Фотосуретті үлкейтуге арналған проектор

Кіріспе

Мамандандырылған мөлдір проектор

Үлкендетуші – фильмнен немесе шыны негативтерден, немесе мөлдір слайдтардан фотосуреттерді дамытуға арналған мамандандырылған проектор.

Құрылыс

Барлық үлкейту құрылғылары жарық көзінен, әдетте конденсатор немесе мөлдір экран арқылы жарық беретін қыздырғыш шамнан, негативті немесе диапозитивті ұстауға арналған ұстағыштан және проекцияға арналған арнайы линзадан тұрады, бірақ кейбір линзалар, мысалы, Rapid Rectilinear немесе Aplanat, камерада да, үлкейту құрылғысында да қолданылуы мүмкін. Диалит конструкциясы сияқты үлкейту линзалары, әдетте симметриялы немесе оған жақын дизайнда болады және 2x-тен 10x-қа дейінгі ұлғаюда өткір фокусқа оңтайландырылған. Жарық, ашылған және дамытылған фотонегативті немесе диапозитивті ұстайтын пленка ұстағышы арқылы өтеді. Үлкейту құрылғысымен жасалған басылымдар үлкейтулер деп аталады. Әдетте, үлкейту құрылғылары қараңғы бөлмеде қолданылады, ол сыртқы жарықтан қорғалған жабық кеңістік болып табылады; кейбір коммерциялық үлкейту құрылғыларында жарықпен толтырылған бөлмеде де қолдануға болатын енгізілген қара қорап бар.

Тарих

Жозеф Мария Эдер өзінің "Фотография тарихы" атты еңбегінде фотосуретті ұлғайтуды Хэмфри Дэвиге жатқызады, ол күн микроскопын қолданып, сезімтал қағазға кескіндерді проекциялау идеясын жүзеге асырды. 1802 жылғы маусымда Дэви Ұлыбритания Корольдік институтының журналдарының бірінші санында "Күміс нитратының әсерімен шыныға суреттерді көшіру және профильдер жасау әдісі туралы есеп", Т. Ведгвуд, эск., H. Davy-дің бақылауларымен бірге жариялады, онда ол күміс нитратының фотосезімділігі туралы тәжірибелерін сипаттады. Эдер daguerreotype (металл табақшалардағы бірегей кескіндер) жарияланғаннан кейін ұлғайту туралы алғашқы айтуды Джон Уильям Дрейперге жатқызады, ол 1840 жылы "Америка өнер қоймасында" былай деп жазды: "Экспозициялар өте кішкентай камерамен өте кішкентай табақшаларда жасалады. Бұл табақшалар кейіннен қажетті өлшемге дейін үлкен камерада, берік тұғырлықта ұлғайтылады. Бұл әдіс өнерді дамытуға үлкен үлес қосады". 1843 жылғы наурыз айында американдықтар Вулкотт пен Джонсон дагеротиптерді көшіру және ұлғайту тәсілін патенттеді. 1848 жылы Талбот фотограф Томас Малонға линза жасаушылар Томас Росс жасаған ұлғайтқыш камераны ұсынды. 1850 жылдары шыныға коллодион негативтерінің пайда болуы ұлғайтуды оңайрақ жасады. Ахилл Квинеттің 1852 жылғы өнертабысы жасанды жарық қолданды, бірақ тиімді болмады, өте ұзақ экспозиция талап етті. Дэвид Ачесон Вудвордтың 1857 жылғы "күн сәулесін ұлғайту камерасы" айналар мен конденсатор арқылы қолда бар ең жарқын жарық көзін – Күнді пайдаланып, бұл мәселені шешті. Бірақ ғасыр басында да қарапайым, бүктелетін күндізгі жарық ұлғайтқыштары әуесқойлар арасында белгілі бір өлшемдегі баспаларды оңай жасау үшін қолданыла берді. Кейбір камералар осыған ұқсас әдіспен пайдалануға бейімделген.

Коммерциялық кеңейту

1870 жылдары визиткалық суреттерден және дагеротиптерден жасалған қолмен боялған үлкейтілген көшірмелер, сондай-ақ қолда бар негативтер Лондон қаласында сатылымға ұсынылды. А4 форматындағы баспаға екі шиллинг, ал өмірлік мөлшердегі бюстке үш фунт төленді. Кингс-роудтағы R. L. Elliot & Co. компаниясы 1878 жылы Джон Бенджамин Дансердің ұсынысы бойынша, лимлайтты пайдаланып, төртінші тақталық негативтерден 25х20 дюймға дейін басып шығара алды. 1880 жылдары жылдам бромды және хлоридті баспа қағаздары альбумин эмульсиясын кеңінен ығыстырды.

Үлкендеу құрылғысының түрлері

Конденсаторлық ұлғайтқыш жарық көзі, конденсациялық линза, негативті ұстау құрылғысы және проекциялық линзадан тұрады. Конденсатор астындағы негативті тең жарықпен жабады. Конденсаторлық ұлғайтқыштар диффузорлардан жоғары контраст береді, себебі жарық негативтің күміс бөшектерінен шашырайды; бұл Кальер эффектісі деп аталады. Конденсатордың күшейтілген контрасты негативтегі ұсақ бөлшектер, мысалы, кір, сызаттар және имидждің зершіктелгендігі сияқты кемшіліктерді анық көрсетеді. Нүктелік көзді ұлғайтқыш – конденсаторлық ұлғайтқыштың, негативтің үстіндегі жарық шашырауын азайтуға арналған түрі. Контраст күшейтіледі және нәтижедегі басылымдағы зершіктелгендік дәстүрлі ұлғайтқыштан өткір болады, ал көлеңкелі аймақтардың шетіндегі жарықтан қараңғыға өту айқын байқалады. Диффузорсыз, кішкентай спиральді мөлдір шам қолданылады. Жарық беруші тар болғандықтан, шамды тік және көлденең жазықтықта дәл орналастыру қажет, себебі конденсаторлар бүкіл корпусты толтыратын емес, тек сол кішкентай спиральді ғана проекциялайды. Дегенмен, линза толық апертурада ұсталуы керек, баспаның ортасына ғана шектелген жарық көзінің бейнесін проекциялаудан аулақ болу үшін, бұл басылымда виньетка және түс жоғалуына себеп болады. Экспозиция уақыт арқылы немесе өзгермелі трансформаторды пайдалану арқылы бақыланады. Диффузорлық ұлғайтқыштың жарық көзі мөлдір шыны немесе пластик арқылы таратылады, бұл пленкаға тең жарық беруді қамтамасыз етеді. Диффузорлық ұлғайтқыштар негативтен түйіспелі басылым сияқты контрастты кескінді шығарады. Суық жарық немесе суық катодты ұлғайтқыштар, әдеттегі шамның орнына спиральді люминесценттік шам түтігі бар диффузиялық ұлғайтқыш басын қолданады. Олардың жарығы күлгін түске бай, күміс желатиндік қағазға сезімтал спектр аймағында, сондықтан басқа жарық көздерімен салыстырғанда экспозиция уақыты қысқа, үлкен қабырғалық басылымдар жасауға қолайлы, себебі олар ұзақ экспозицияны қажет етеді, сондай-ақ жылу төмендеуі негативтердің бүктелуіне немесе «жарылуына» қарсы қорғауға және шыны негативті тасымалдаушы қолданылған кезде Ньютон сақиналарының пайда болуына да септігін тигізеді. Олар жұмсақ (азырақ контрастты) басылым шығарады.

A condenser enlarger consists of a light source, a condensing lens, a holder for the negative and a projecting lens. The condenser provides even illumination to the negative beneath it. Condenser enlargers produce higher contrast than diffusers because light is scattered from its path by the negative's image silver; this is called the Callier effect. The condenser's increased contrast emphasises any negative defects, such as dirt and scratches, and image grain. A point source enlarger is a variation of the condenser enlarger designed to cut light diffusion above the negative. Contrast is enhanced and grain in the resultant print is sharper than with a conventional enlarger, and the transition from light to dark at the edge of the shadow areas is dramatic. An unfrosted clear lamp with a tiny filament is used without diffusers. As the illuminant is narrow the lamp must be precisely positioned both vertically and horizontally, because the condensers project only that single small filament rather than light that fills the whole housing. However the lens must be kept at full aperture to avoid projecting an image of the light source restricted to the centre of the baseboard, which will cause vignetting and falloff in the print. Exposure is controlled through duration or using a variable transformer. A diffuser enlarger's light source is diffused by translucent glass or plastic, providing even illumination for the film. Diffuser enlargers produce an image of the same contrast as a contact print from the negative. Cold light or cold cathode enlargers employ diffusion enlarger heads with a coiled Fluorescent lamp tube rather than a conventional light bulb. Their light is blue rich, in an area of the spectrum to which silver gelatin paper is sensitive, and therefore exposure is shorter comparative to that with other light sources, ideal for making large mural prints which require extended exposure, and heat is reduced which is beneficial in avoiding buckling or 'popping' of negatives, and also are Newton's rings' where a glass negative carrier is used. They produce a softer (less contrasty) print.

Үлкендеудің физикалық құрылғылары

Қазіргі заманғы үлкейту құрылғыларының көпшілігі линзасы төмен қаратылып тік орнатылған. Басты бағана бойымен жоғары немесе төмен жылжыту, үлкейту құрылғысының негізіне немесе құрылғы қабырғаға орнатылған болса, жұмыс үстеліне проекцияланатын кескіннің мөлшерін өзгертеді. Көлденең үлкейту құрылғысы тіреуге орнатылған бас және қосымша тұрақтылық үшін екі немесе одан көп тіректер арасындағы көлденең бағаналардан тұрады. Жоғары сапалы, үлкен форматтағы үлкейтулер қажет болған кезде, мысалы, карта жасау және салық салу мақсатында ұшақтан түсірілген фотосуреттерді үлкейту үшін көлденең үлкейту құрылымы қолданылады. Үлкейту құрылғысының бөліктеріне негіз тақтасы, үлкейту басы, көтеру тұтқасы, сүзгі ұстағышы, негативтік тасымалдағыш, шыны пластина, фокус тұтқасы, арқалық шкаласы, таймер, қапшық және корпус көтеруі кіреді.

Жұмыс істеу қағидаттары

Негативтен немесе транспаренттен алынған кескін, әдетте реттелетін диафрагмасы бар линза арқылы, сезіктендірілген фотоқағаз жатқан тегіс бетке проекцияланады. Фильм мен линза арасындағы қашықтық пен линза мен қағаз арасындағы қашықтықтың арақатынасын реттеу арқылы түрлі деңгейдегі ұлғайтуға қол жеткізуге болады, ал физикалық ұлғайту мүмкіндігі тек ұлғайтқыштың конструкциясымен және қағаздың өлшемімен шектеледі. Кескіннің мөлшері өзгергенде линзаның фокусын да өзгерту қажет. Кейбір ұлғайтқыштар, мысалы, Leica-ның "Автофокус" ұлғайтқыштары, мұны автоматты түрде жасайды. Қағазды толыққанды жазық ұстау үшін подставка қолданылады. Кейбір подставкалар қағаздағы кескінді қажетті өлшемге дейін кесу үшін реттелетін, бірін-бірі жабатын, жалпақ болаттан жасалған "жалақтармен" жабдықталған. Кейде қағаз тікелей үстелге немесе ұлғайтқышқа қойылып, металл жолақтармен бекітіледі. Ұлғайту алдымен шамды қосып, линзаның максималды диафрагмасымен және подставка бос тұрғанда кескінді фокусқа келтіру арқылы жасалады, әдетте фокус іздеушінің көмегімен. Шам сөндіріледі немесе кейбір жағдайларда жарық өткізбейтін механизммен жабылады. Кескін линза мен пленка арасындағы қашықтықты өзгерту арқылы фокусқа келтіріледі, бұл тісті механизмдері бар, жарық өткізбейтін қабырғаның ұзындығын реттеу арқылы жүзеге асырылады. Линза жұмыс диафрагмасына орнатылады. Ұлғайту линзаларының ең жақсы диапазоны бұрыштан бұрышқа дейін кескінді анық ететін, линзаның максималды диафрагмасынан 3 f/сатыға кіші диапазонды құрайды. Ең үлкен диафрагмасы f/2.8 болатын ұлғайту линзасы үшін ең жақсы диафрагма f/8 болады. Линза әдетте осы диафрагмаға орнатылады және түсті басылым жасалса немесе өзгермелі контрастты қара-ақ қағаз қолданылса, кез келген түс сүзгілері таңдалады. Экспозицияны анықтау үшін бірнеше сынақ жолақтары және/немесе бір қағаз парағына жасалған кезеңдік экспозициялар жүргізіледі, содан кейін контраст немесе түс сүзгілері таңдалады. Балама ретінде, экспозицияны белгілеу үшін арнайы жарық өлшегіш (денситометр немесе "түсті" немесе "қараңғы бөлме" анализаторы) қолданылуы мүмкін, ұлғайту дәрежесі анықталғаннан кейін, ал түсті басылымдарда негативтен алынған нейтральды сүзгіні орнату үшін де пайдаланылуы мүмкін. Ұлғайтқыштың шам немесе қақпақ механизмі электронды таймермен немесе оператормен басқарылады, ол сағат, метроном арқылы уақытты белгілейді немесе жай ғана экспозиция аяқталғанда шамды жабу немесе сөндіру үшін секундтарды санайды. Экспонирленген қағаз дереу өңделеді немесе кейін өңдеу үшін жарық өткізбейтін контейнерге салынады. Цифрлік басқарумен жабдықталған коммерциялық ұлғайтқыштар әдетте экспозицияны "принтерлік нүктелер" деп аталатын қадамдармен реттейді; он екі принтерлік нүкте экспозицияда екі есе өзгеріс жасайды. Егер бірнеше негативтен үлкен немесе кіші ұлғайту қажет болса, аналогтық, цифрлық немесе қосымша форматындағы калькулятор бастапқы параметрлерден экспозицияны жылдам экстраполяциялау үшін қолданылуы мүмкін, еңбекті қажет ететін қайта сынау қажеттілігін жоюға болады.

The image from the negative or transparency is projected through a lens, typically fitted with an adjustable aperture, onto a flat surface bearing the sensitized photographic paper. By adjusting the ratio of distance from film to lens to the distance from lens to paper, various degrees of enlargement may be obtained, with the physical enlargement ratio limited only by the structure of the enlarger and the size of the paper. As the image size is changed it is also necessary to change the focus of the lens. Some enlargers, such as Leica's "Autofocus" enlargers, perform this automatically. An easel is used to hold the paper perfectly flat. Some easels are designed with adjustable overlapping flat steel "blades" to crop the image on the paper to the desired size while keeping an unexposed white border about the image. Paper is sometimes placed directly on the table or enlarger base, and held down flat with metal strips. The enlargement is made by first focusing the image with the lamp on, the lens at maximum aperture and the easel empty, usually with the aid of a focus finder. The lamp is turned off, or in some cases, shuttered by a light tight mechanism. The image is focused by changing the distance between the lens and the film, achieved by adjusting the length of a light tight bellows with a geared rack and pinion mechanism. The lens is set to its working aperture. Enlarging lenses have an optimum range of apertures which yield a sharp image from corner to corner, which is 3 f/ stops smaller than the maximum aperture of the lens. For an enlarging lens with a maximum aperture of f/2.8, the optimal aperture would be f/8. The lens is normally set to this aperture and any color filtration dialed in, if making a color print or one on variable contrast black and white paper. A series of test strips, and/or a stepped series of exposures made on the one sheet of paper, are undertaken to determine exposure, and then contrast or colour filtration. Alternatively a custom incident light meter (densitometer or 'colour ' or 'darkroom analyser') may be used in setting exposure once the degree of enlargement has been decided, and in colour printing may also be used to establish a base neutral filtration from the negative rebate. The enlarger's lamp or shutter mechanism is controlled either by an electronic timer, or by the operator who marks time with a clock, metronome or simply by counting seconds shuttering or turning off the lamp when the exposure is complete. The exposed paper can be processed immediately or placed in a light tight container for later processing. Digitally controlled commercial enlargers typically adjust exposure in steps known as printer points; twelve printer points makes a factor of two change in exposure. If a greater or lesser enlargement from the same negative is then required, a calculator – analogue, digital or in app format – may be used to quickly extrapolate from the original settings the exposure without the need for labour intensive re testing.

Қағаз өңдеу

Экспозициядан кейін фотоқағаз күміс галогенид немесе C баспасы процесі арқылы дамытылады, бекітіледі, жуылады және кептіріледі.

Автоматтандырылған баспа машиналары

Автоматтандырылған фотобаспа машиналары бірдей негізгі элементтерге ие және жоғарыда сипатталған барлық қадамдарды оператор мен компьютер бақылауындағы бір күрделі машинада біріктіреді. Фильмнің негативінен тікелей қағазға басудың орнына, цифрлық кескін алдымен негативтен алынуы мүмкін. Бұл операторға немесе компьютерге жарықтық, контраст, қиылу және басқа да сипаттамаларды жылдам түзетуге мүмкіндік береді. Содан кейін кескін негатив арқылы жарық өтіп, компьютермен басқарылатын ұлғайтқыш арқылы қағазға түсіріліп, соңғы экспозиция жасалады. Процестің қосалқы өнімі ретінде цифрлық кескіндерді компакт-дискіге жазу мүмкін, бірақ олардан жасалған келесі басылымдар, цифрландырудан туындаған шу және динамикалық диапазонның жетіспеуі салдарынан негативтен жасалған кескінге қарағанда сапасыз болуы мүмкін, бұл цифрландыру процесінің қасиеттері. Жақсырақ кескіндер алу үшін негативтерді сол автоматтандырылған машинада оператор таңдаған басылым түрінде қайта басып шығаруға болады.

Артықшылықтар

Сурет негативтен немесе мөлдірден өзгеше өлшемде басылуы мүмкін. Үлкендеткіш болмаса, тек контактілік басылым жасау мүмкін болады, ал үлкен суреттерге үлкен өлшемді негативтер, демек, өте үлкен камералар қажет. Басылымның әртүрлі бөліктерінің жергілікті контрасты мен тығыздығын оңай басқаруға болады. Қағаздың әртүрлі аймақтарына түсетін жарық мөлшерін өзгерту сол аймақтардағы сурет тығыздығын өзгертеді. Аймаққа қосымша жарық беру үшін тесігі бар масканы пайдалануға болады, бұл "күйдіру" деп аталады және қосымша экспозиция арқылы аймақтарды қараңғылатады. Ал аймақтың жалпы экспозициясын азайту үшін кішкентай таяқшаны қолдану "жарықтандыру" деп аталады және экспозиция азайтылған аймақтарды жарықтандырады. Аймақ шекарасында өткір сызық пайда болмауы үшін құралды үздіксіз қозғап отыру керек. Осы техникаларды қолдану арқылы фотосуреттің көңіл-күйін немесе мағынасын айтарлықтай өзгертуге болады. Контактілік басылымда да ұқсас әдістер бар, бірақ сурет өңделіп жатқанда оны көру қиынырақ. Сонымен қатар, Джерри Уэлсман сияқты суретшілердің композициялық фотосуреттерін де қолмен кесілген маскамен басып, экспозиция жасап, содан кейін басқа негативпен тағы бір экспозиция жасау үшін осы масканың кері бейнесін пайдалану арқылы жасауға болады. Мұндай нәрсені фотосурет әдістерімен жасау, қазіргі заманғы цифрлық кескіндерді өңдеу әдістерімен салыстырғанда әлдеқайда қиын.

Кескінді ұлғайту шектері

Үлкендеудің нақты мөлшері (үлкендеу құрылымына қарамастан) негативтің түйіршік мөлшеріне, камера және проектор линзаларының қалыптығына (дәлдігіне), түсірілім кезіндегі нысан қозғалысынан және камераның дірілдеуінен туындаған суреттегі бұлыңғырлыққа байланысты болады. Соңғы өнімді қарауға арналған қашықтық та ескеріледі. Мысалы, белгілі бір негативтен жасалған 12 x 18 см (шамамен 5x7 дюйм) көлемді баспа 50 см (20 дюйм) қашықтықтан қаралатын альбом үшін жеткілікті болуы мүмкін, бірақ дәл сол қашықтықта қаралатын дәліз қабырғасына ілінген A4 көлемді баспа үшін жеткіліксіз, алайда 5 метрден кем емес қашықтықта қаралатын 120 x 180 см (он есе үлкен) көлемді жарнама тақтасында қолдануға болады. Жарық қарқындылығының кері квадрат заңы қашықтық артқан сайын қолданылатындықтан, белгілі бір мөлшерден артық үлкендету практикалық емес, ұзақ экспозиция уақытын қажет етеді және нәтижедегі баспаның бұлыңғырлығын тудыратын дірілді жою үшін үлкендеткіш тіректерінің тұрақтандырылу деңгейіне байланысты болады.

Ең үлкен кеңейту

35 мм-лік фотосуреттен жасалған ең үлкен аналогтық ұлғайту рекорды 1970 жылы Кенияда Эрнст Хаас түсірген жабайы табиғат суретіне тиесілі. Гигант мөлдірлік алу үшін Кодак Colorama процесін пайдаланып 5 сағаттық экспозиция қажет болды. 508 есе ұлғайтылған сурет 3 фут ені және 18 фут биіктігі бар 20 тік панельден тұрды (91,4 x 548,6 см), жалпы көлемі 18 x 60 фут (5,48 м x 18,28 м) болды. 1977 жылы Нью-Йорктегі Grand Central станциясында көрсетілген бұл сурет 61 000 ватт жарықпен арт жағынан жарықтандырылды; бұл 1950-1990 жылдар аралығында Kodak жарнамалық дисплейлерінің үздіксіз сериясында 35 мм суреттің қолданылуының алғашқы мысалы болды. Көрмеден кейін мөлдірлік жойылды.