishi shipping activities with competitor Kyodo Unyu Kaisha (founded 1882) led to the adoption of the company's name Nippon Yusen Kabushiki Kaisha, or 'NYK' in short, which still exists and is one of the largest global shipping groups. Subsequently, Iwasaki invested in mining, ship repair, and finance industries in addition to shipping. In 1884, Iwasaki took a lease on the Nagasaki Shipyard, which allowed the company to undertake shipbuilding on a large scale and renamed it the Nagasaki Shipyard & Machinery Works, which are now part of its Mitsubishi Heavy Industries industrial branch. Iwasaki often held dinners for dignitaries, spending a huge amount of money on these occasions, but he also made many friends who later helped him by doing favors.

Өлім

Ивасаки 1885 жылдың 7 ақпанында 50 жасында асқазан рагынан қайтыс болды. Оның орнына отбасылық бизнестің басшысы ретінде алдымен ағасы Ивасаки Яносуке, кейіннен ұлы Хисая келді. 1903 жылы Ивасакидің төртінші қызы Масако, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Жапонияның тұңғыш премьер-министрі болған барон Шидехара Киджуроға үйленді.

Танымал мәдениет

Ивасаки 49-шы NHK Тайга драмасы «Рёма ден» екінші басты рөлде, Бакуматсу кезеңіндегі оның іс-әрекеттеріне баса назар аударады, сонымен қатар оқиғаның баяндаушысы болып табылады. Оны Теруюки Кагава сомдайды.