Кіріспе

Талант (көне грекше: τάλαντον, talanton, латынша talentum) – көне дүниеде қолданылатын салмақ бірлігі, көбінесе алтын мен күміс салмағын өлшеу үшін пайдаланылған, сондай-ақ басқа металдар, піл сүйегі және ладанмен де байланыстырылған. Гомердің поэмаларында ол әрқашан алтынға қатысты айтылады және шамамен 1 кг салмақтағы, кейіннен алтын статер монетасы немесе парсы даригімен шамалас болды деп есептеледі. Көп уақыт өткен соң Грекияда бұл өте үлкен салмақты білдірді – шамамен 3000 есе көп: аттикалық талант шамамен бір аттикалық талантты құрады. Сөз сонымен қатар Таяу Шығыстың каккару немесе киккар бірлігінің эквиваленті ретінде де қолданыла бастады. Вавилондық талантты ежелгі Израиль қабылдады, бірақ кейін оны қайта қарады. Жаңа өсиет дәуірінде қолданылған ауыр, жалпы талант аккад тілінде болды, Киелі кітаптағы иврит тіліндегі киккар כִּכָּר (Септуагинтада грекше τάλαντον 'талант' деп аударылған, ағылшын тілінде 'талант'), угариттік kkr (𐎋𐎋𐎗), финикиялық kkr (𐤒𐤒𐤓), сириялық kakra (ܟܲܟܪܵܐ) және, көрінеді, Амарна тақташаларындағы gaggaru сөздерімен сәйкес келеді. Атауы семит түбірі KKR-ден шыққан, ол «дөңгелек болу» дегенді білдіреді, алтын немесе күміс дөңгелек массаларына сілтеме жасайды. Каккару немесе талант салмағы Месопотамияда б.з.д. 4-мыңжылдықтың соңында пайда болды және б.з.д. 3-мыңжылдықтың соңында аккад-шумер кезеңінде нормаланды. Талант 60 минаға, ал әр мина 60 шекелге бөлінген (Месопотамиядағы кең таралған секстезимальдық сандар жүйесіне сәйкес). Бұл салмақтарды вавилондықтар, шумерліктер және финикиялықтар, содан кейін еврейлер қолданды. Вавилондық салмақтар шамамен: шекел, мина және талант құрады. Гректер финикиялықтармен сауда жасау арқылы осы салмақтарды қабылдады, сонымен қатар 60 минаның бір талантқа қатынасын да қабылдады. Шамамен б.з.д. 800 жылы Эвбеядағы грек минасы 504 г салмақта болды; Жерорта теңізі бассейніндегі басқа миналар, тіпті басқа грек миналары да вавилондық мәндерден және бір-бірінен аздап өзгеше болды. Киелі кітапта бұл бірлік туралы әртүрлі контексттерде айтылады, мысалы, Тир патшасы Хирам патша Саломонға одақтастық аясында 120 талант алтын жіберген, немесе шамданы құру үшін бір талант таза алтын қажет болған.

Шығу тегі

Уильям Риджвейдің болжамы бойынша, каккару / киккару бастапқыда адам көтере алатын жүктің салмағы болған. Сондықтан "Патшалар кітабында" Нааманның «екі талант күмісті екі қапқа, екі жиын киімге байлап, екі құлына жүктегенін» оқимыз. Ол, ассириялық клинописьте «салық» және «талант» үшін бірдей идеограмма немесе белгі қолданылғанын атап өтеді, бұл жүктің бір бөлігі – астық болса, түсіндірілуі мүмкін.

Гомерлік талант

Гомерде τάλαντα сөзі кейде таразы немесе теңгеріш ретінде қолданылады; ол әсіресе Зевс адамдардың тағдырын өлшеген таразы ретінде қолданылады (Илиада 8.69, 19.223, 22.209). Бұл сөз сондай-ақ өлшем ретінде де қолданылады, әрқашан алтынмен өлшенген. "Илиададағы 23.262-ші тармақ және басқа да жерлердегі сыйлықтардың ретіне қарағанда, оның салмағы үлкен болмағанға ұқсайды". Селтманның пікірінше, Гомердің алғашқы таланты, бағалы мал – өгіздің немесе сиырдың құнына тең алтынмен шамалас болған. Гомер Ахиллдің жаяу жүгіруде екінші жүлде ретінде өгізді, ал үшінші жүлде ретінде жарты талант алтынды бергенін айтады, бұл өгіздің құны талантқа тең болғанын көрсетеді. Кейінгі грек деректерінде "Гомердің таланты кейінірек пайда болған дарикпен (яғни) екі аттикалық драхмаға тең болды" делінген, ал Микен қабірінен табылған заттарды талдау нәтижесінде осы алғашқы таланттың салмағы шамамен анықталды. Аттикалық салмақ таланты шамамен 26.2 кг болды деп Фридрих Хюльцш болжады, ал басқа зерттеушілер 26.0 кг шамасында бағалайды. Аттикалық күміс таланты – бұл 377 жылға дейінгі белгілі жалақы мөлшерлемелеріне сәйкес, тоғыз жылдық білікті еңбектің құнына тең. 415 жылға дейін б.з.д. аттикалық талант үш ескермен экипажға бір айлық жалақыны құрады. Эллинистік жалдамалы әскерлерге әдетте әскери қызметтің әр күні үшін бір драхма төленді.

Эгиндік таланты

Эгиндік таланттың салмағы шамамен 37 кг құрады. Немец тарихшысы Фридрих Хюльц, Аэгинадан шыққан бір метрлік монеталардың салмағы сияқты есептеулерге сүйене отырып, 36,15-тен 37,2 кг аралығында екенін анықтады және Аэгина талантты Вавилондық ефаның су салмағымен тең деп қорытындылады: оның есебі бойынша 36,29 кг (метрлік және ефа көлем бірліктері еді). Перси Гарднер қазірге дейін сақталған салмақтар мен монеталарға сүйене отырып, салмағы 37,32 кг деп бағалады. Бір Эгиндік талант 60 Эгиндік минаға, яғни 6000 Эгиндік драхмаға тең болды.

Еврейлердің ежелгі дәуіріндегі таланттар

Талант (киккар; арамейше: קינטרא, кинтара) еврей ежелгі дәуірінің соңында (б.з. 500 жылы) сол кездегі ең үлкен салмақ бірлігі болды, және оның салмағы дәуірге қарай өзгеріп отырды. Иерусалим Талмудында (Санхедрин 9а, Пней Моше түсіндірмесі, s. v. דכתיב בקע לגלגלת) айтылғандай, Мұса заманындағы таланттың салмағы, римдік дәуірдегі таланттан екі есе ауыр болған, ал соңғысы 100 манах ([[Ежелгі Рим өлшемдері#Салмақ), немесе 60 манах (римдік либра) салмағында болған, әр манахтың (либра) салмағы 25 селаға тең (села – Тир монетасының библейлік шекелі немесе ‘ғибадатхана шекелі’ деп аталатын термин, және әр селаға 4 провинциялық динарий немесе зуз түскен;). Кейінгі Екінші ғибадатхана кезеңіндегі стандартты талант 60 манахтан тұрды. 25 селаның салмағы 150 дирхамға тең болды, ал әр села немесе ‘ғибадатхана шекелінің’ салмағы 20,16 граммды құрады. Аданидің мәліметінше, британдық отаршылдық кезеңінде таңбаланған Моғол Үндістан рупиясы (әрқайсысының салмағы 11,6638038 грамм (1 тола), оның салмағының 91,7%-ы таза күміс) бойынша, бір талант (евр. киккар) 2343 осындай күміс монетаға, сондай-ақ 12 ма’иннің (10,08 грамм) шамалы салмағына тең болды. "Талант" сөзінің ағылшын және басқа тілдерде "сыйлық немесе қабілет" мағынасында қолданылуы 13-ғасырдың соңында осы мысалға жасалған түсіндірмеден бастау алады. Лұқа басқа бір мысал келтіреді, онда мина туралы айтылады. Эпифанийдің сөзіне сүйенсек, еврейлер талантты мина (манах) деп атаған, және оның салмағы жүз динарға тең болған. Талант Исаның тағы бір мысалында кездеседі, онда он мың талант қарызы кешірілген қызметші, өзіне жүз күміс динар қарызы бар қызметшіні кешіруден бас тартады. Талант Киелі кітапта басқа да жерлерде қолданылады, мысалы, Келісім сандығына салынған материалдарды сипаттағанда. Сүлеймен жылына 666 талант алтын алған. Аян 16:21-де талант аспаннан төгілген және соңғы заманда адамзатқа жаза ретінде түскен бұршақтың салмағы ретінде қолданылады: «Аспаннан адамдардың үстіне үлкен бұршақ жауды, әр бұршақтың салмағы таланттай болды, және адамдар бұршақтың апаттылығынан Құдайды қарғысқа алды, өйткені апаттың зияны өте зор болды» (Қол. А. Т.). Әртүрлі аудармаларда әртүрлі анықтамалар берілген:
NIV: түсіндірмеде «Талант: 75 немесе 100 фунт» делінген. NLT: мәтінде «салмағы 75 фунтқа жуық» деп жазылған. ESV: мәтінде «әрқайсысы шамамен жүз фунт» деп жазылған.