Кіріспе

Ежелгі ұзындық бірлігі

Шынтақ – шынтақтан ортаңғы саусақтың ұшына дейінгі қашықтыққа негізделген ежелгі ұзындық бірлігі. Ол негізінен шумерлер, египеттіктер және израильдіктермен байланысты. Киелі кітапта шынтақ Нұхтың кемесі, Келісімнің сандығы, ғибадатхана және Сүлейменнің ғибадатханасы туралы айтылады. Әдеттегі шынтақ 6 алақан × 4 саусақ = 24 саусаққа бөлінетін. Патшалық шынтаққа бір алақан қосылып, 7 алақан × 4 саусақ = 28 саусаққа тең болар еді. Бұл ұзындықтар әдетте , ал ежелгі римдік шынтақ одан да ұзын болған. Әртүрлі ұзындықтағы шынтақтар ежелгі заманнан бастап, орта ғасырларда және тіпті жақын заманға дейін әлемнің көптеген бөліктерінде қолданылған. Бұл термин бүгінге дейін тік қоршау салуда қолданылады, онда қолдың алқабының ұзындығы қоршау ішінде орналастырылған қазықтар арасындағы аралықты анықтау үшін жиі пайдаланылады.

Этимология

"Кубит" ағылшын сөзі латын тіліндегі cubitum ("шына") есімінен, cubo, cubare, cubui, cubitum ("жату") етістігінен және содан туындаған "жатып жатқан" сипаттағы сөзден шыққан.

Ежелгі Мысыр патшасының бір қолын

Ежелгі Мысырдың патшалық шынтағы (meh niswt) – ең ерте куәландырылған стандартты өлшем. Ұзындықты өлшеу үшін шынтақ таяқшалары қолданылды. Осы таяқшалардың бірнешесі сақталған: екеуі 18-ші династия перғауыны Тутанхамонның қазынашысы Майяның Саққарадағы қабірінен белгілі; тағы біреуі Тебадағы Ха (TT8) қабірінен табылған. 1865 жылы Лепсиус 14 таяқты, оның ішінде бір қос шынтақты таяқты сипаттап, салыстырған. Классикалық Месопотамия жүйесі де, стандартталған сауда арқасында, қола дәуірінің Хараппа және Мысыр метрологиясына пропорционалды қатынаста болды. 1916 жылы Осман империясының соңғы жылдары мен Бірінші дүниежүзілік соғыстың ортасында неміс ассириологы Экхард Унгер Ниппурда қазба жұмыстарын жүргізу кезінде мыс қорытпасынан жасалған таяқша тапқан. Таяқша шамамен 2650 ж.б.д. кезеңіне жатады және Унгер оны өлшем стандарты ретінде пайдаланғанын мәлімдеді. Бұл дұрыс емес пішінделген және дұрыс емес белгіленген бөліктік сызық шумерлік шынтақтың шамамен өлшемін анықтады.

Киелі кітапта айтылған шынтақ

Әр елде және әр дәуірде бір шынтақ өлшемінің мөлшері әртүрлі болған. Бұл түсінік 2-ші ғасырдағы раввиндерді өз шынтақтарының ұзындығын нақтылауға итермеледі, олар «біз айтқан шынтақ өлшемі орташа өлшемдегі шынтаққа қатысты» деді. Бұл жағдайда, әрбір шынтаққа 6 қол енін стандартты түрде пайдалану қажет, бірақ созылған алақанды қол енімен шатастырмау керек, керісінше, жұмсақ қысылған қолды пайдалану керек, ал қол ені 4 саусақ еніне тең болуы тиіс (әр саусақ ені шамамен 2,25 см болатын бас бармақ енімен бірдей). Бұл қол енін шамамен құрайды, ал 6 қол ені (1 шынтақ) құрайды. Саламис қаласының Эпифанийі «Салмақтар мен өлшемдер туралы» трактатында өз заманында Киелі кітаптағы шынтақты қалай өлшегендерін сипаттайды: «Шынтақ – бұл өлшем, бірақ ол алқыштан бастап білезікке дейінгі өлшемнен алынады. Алқыштан білезікке дейінгі және алақанның бөлігі шынтақ деп аталады, осы өлшемде ортаңғы саусақ та созылып, төменінен (астына) қолдың ұзындығы қосылады». Раввин Авраам Хаим Нах бір шынтақтың сызықтық өлшемін көрсетті, ал Аврохам Есхая Карелиц (Хазон Иш) шынтақтың ұзындығын көрсетті. Рабби және философ Маймонид Талмудқа сәйкес, қарапайым өлшемдерде қолданылатын 6 қол ені мен Алтын құрбандық үстелін, өртеу құрбандығының негізін, оның айналымын және құрбандық үстелінің мүйіздерін өлшеуде қолданылатын 5 қол ені арасындағы айырмашылықты көрсетеді.

Ежелгі Рим

Ежелгі Римде Витрувийдің айтуынша, бір шынтақ 1 1/2 римдік аяқ немесе 6 алақан еніне (шамамен) тең болған. Рим империясында жиі қолданылған 120 сантиметрлік (шамамен төрт футтық) шынтақ – римдік улна деп аталған, бұл шынтақ адамның жамбасына қарама-қарсы созылған қолының саусақтарынан өлшенген. Сондай-ақ, осымен қатар...

Ислам әлемі

Ислам әлемінде шынтақ (дхирағ) ұқсас тектік бастауға ие, бастапқыда ол шынтақтан ортаңғы саусақтың ұшына дейінгі қару ретінде анықталған. Орта ғасырлардағы ислам әлемінде ұзындық өлшемі үшін бірнеше түрлі шынтақ ұзындығы қолданылды, олардың аралығы , ал дхирағ көбінесе алты қол өлшеміне (қабда) бөлінетін болса, әр қол өлшемі төрт саусақ өлшеміне (асбағ) бөлінетін еді.

Геральдикада кубиттік қол

Геральдикадағы шынтақ қол оң немесе сол болуы мүмкін. Ол жеңмен жабылуы мүмкін және әртүрлі жағдайларда бейнеленуі мүмкін, ең көп кездесетіні тік, сондай-ақ көлденең, диагональ және көбінесе бірдеңе ұстап тұрған күйде көрсетіледі. Ол көбінесе тік түрде қанат ретінде қолданылады, мысалы, Понц (Iron Acton), Ролле (Stevenstone) және Туртон әулеттерінде.