Кіріспе

Министр – министрлікте басқа министрлермен бірлесіп саясатқа қатысты шешімдер қабылдайтын және оларды іске асыратын саясаткер. Кейбір мемлекеттерде үкімет басшысы да министр болып табылады және «премьер-министр», «премьер», «баш министр», «канцлер» немесе басқа да атаулармен тағайындалады. Вестминстер үкімет жүйесін қолданатын елдерде министрлер әдетте Парламенттің немесе заң шығарушы органның бірінші палатасының мүшесі болуы керек, және көбінесе заң шығарушы органның төменгі палатасында көпшілікті құраған саяси партиядан шығады. Басқа мемлекеттерде (мысалы, Бельгия, Мексика, Нидерланды, Филиппин, Словения және Нигерия) кабинеттік деңгейдегі лауазым иелеріне немесе басқа мемлекеттік қызметкерлерге заң шығарушы органның мүшесі болуға рұқсат етілмейді. Әр мемлекеттің әкімшілік құрылысына байланысты, министрлер әдетте үкіметтік ведомствоның басшылары және үкіметтің министрлігінің, кабинетінің және мүмкін кабинет комитетінің мүшелері болып табылады. Кейбір министрлер басқаларына қарағанда жоғары дәрежеде болуы мүмкін, ал кейбіреулері «министрдің көмекшісі» немесе «министрдің орынбасары» атағын иеленуі мүмкін. Көптеген министрлері бар мемлекеттерде, министрлерді ішкі немесе сыртқы министрлікке немесе кабинетке тағайындау мүмкін. Кейбір мемлекеттерде (мысалы, Гонконг, Мексика, Филиппин, Ұлыбритания және АҚШ) кабинеттік деңгейдегі лауазым иелері «хатшылар» деп аталады (мысалы, Ұлыбританиядағы Ішкі істер хатшысы, АҚШ-тағы Мемлекеттік хатшысы). Кейбір кабинеттік деңгейдегі лауазым иелері «Бас прокурор» немесе «Пошта басшысы» сияқты басқа да лауазымдарды атқаруы мүмкін.

Этимология

"Министр" термині дипломатияда да қолданылады, екінші дәрежелі дипломат үшін, мысалы, толық өкілетті елші мен резиденциялық министрдің арасындағы дәрежеде. "Министр" термині орта ғасырлық ағылшын тілінен шыққан, көне француз тіліндегі *ministre* сөзінен, ал ол латын тіліндегі *minister* сөзінен туындаған, ол бастапқыда "қызметші, көмекші" деген мағынаны білдірген. Өзі *minus* сөзінен, яғни "кем" деген сөзден алынған. Вестминстер үкімет жүйесін қолданатын елдерде – Ұлыбритания және Австралия сияқты – министрлер немесе олардың эквиваленттері заң шығарушы органнан, әдетте заң шығарушы органның төменгі палатасында көпшілікті құрап отырған саяси партиядан таңдалады. Бельгия, Мексика, Нидерланды, Филиппин және АҚШ сияқты биліктің қатаң бөліну принципін қолданатын елдерде министрлер заң шығарушы органның мүшесі бола алмайды, және министр болып тағайындалған заң шығарушы органнан кетуі тиіс. Әдетте көпшілік партияның жетекшісі премьер-министр болады немесе оған тең лауазымға ие болып, басқа министрлерді тағайындайды. Вестминстер жүйесінде бұл министрлер үкімет құрамында болғанда да өз сайлау округін парламентте өкілдік етуді жалғастырады. Парламент мүшесі емес адамдар да министр болып тағайындалуы мүмкін, әдетте үкіметке арнайы біліктерді әкелу үшін. Ұлыбританияда үкімет министрі Парламенттің екі палатасының бірінің мүшесі болуы міндетті емес. Бірақ, практикалық тұрғыдан алғанда, министрлер Парламентке есеп беру үшін Өкілдер палатасының немесе Лордтар палатасының мүшесі болуы керек. Премьер-министрлер кейде парламент мүшесі емес адамдарды министрлер етіп тағайындайды. Соңғы жылдары мұндай министрлер Лордтар палатасына тағайындалды.