Кіріспе

Иваса Матабей (岩佐 又兵衛; түпнұсқа аты Араки Кацумочи, 1578 – 20 шілде 1650) – Токугава дәуірінің алғашқы кезеңіндегі жапон суретшісі, тарихи оқиғалардың жанрлық бейнелеуіне, классикалық жапон және қытай әдебиетінің иллюстрацияларына, сондай-ақ портреттерге маманданған. Ол Сеңгоку дәуірінің көрнекті даймиосы Араки Мурасигенің ұлы, ол өзін-өзі өлтіруге мәжбүр болғандықтан, Матабей анасының әкесінің атымен – Иваса атымен тәрбиеленді. Матабейдің туындылары ерекше тұлғаларымен, үлкен бас және нәзік суреттелген ерекшеліктерімен көзге түседі. Ол түсті және монохромды сиямен бояу техникасын қолдана отырып, Тоса және Кано мектептерінің элементтерін біріктіретін жекелеген сурет салу стилімен де табысты болды. Кано мектебінің Кано Найзенінен тәлім алғанмен, Тоса мектебінің дәстүрлеріне көбірек ден қойды. 1640 жылы шогун Токугава Иемцудың тапсырысымен салынған "Отыз алты ақының бейнесі" портреттерінің соңғы сериясына «Тоса Мицунобудан кейінгі Матабей суретшісі» деген қолтаңбамен қол қойды. Матабейдің туындылары укиё-энің алғашқы суреттерімен ұқсас, бірақ олардың укиё-э екендігіне қатысты ғалымдар арасында пікір таласы бар. Жапонияда Матабейді укиё-энің негізін қалаушы деп есептеу кең таралған. Алайда, Матабей укиё-энің бастауы емес, оның жоғары әлеуметтік статустағы демеушілері болғандықтан, Тоса мектебінің тәуелсіз суретшісі деген теория да бар. Осы теорияға сәйкес, ол Чикамацудың пьесаларында кездесетін сол аттас укиё-э суретшісімен (Отсу но Матабей) шатасқандықтан ғана укиё-энің көзі ретінде қате түсінілген. Оның ұлы Кацусиге (1673 жылы қайтыс болған) да суретші болды және әкесінің стиліне ұқсас билеуші тұлғаларды бейнелеуімен танымал.

Ерекше еңбектері

Иваса Матабейдің ұлттық қазына деп танылған жалғыз жұмысы – Токио ұлттық мұражайында сақталатын 洛中洛外図屏風 (舟木本); Rakuchu Rakugai Zu Byōbu (Funaki Version). 洛中洛外図; Rakuchu Rakugai Zu – Киото қаласы мен айналасындағы жерлердің көрінісі мен тұрмысын бейнелейтін бүктелген экран; байбу. Сенгоку кезеңінен Эдо кезеңіне дейін көптеген жұмыстар жасалды, бірақ Иваса Матабей мен Кано Эитокудың еңбектерінің тек екісі ғана Ұлттық қазына деп танылды. Матабейдің жұмысы шамамен 1615 жылғы Киото пейзажын көрсетеді және ол "Фунаки нұсқасы" деп аталады, себебі бұл туынды Фунаки әулетіне тиесілі болған. Онда сол жақта Токугава әулетінің Нидзё қамалы, ал оң жақта Тоётоми әулетін символдайтын Хоко-дзи Ұлы Будда залы бейнеленген. 豊国祭礼図屏風; Hōkoku Sairei Zu Byōbu – 1604 жылы Тоёкуни киіз үйінде Тоётоми Хидэёсидің қайтыс болғанына жеті жыл толуына арналған мерекелік шараны суреттейтін жұмыс. Бұл туынды маңызды мәдени мүлік ретінде танылған және Токугава өнер мұражайында сақталады. Мерекеге дайындық Токугава Иэясу басшылығымен жүргізілгенімен, миссионер Жан Крассет Иэясудың Хидэёсидің жетістіктерін өзіне қабылдау ниетінде болғанын айтады. Суреттің сол жағында Хоко-дзи Ұлы Будда залының фондық көрінісінде, қала тұрғындарының әсем киімдерімен билеп, қуанышпен тойтасатын көрінісі бейнеленген. Оң жақта Тоёкуни киіз үйіндегі дәстүрлі но және денгаку билерінің орындалуы көрсетілген. Матабей шеберхана ашып, дәстүрлі жапондық баяндау музыкасының;; Жорури (музыка) мәтініне негізделген ұзын сурет түрмесін;; эмакимоно жасады. MOA өнер мұражайында үш шедевр сақталады: 山中常盤物語絵巻; Yamanaka Tokiwa Monogatari Emaki, 浄瑠璃物語絵巻; Jōruri Monogatari Emaki және 堀江物語絵巻; Horie Monogatari Emaki. Бұл үш туынды шедеврлер саналады, ал алғашқы екеуі маңызды мәдени мүліктер ретінде танылған. ; Yamanaka Tokiwa Monogatari – Ушиваканың анасы Токива Гозеннің өлімі үшін кек алу туралы әңгіме. ; Jōruri Monogatari – Ушиваканың қатысқан романтикалық оқиғасы. ; Horie Monogatari – Horie Saburo баласының ата-анасының өлімі үшін кек алуға тырысуы туралы айтады. Яматане мұражайындағы 官女観菊図; Kanjo Kangiku Zu жұмысы – бастапқыда он екі түрлі суреттерді бейнелеген, әрқайсысы алты панелден тұратын екі бүктелген экранды екіге бөлу арқылы жасалған туындылардың бірі. Бұл ерекше өнер туындысы маңызды мәдени мүлік ретінде танылды.