Кіріспе
Қытай граффити суретшісі Чжан Дали (1963 жылы Харбин, Қытай қаласында туған) – Пекинде тұратын суретші. Ол Орталық көркемсурет және дизайн академиясында оқып, 1987 жылы бітірген. Оқуын аяқтаған соң, 1987-1989 жылдары Юаньминьюаньға еркін суретші ретінде көшіп, тәуелсіз көрмелерде өнер туындыларын көрсетуді бастады. 1990-1995 жылдары Италияда болып, граффити өнерімен танысты. 1990-шы жылдары Пекин қаласында ол жалғыз граффити суретшісі болды. Оның туындылары сурет салу, мүсін жасау, фотосурет және инсталляциялар сияқты көптеген техникаларды қамтиды. Оның 40 жылдық мансабындағы туындылары әлемнің 300-ден астам көрмесінде көрсетілді.
Zhang Dali (, born 1963, in Harbin, China) is an artist based in Beijing. Zhang trained at the Central Academy of Fine Arts and Design, where he graduated in 1987. After his studies, he moved to Yuanmingyuan as a freelance artist (1987–1989) and started to show his works in independent exhibitions. He spent the years 1990–1995 in Italy, where he came into contact with graffiti art. He was the only graffiti artist in Beijing throughout the 1990s. His works cross a multitude of techniques including painting, sculpture, photography, and installations. In the four decades of his career his works were shown in more than 300 exhibitions all over the world.
Өмірбаян
1995 жылдан 1998 жылға дейін ол өзінің тоқ бас суретін 2000-нан астам ғимаратқа спреймен бояды. Суреттерді қала әкімдігі салған "чай" (拆) белгілерімен бірге орналастырды, бұл белгілер ғимараттың бұзуға жоспарланғанын көрсетеді. Осы суреттердің пайда болуы 1998 жылы Пекиндегі БАҚ-та кеңінен талқыланды. Ол көптеген халықаралық көрмелерде жұмыстарын көрсетті, оның ішінде Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайы (MoMA), Нью-Йорктегі Халықаралық фотосурет орталығы, Франциядағы Les Rencontres d'Arles фестивалі (2010), Шанхайдағы 18Gallery, Париждегі Магда Даниц галереясы, Пекиндегі Аумақтық галерея, Лондондағы Заманауи өнер институты, Ослодағы Kunstnernes Hus, Кореядағы 2006 жылғы Гванджу биенналесі және Пекиндегі Бейжің көркемөнері. Ол Пекиндегі Пекин көркемөнері, Атлантадағы Кианг галереясы, Нью-Йорктегі Клейн Сан галереясы және Токиодағы База галереясымен өкілдік етуде. Соңғы жылдары оның туындылары ірі ретроспективті көрмелерде көрсетілді: "Шындықтан экстремалды шындыққа дейін" Уханьдағы Біріккен өнер мұражайында (2015), "Дене және жан" Гаагадағы Beelden aan Zee-де (2017), "Метаморфоза" Болоньядағы Палаццо Фавада (2018).
АК-47
AK-47 – Михаил Калашниковтың жасаған автоматты мылтығы, оның аты АК (Автомат Калашникова) деген аббревиатурадан шыққан және алғаш рет 1947 жылы КСРО-да өндірілген. Әлем бойынша АК-47 аты соғыстардың, көтерілістердің және қылмыстық топтардың символына айналды. Жан Дали 1990-шы жылдардың басында граффитилерінде осы таңбаны жылдам қала құрылысы процесіне енген зорлық-зомбылықтың синонимі ретінде қолдана бастады. 2000 жылдан бастап ол "AK 47" түстерінің хроматикалық контрастынан туындаған портреттер сериясын жасады. Суреттер акрилмен винилге салынған, бұл материал сол жылдары Пекин қалалық ландшафтының ажырамас бөлігіне айналған жарнама тақталарында кеңінен қолданылды. Беттер Чжан Дали паршивый базарда сатылатын, тасталған фотостудия мұрағаттарынан табылған портреттік фотосуреттерден көшірілген. Аббревиатура беттерге жазылмайды, бірақ беттерді бейнелеу үшін қолданылады: зорлық-зомбылық адамдардың үстінде емес, олардың құрамындағы материал, жуылып кететін жабын емес, олардың өмір сүруінің ажырамас бөлігі және байланыстыратын тіні.
Қытай ұрпағы
Жан Далидің адам денесін бір дәуірдің коллективтік жады ретінде зерттеуі, көшіп келген жұмысшылардан шыны талшықтан құйылған мүсіндер сериясында жалғасады. 2004 жылдан 2010 жылға дейін ол қалаға жұмыс іздеп келген шаруалардың денелерін қайта жасады; олар урбанизация тарихындағы нақты бір кезеңнің және көзге көрінбейтін көлемдегі көші-қонның куәсі болды. Алғашқы көрмелерден бастап мүсіндер төңкеріліп ілінді, бұл осы адамдардың өміріне деген бақылаудың жоқтығын көрсетеді. «Қытай ұрпағы» деген ат бізді өткендегі даналар мен батырлардың құндылықтарын жоғалтқан, адамдық бейнесінен төмендеген, өздері бақылай алмайтын машинаның бөлшегіне айналған, идеалдары жоқ және күнделікті күнкөрістен асып түспейтін мақсаты жоқ халықтың қазіргі жағдайы туралы ойлануға шақырады.
Екінші тарих
"Екінші тарих" 2004 жылдан 2011 жылға дейін жеті жылдың ішінде жасалды. Жан Дали жаңа технологиялардың көрінетін халық мәдениетіне тигізетін әсері және билікті жүзеге асырудың бір түрі ретінде сұрақтар көтереді. Суреттерді манипуляциялау тарихына қатысты зерттеулер оны 1950-1980 жылдар аралығында мыңдаған суреттермен безендірілген кітаптарды, журналдар мен газеттерді жинауға жетеледі. Ол сол жылдары жарияланған негативтер мен суреттерді салыстыру үшін ең белгілі мемлекеттік баспа үйлерінің архивтеріне қол жеткізді. Бұл жұмыс – Жан Далидің жеті жылдық зерттеулер мен жинақтау нәтижесінде құрылған архиві. Ол 133 панельден тұрады, әрқайсысы әртүрлі манипуляциялар жасалған немесе түпнұсқа негативтерімен салыстырылған суреттерді көрсетеді. Суреттерді өңдеу фотосурет пайда болғаннан бастап қалыптасты. Әлемнің барлық аймағында суреттер манипуляцияланады, ал Қытайда мұндай практикалар Халық Республикасы құрылғаннан бері кеңінен таралған, бұл жұмыста оның саяси және эстетикалық маңызы ашып көрсетіледі.
Тұрақтылық
2015 және 2016 жылдары жасалған ақ мәрмәрден (hanbaiyu) жасалған бұл мүсіндер, қоғамның және оның басым идеологиясының бейнесі ретінде адам денесінің маңыздылығын зерттеу мен дамытудың жаңа кезеңін көрсетеді. Күнделікті халықтың, қонақ жұмысшылардың денелері мәрмәрден жасалған классикалық мүсіндер түрінде көпшілік назарына ұсынылады – бұл материал қасиеттілер мен өткеннің батырларымен байланысты. Осы жаңа бейнеде олар өткіштік пен тұрақтылыққа ие болады, сонымен бірге күнделікті бейхабарлық пен қиындықтардан арылады. Жан Дали әрбір адамның өміріндегі мәңгілік ұшқынды бейнелейді. Бұл патшалар мен ақсүйектерге ғана берілген құқық емес, әркімнің ішіндегі кемелдік жатыр, ол денелерді ескерткіштерге айналдырады.