Кіріспе

Пуритандар мен Англия шіркеуі арасындағы памфлет "соғысы". Марпрелат даусы – 1588 және 1589 жылдары Англия мен Уэльсте Мартин Марпрелат атты псевдониммен жазған пуритан жазушысы мен Англия шіркеуінің жақтастары арасындағы памфлеттер арқылы жүргізілген соғыс.

Қасиет және қабылдау

Мартиннің трактаттары ағылшын шенеуніктерді қынжырлатумен және Англия шіркеуінің жемқорлығына қарсы сатирамен ерекшеленеді. Стилі – "сатира, наразылық, ирония және әңгіме-дүкен" қосылған, "көше тілімен" толы, өткір зиялылық. Мартин пуритандық доктриналарды тұтастай қабылдағанмен, оның шабуылының басты нысаны епископтық болды. Бұл кітапшалар 1588 жылдың орта шенімен, Уэльс пуританы Джон Пенри құрған құпия баспаханада, баспагер Роберт Вальдегрейвтің көмегімен басылды, себебі пуритан әдебиетін шығаруға билік тарапынан тыйым салынған еді. "Мартин Марпрелат" авторы болған алғашқы трактат, "Хабарлама" деп аталады, 1588 жылдың қазан айында Шығыс Молесидегі Миссис Крэйннің үйінде басылды. Елизавета Хасси туған Миссис Крэйн, Энтони Крэйннің (16 тамыз 1583 ж. қайтыс болған) әйелі, Патша үйінің басшысы, және сэр Роберт Хассидің (1546 ж. қайтыс болған) қызы, Слифордтың 1-ші бароны Джон Хассидің інісі. "Хабарлама" Солсбери деканы доктор Джон Бриджестің "Англия шіркеуінде орнатылған үкіметтің қорғанысы" деген еңбегіне жауап, ол өз кезегінде ертерек пуритандық еңбектерге жауап болды. Епископтық лауазымға жалпы шабуыл жасамай, ол кейбір прелаттарды жеке қорлаумен шабуылдайды. "Хабарлама" көп назар аударды және Винчестер епископы Томас Купер "Англия халқына ескерту" деген тақырыппен жауап жазды, бірақ бұл Марпрелат кітапшаларына ұқсас оқырмандар тобына үндеу үшін тым ұзын және тым жаман болды және аз әсер етті. Пенридің баспаханасы қараша айында Нортгемптонның жанындағы Фослидегі сэр Ричард Найтлидің үйіне көшірілді, содан кейін Мартиннің екінші трактаты, "Эпитома" басылды, ол "Хабарламадан" гөрі маңызды аргументтерді қамтиды, бірақ басқа жағынан ұқсас. Біраз уақыттан кейін баспахана Уайтфрайрс, Ковентриге, Найтлидің үлкен жүрегі Джон Хейлстің (1 қаңтар 1607/8 ж. қайтыс болды) және оның әйелі Фридесвайдтың үйіне көшірілді. 1589 жылдың қаңтар айының соңында Мартиннің "Кейбір минералдық және метафизикалық мектептің" тұжырымдары басылды, содан кейін наурыз айында Джон Пенридің "Осындай қоғамдық қажеттіліктердің кейбір бөлігі туралы" және Мартиннің "Купер үшін жұмыс бар ма?" деген кітабы басылды. Хейлс, Кристофер Хейлс пен Мэри Люсидің ұлы, Уильям Люсидің қызы, Шарлекоттың эсквайры, Джон Хейлстің (1572 ж. қайтыс болды) немересі және мұрагері. Кейбір шіркеу басшыларына Мартинді үнсіздендірудің жалғыз жолы – оның өзінің тілімен шабуыл жасау сияқты көрінді, сондықтан Джон Лайли, Томас Наше және Роберт Грин сияқты ақылды жазушылар кітапшаларға жауап беру үшін жасырын тапсырылды. Бұл топтың туындыларының арасында Лайлидің "Балтамен қағаз" (1589 ж. қыркүйек) және Нашеге тиесілі "Парротқа миндаль" (1590 ж.), сондай-ақ "танымал Кавальеро Паскилл" псевдониммен жазылған кейбір трактаттар бар. 1589 жылы қойылған анти-Мартинистік пьесалар немесе қойылымдар (қазір жоғалған) олардың еңбегі болуы мүмкін. Осы арада 1589 жылдың шілдесінде Пенридің баспаханасы, қазір Ковентриге жақын Вольстонда Мартиннің ұлдары жазған деп есептелетін, бірақ Мартиннің өзі жазған екі трактат шығарды, атап айтқанда Мартин Кенжеден "Мартиандық тезистер" және Мартин Ағадан "Мартин Кенжеге жасалған әділ сын". Көп ұзамай Манчестерде "Хей ани уорк" романының жалғасы "Купер үшін тағы жұмыс" басталды, бірақ ол жүріп жатқанда баспахана басып алынды. Алайда Пенри табылмады, ал қыркүйекте Вулстон немесе Хасли "Мартин Марпрелаттың наразылығы" атты серияның соңғы еңбегін шығарды, бірақ анти-Мартинистік кітапшалардың бірнешеуі осы күннен кейін пайда болды. Содан кейін ол Шотландияға қашып кетті, бірақ кейіннен Лондонда тұтқындалып, бүлік шығаруға итермелегені үшін айыпталып, асылып өлтірілді (1593 жылдың мамыр айы). Трактаттардың авторлығы бірнеше адамға: Пенридің өзіне, бірақ ол оны қатаң түрде жоққа шығарды және оның мойындалған еңбектері Мартиннің стиліне ұқсамайды; сэр Майкл Хикске (тарихшы А. Л. Роузе); Генри Барроуға; Роджер Уильямсқа; Джордж Карлтонға Кэтрин М. Лонгли мен Патрик Коллинсонға; және Уорвикширдің иесі және Парламент мүшесі Джоб Трок Мортонға, көптеген Марпрелат ғалымдары қазір Пенридің көмегімен негізгі автор деп санайды.