Александр Извольский: Ресей дипломаты және Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғы дайындығы
Alexander Izvolsky
Александр Извольский – Ресей дипломаты (1856-1919). Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Ресей-Ұлыбритания одағының негізін қалаушы, Босния дағдарысының себепшісі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейлік дипломат (1856–1919)
Russian diplomat (1856–1919)
Александр Петрович Извольский немесе Исвольский (Алекса́ндр Петро́вич Изво́льский, 18 наурыз 1856 [е.с. 6 наурыз 1856], Мәскеу – 16 тамыз 1919, Париж) – 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталуына дейінгі жылдары Ресейдің Ұлыбританиямен одақтастығының негізін қалаушы маңызды дипломат ретінде танылған орыс дипломаты. Сыртқы істер министрі болып қызмет еткен кезінде ол 1908 жылы Австрия-Мажарстанның Босния мен Герцеговинаны аннексиялауына келісті, мұның орнына Австрия Түрік бұғаздарын ресейлік соғыс кемелері үшін ашуға қолдау көрсетуге уәде берді. 1908–1909 жылдардағы босниялық дағдарыстағы державалар бұғазды ашуға келіспеді. Осы оқиғадан ұялған және саяси мансабынан айырылған Извольский 1910 жылы Сыртқы істер министрі қызметінен кетті.
Count Alexander Petrovich Izvolsky or Iswolsky (Алекса́ндр Петро́вич Изво́льский, 18 March 1856 [O. S. 6 March 1856], Moscow – 16 August 1919, Paris) was a Russian diplomat remembered as a major architect of Russia's alliance with Great Britain during the years leading to the outbreak of the First World War in 1914. As Foreign Minister, he assented to Austria Hungary's annexation of Bosnia and Herzegovina in 1908 in exchange for Austrian support for the opening of the Turkish Straits to Russian warships. In the resultant Bosnian Crisis of 1908–1909 the Powers did not accept the opening of the Straits. Izvolsky, publicly humiliated and destroyed by the debacle, resigned as Foreign Minister
in 1910.
Ерте өмір және мансап
Ижвольский аристократтық орыс отбасынан шыққан. Ол Царское Село лицейін үздік бітіріп, көп ұзамай корольдік отбасымен байланысы жоғары графня фон Толльге үйленді. Осы байланыстар арқылы ол Сыртқы істер министрлігіне қабылданды, онда князь Лобанов Ростовский оның қамқоршысы болды. Извольский Ресейдің Ватикан елшісі болды, содан кейін Белградта, Мюнхенде және Токиода (1899 жылдан бастап) қызмет етті. Токиода Извольский Корея мен Маньчжуриядағы өсіп келе жатқан Жапония империясымен бейбіт келісімге келуге шақырды. Ол 1902 жылы Санкт-Петербургке Жапонияның бұрынғы премьер-министрі Ито Хиробумидің сапарын ұйымдастыруға көмектесті, мақсаты – жағдайдың шиеленісуін азайту. Бұл әрекеттер патша Николай II-нің наразылығын тудырды, және Извольский 1903 жылдан бастап Копенгагенге ауыстырылды. Сол қызметте ол 1904-1905 жылдардағы орыс-жапон соғысы алдында және оның кезінде Жапониямен дипломатиялық шешім табуға тырысты. Ресей бұған қарсылық көрсетпеді, бірақ Санкт-Петербург шарттар қою құқығын сақтап қалды. Патша Николай II-нің қолдауымен Извольский Босния және Герцеговинаны аннексияға алмастыруды, Австро-Венгрияның Түрік бұғаздарына Ресейдің қолжетімділігін жақсартуға қолдау көрсетумен алмастыруды ұсынды. 1908 жылдың 16 қыркүйегінде Извольский Моравиядағы Бухлов қаласында Австро-Венгрия сыртқы істер министрі, барон (кейін граф) Алоис Лекса фон Эхрентальмен кездесті, онда Австрияның Босния мен Герцеговинаны аннексиялауын қолдауға келісті, ал Австро-Венгрия Ресейдің бұғаздарды ашуына келісім беретін болды, сондай-ақ болашақтағы кез келген дипломатиялық конференцияда осы ашуды қолдайтын болды. Эхрентальдың 1908 жылдың 5 қазанындағы аннексия туралы хабарламасы, Осман империясының есебінен Берлин шартының өгерілуі арқылы жасалды, бұл Еуропадағы үлкен дағдарысқа себеп болды. Извольский Эхрентальмен келісімге келгенін жоққа шығарды. Ол кейіннен Эхрентальдың ниеті туралы алдын ала білмегенін жоққа шығарды және Босния мен Герцеговинаның мәртебесін талқылау үшін кездесу ұйымдастыруға тырысты, бірақ сәтті болмады. Дипломатиялық тұйықталу 1909 жылдың наурыз айында Санкт-Петербург нотасы арқылы шешілді, онда немістер ресейліктерден аннексияны мойындауды және Сербияны да солай етуге шақыруды талап етті. Егер олар олай істемесе, Германия канцлері Бюлов Австрияның Сербияға қарсы соғыс бастауы мүмкін екенін және немістердің Извольскийдің бастапқы аннексиялық келісімдегі қатысын дәлелдейтін құжаттарды жариялауы мүмкін екенін айтты. Извольский бірден мойынсұнды. Боснияның өздеріне тиесілі болуын қалаған сербтер үшін "сатып бергені" үшін орыс панславистерінің айыптауына ұшыраған Извольский ақырында қызметтен алынды. Тарихнама дәстүрлі түрде аннексиялық дағдарысқа Эхрентальды кінәлі деп есептейді. Алайда тарихшы Кристофер Кларк 2012 жылы жарық көрген "The Sleepwalkers" атты еңбегінде бұл көзқарасқа қарсы шықты: "дәлелдер дағдарыстың осы бағытта дамуына себепкер болғанын көрсетеді, өйткені Извольский өзінің жұмысын және беделін сақтау үшін ең шектен тыс өтірік айтты. Ресейдің сыртқы істер министрі екі қателік жасады [біріншіден] Лондонның Түрік бұғаздарына орыс әскери кемелерінің кіруіне қолдау көрсетуін күтті [сондай-ақ] ол Ресейлік қоғамдық пікірге аннексияның тигізер әсерін дұрыс бағаламады [ол] Санкт-Петербургтағы баспасөздің реакциясын білгеннен кейін қателігін түсінді, қорқып, өзін Эхрентальдың құрбаны ретінде көрсетуге кірісті". Аннексиялық дағдарыстан кейінгі жылдары "ұлттық сезімнің күшеюі" және маңызды мәселеде қорлық сезімінен Ресей әскери инвестициялар бағдарламасын іске қосты.
Izvolsky came from an aristocratic family of Russian descent. He graduated from the Tsarskoye Selo Lyceum with honours, and shortly thereafter married Countess von Toll, whose family had far reaching connections at court. Through these connections, he joined the Foreign Ministry, where Prince Lobanov Rostovsky became his patron. Izvolsky served as Russia's ambassador to the Vatican, followed by posts in Belgrade, Munich, and Tokyo (from 1899). In Tokyo, Izvolsky urged a peaceful accommodation with the rising power of Imperial Japan over Korea and Manchuria. He assisted Japanese former Prime Minister Itō Hirobumi arrange a trip to St. Petersburg in 1902 in an effort to defuse increasing tensions. The efforts incurred the wrath of Tsar Nicholas II, and Izvolsky found himself transferred to Copenhagen from 1903. From that posting, he continued to press for a diplomatic settlement with Japan before and during the Russo Japanese War of 1904–1905. This was not contested by Russia, but St Petersburg maintained the right to impose conditions. Izvolsky, with the support of Tsar Nicholas II proposed that the annexation of Bosnia Herzogovina be exchanged for Austro Hungarian support for improved Russian access to the Turkish Straits. Izvolsky met with the Austro Hungarian Foreign Minister, Baron (later Count) Alois Lexa von Aehrenthal, at the Moravian castle of Buchlov on September 16, 1908, and there agreed to support Austria's annexation of Bosnia and Herzegovina in exchange for Austria Hungary's assent to the opening of the Straits to Russia; and to support such an opening, at any subsequent diplomatic conference. Aehrenthal's announcement of the annexation on 5 October 1908, secured through alterations of the terms of the Treaty of Berlin at the expense of the Ottoman Empire, occasioned a major European crisis. Izvolsky denied having reached any agreement with Aehrenthal. He subsequently denied any foreknowledge of Aehrenthal's intentions and tried unsuccessfully to have a meeting called to deal with the status of Bosnia Herzogovina. The impasse in diplomacy was resolved only by the St Petersburg note of March 1909 in which the Germans demanded that the Russians at last recognize the annexation and urge Serbia to do likewise. If they did not, German Chancellor Bülow suggested, there was the possibility of an Austrian war on Serbia and the further direct possibility that the Germans would release the documents proving Izvolsky's connivance in the original annexation deal. Izvolsky backed down at once. Reviled by Russian pan Slavists for "betraying" the Serbs, who felt Bosnia should be theirs, the embittered Izvolsky was eventually dismissed from office. Historiography has traditionally laid most blame for the annexation crisis at Aehrenthal's door. The historian Christopher Clark however, in his 2012 study of the causes of the First World War The Sleepwalkers, has challenged this view: "the evidence suggests that the crisis took the course it did because Izvolsky lied in the most extravagant fashion in order to save his job and reputation. The Russian foreign minister had made two serious errors of judgement [firstly] that London would support his demand for the opening of the Turkish Straits to Russian warships [and] he grossly underestimated the impact of the annexation on Russian nationalist opinion [when] he got wind of the press response in St Petersburg, he realized his error, panicked, and began to construct himself as Aehrenthal's dupe." The years following the annexation crisis, with an atmosphere of increased 'chauvinist popular emotion' and with a sense of humiliation in a sphere of vital interest, saw the Russians launch a substantial programme of military investment.
Кейінгі өмірі
1910 жылы Парижде елші болып тағайындалғаннан кейін Извольский өзінің күш-жігерін Ресейдің үшінші француз республикасы мен Ұлыбританиямен антигермандық одағын нығайтуға және Ресейдің қайта қарулануын қолдауға арнады. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол: "C'est ma guerre!" ("Бұл менің соғысым!") дегенді айтқан деседі. Ақпан революциясынан кейін Извольский отставкаға кетті, бірақ Парижде қалды, оның орнын Василий Маклаков басты. Ол Ресей азамат соғысына одақтастардың араласуын жақтады және соңғы ауруына дейін естеліктер кітабын жазды. Өлімі алдында Извольский орнынан тұрып, балаларына: "Егер өлсем, мені орыс православие шіркеуіне жерлемеңіздер. Анамыздың протестант пасторы жерлеу дұғасын оқысын" деді, осы сөздері балаларын қатты таңқалдырды. Қызы кейіннен әкесінің бұл сөздерін "Ортодоксалдық иерархияның патшаға деген толық бағынуын және Распутиннің сыбайлас ықпалын көріп, ұзақ бойы жинаған ашуына" байланыстырды. Александр Извольский 1919 жылдың 16 қарашасында Биаррицте қайтыс болды. Оның өсиетімен, протестант пасторы оның мәйітіне жерлеу рәсімін өткізді. Бірақ балалары жергілікті орыс православие соборында Извольский үшін панихида өткізуді де ұйымдастырды. Сондай-ақ, отбасының досы, рим-католик дін қызметкері, Извольский үшін Триденттік реквием мессасын өткізді.
Upon becoming ambassador in Paris in 1910, Izvolsky devoted his energies to strengthening Russia's anti German alliance with both the French Third Republic and the United Kingdom and encouraging Russian rearmament. When World War I broke out, he is reputed to have remarked, C'est ma guerre! ("This is my war!"). After the February Revolution, Izvolsky resigned but remained in Paris, where he was succeeded by Vasily Maklakov. He advocated for Allied intervention in the Russian Civil War and wrote a book of memoirs before his last illness. Shortly before his death, Isvolsky sat up and, greatly to their shock, he told his two children, "If I die, I do not wish to be buried in the Russian Orthodox Church. Let your mother's Protestant pastor read the funeral prayers." His daughter, though shocked, later attributed her father's words to, "the long repressed bitterness he had felt, at seeing the abject subservience of the Orthodox Hierarchy to the Tsar, and the corrupting influence of Rasputin." Alexander Isvolsky died at Biarritz on November 16, 1919. In keeping with his wishes, a funeral service was read over his body by a Protestant minister. His children, however, also arranged for a Panikhida to be offered for Isvolsky at the local Russian Orthodox Cathedral. A Tridentine Requiem Mass was also offered for Isvolsky by a Roman Catholic priest and friend of the family.
Отбасы
Оның ағасы – Петр Петрович Извольский (1863–1928) – шіркеу иерархиясына тағайындауларда Григорий Распутиннің күшейіп бара жатқан ықпалына наразылық білдіріп, отставкаға шыққанға дейін Киелі Синодтың бас прокуроры болды. Францияға эмиграцияға кеткен соң, ол православие дінінде священник болып суын шашты және архиерей болды. Александр Извольский Балтық немісі, әдемілігімен әйгілі графша Маргарита фон Толльға үйленді, бірақ орыс тілін білмегендіктен сарайдағы ықпалы шектелді. Олардың ұлы Дарданеллде соғысқа қатысты. Олардың қызы Хелен Извольская орыс грек-католик шіркеуіне қабылданды және Париждегі ақ эмигрант ретінде, кейіннен АҚШ-та Католик жұмысшы қозғалысының мүшесі және Дороти Дэйдің жақын досы болып, көрнекті ғалым және экуменикалық қозғалыстың жетекшісіне айналды.
His brother — Piotr Petrovich Izvolski (1863—1928) — was Oberprocurator of the Most Holy Synod until he resigned, allegedly in protest over the growing influence of Grigory Rasputin over appointments to the Church Hierarchy. After emigrating to France, he was ordained to the Orthodox priesthood and became an archpriest. Alexander Izvolsky married Countess Marguerite von Toll, a Baltic German noblewoman of great charm whose influence at court was impeded by her ignorance of the Russian language. Their son fought in the Dardanelles. Their daughter Hélène Iswolsky was received into the Russian Greek Catholic Church and became a prominent scholar and leader of the ecumenical movement, first as a White émigré in Paris and later as a member of the Catholic Worker Movement and close friend of Dorothy Day in the United States.
Экран суреті
Изовольский 1974 жылы BBC-нің "Бүркіттердің құлауы" атты мини-сериалында көрсетілген. Оны актер Питер Вон сомдады.
Izvolsky was depicted in the 1974 BBC mini series Fall of Eagles. He was played by actor Peter Vaughan.