Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1950 жылы жазылған Роберт А. Хайнлайнның ғылыми фантастикалық повесі "Айды сатқан адам" – американдық автор Роберт А. Хайнлайнның 1949 жылы жазылып, 1950 жылы жарық көрген ғылыми фантастикалық повесі. Ол "Болашақ тарихы" циклының бір бөлігі және "Реквиемге" арналған шағын шығарма. Бұл повесте 1978 жылы Айға алғашқы қондыру оқиғалары мен Айға жеке өзі жетіп, оны бақылауға бел буған кәсіпкер Делос Д. Хариманның амалдары баяндалады.
1950 science fiction novella by Robert A. Heinlein
"The Man Who Sold the Moon" is a science fiction novella by American author Robert A. Heinlein, written in 1949 and published in 1950. A part of his Future History and prequel to "Requiem", it covers events around a fictional first Moon landing in 1978 and the schemes of Delos D. Harriman, a businessman who is determined to personally reach and control the Moon.
Сюжет
Делос Дэвид "Д.Д". Харриман, "Жарлаушы Барондардың соңғысы", Айға алғаш сапар шегіп, оны иеленуді армандайды. Ол өзінің бизнес-серігі Джордж Стронгтан және басқа да магнаттардан бұл жобаға инвестиция салуды сұрайды. Көптеген адам Харриманның жоспарларын ақылсыздық деп санайды: Ядролық зымыран отыны тапшы, себебі оны өндіретін ғарыш станциясы жарылып, қазіргі жалғыз ғарыш кемесі де жойылды. Химиялық отынмен жұмыс істейтін зымыранға қажетті технология қазіргі инженерлік мүмкіндіктердің шегінен асып түседі. Бұл жоба өте қымбатқа түсіп, пайдасы да күмәнді. Бір күмәнші "Айдағы барлық мүдделерімді елу центке" сатуға ұсыныс жасайды; Харриман қабылдайды және басқа серіктестердің мүдделерін де сатып алуға тырысады. Стронг және тағы екеуі оның жоспарларын қолдауға келіседі. Техникалық мәселелерді ақша мен талант арқылы шешуге болады. Қаржылық қиындықтарды шешу үшін Харриман коммерциялық және саяси бәсекелестікті пайдаланады. Мысалы, ол "Мока-Кока" компаниясына, қарсылас сусын өндіруші 6+ компаниясы Айды алып жарнама тақтасына айналдыруды жоспарлап отырғанын айтады. Коммунизмге қарсы серігіне ол егер орыстар Айға бірінші болып жетіп, ай бетіне дүрбі-құрлыны бейнесін салып қойса, мүмкін екенін ұсынады. Телеарнаға ол Айды сенімді және цензураланбаған хабар тарату станциясы ретінде ұсынады. Харриман Айға мемлекеттік меншік орнатудан қашынбақшы. Ол экватордың солтүстігінде және оңтүстігінде ғана тікелей аспаннан өтетінін ескере отырып, жер учаскесінің үстіндегі меншік құқығы шексізке дейін созылады деген заңдық қағиданы қолданады. Осыған байланысты Мексика, Орталық және Оңтүстік Американың бір бөлігі, сондай-ақ әлемнің сол ендіктеріндегі басқа елдердің Айға талап етуге құқығы бар. АҚШ-тың да Флорида және Техас штаттары арқылы талап ету құқығы бар. Көптеген елдердің өз құқықтарын жариялауын қамтамасыз ету арқылы Харриман Біріккен Ұлттар Ұйымын Айды басқаруды оның компаниясына беруге көндіреді. Ақша мәселесі ең қиын болып қала береді. Харриман өзінің активтерін сатады, банкротқа ұшырау қаупіне барады, некесіне нұқсан келтіреді және көптеген заңды және жартылай заңды жолдармен қаражат жинауға тырысады; "Мен, - дейді ол, - алдап, өтірік айтып, ұрлап, жалбарып, пара беріп, біз жеткен нәрсені іске асыру үшін кез келген нәрсені істеймін". Балалар айға қалдырылатын тақтаға барлық демеушілердің есімдерін жазуға уәде бергені үшін ақша береді. Алайда, олардың есімдері көзге көрінбейтіндей кішкентай болады. Харриман жерді және кратерлерге ат қою құқығын сатады, сондай-ақ Айда жойылған пошталық конверттерді коллекционерлерге сатуды жоспарлайды. Ол ай шаңында алмаз бар деген қауесет таратып, адамдарды қауесеттердің рас екеніне сендіру үшін зымыранға жасырын түрде асыл тастарды орналастыруды жоспарлайды. Харриман алмаздардың Айдан келгенін қатаң түрде жоққа шығарады, бұл тек ғылыми эксперименттің бөлігі ғана; ол адамдардың оған сенбеуін күтеді, бірақ ол нақты алаяқтыққа бармайды. Харриман "Пионердің" алғашқы рейсіне қатысқысы келеді, бірақ кемеде тек бір ғарышкерге орын бар, ол Лесли ЛеКруа. Көп сатылы зымыран Колорадо штатының Колорадо-Спрингс қаласының жанындағы Питерсон полигонынан ұшырылып, Айға қонып, Жерге қайта оралады. Харриман ракетаның люгін бірінші болып ашады; пошталық конверттер салмақты азайту үшін қалдырылған және ол оларды жасырын түрде кемеге кіргізуі керек. Осылайша ол ЛеКруадан "айлық" алмаздарды сұрайды. Ғарышкер келіседі де, нағыз ай алмастарын да шығарады. Харриман болжағандай, алғашқы рейс сәтті аяқталғаннан кейін, көптеген адамдар Пайкс Пигінде салынған катапультті ұшыру құрылғысын пайдалана отырып, одан әрі ұшуға инвестиция салуға тырысады. Келесі рейс ай колониясын құруға бағытталған. Харриман кемеде болуға ниетті, бірақ жобаның көптеген иелері оның ұшуға қатысуына қарсылық білдіреді; ол компания үшін ғарышқа тәуекел ету үшін тым құнды. Ракета Харримансыз кетеді, ол "Мұса уәде етілген жерге қарағандағыдай" көрінеді.
Delos David "D. D." Harriman, "the last of the Robber Barons", is obsessed with being the first to travel to—and possess—the Moon. He asks his business partner, George Strong, and other tycoons to invest in the venture. Most dismiss Harriman's plans as foolhardy: Nuclear rocket fuel is scarce as the space station that produces it blew up, also destroying the only existing spaceship. The necessary technology for a chemical fueled rocket stretches the boundaries of current engineering. The endeavor is both incredibly costly and of uncertain profitability. One skeptic offers to sell "all of my interest in the Moon for fifty cents"; Harriman accepts and tries to buy the other associates' interests as well. Strong and two others agree to back his plans. The technical problems are solvable with money and talent. To solve the tougher financial problems, Harriman exploits commercial and political rivalries. He implies to the Moka Coka company, for example, that rival soft drink maker 6+ plans to turn the Moon into a massive billboard, using a rocket to scatter black dust on the surface in patterns. To an anti Communist associate, he suggests that the Russians may print the hammer and sickle across the face of the Moon if they get to it first. To a television network, he offers the Moon as a reliable and uncensorable broadcasting station. Harriman seeks to avoid government ownership of the Moon. As it passes directly overhead only in a narrow band north and south of the equator, he uses a legal principle that states that property rights extend to infinity above a land parcel. On that basis, Mexico, Central and parts of South America, and other countries in those latitudes around the world, have a claim on the Moon. The United States also has a claim due to Florida and Texas. By arranging for many countries to assert their rights Harriman persuades the United Nations to, as a compromise, assign management of the Moon to his company. Money remains the main difficulty. Harriman liquidates his assets, risks bankruptcy, damages his marriage, and raises funds in numerous legitimate and semi legitimate ways; "I", he says, "would cheat, lie, steal, beg, bribedo anything to accomplish what we have accomplished". Children donate money for a promise of all contributors' names engraved on a plaque left on the Moon. The names, however, will be microscopic in size. Harriman sells land and naming rights to craters, and plans to sell postal covers canceled on the Moon to collectors. He starts rumors that diamonds exist in moondust, intending to secretly place gems in the rocket to convince people that the rumors are true. Harriman will strenuously deny that the diamonds are from the Moon, being merely part of a scientific experiment; he expects people not to believe him, but he will not be guilty of actual fraud. Harriman wants to be on the first flight of the Pioneer but the ship only has room for one pilot, Leslie LeCroix. The multistage rocket launches from Peterson Field, near Colorado Springs, Colorado, lands on the Moon, and returns to Earth. Harriman is the first to open the rocket's hatch; the canceled postal covers were left behind to save weight and he needs to get them aboard surreptitiously. While doing so, he asks LeCroix for the "lunar" diamonds. The pilot complies, then produces real lunar diamonds as well. As Harriman predicted, once the first flight succeeds, many seek to invest in his venture to make more flights using a catapult launcher built on Pikes Peak. The next flight will begin a lunar colony. Harriman intends to be on the ship, but the majority owners of the venture object to his presence on the flight; he is too valuable to the company to risk in space. The rocket leaves without Harriman, who "looks as Moses must have looked, when he gazed out over the promised land".
Хайнлайнның басқа шығармаларына әсері
Хариман "Реквиемде" әлі күнге дейін Айға бара алмаған қарт адам ретінде бейнеленеді. Ол 1940 жылы, "Айды сатқан адам" романынан 11 жыл бұрын жарық көрген. "Харриман" есімі көптеген болашақ тарих әңгімелерінде түрлі кәсіпорындар мен қорындар атауы ретінде қайта-қайта пайда болады, бұл Харриманның осы уақыт желісіне тигізген әсерінің зор екенін көрсетеді. Бұл есім Хайнлайн жоспарлаған, бірақ Хайнлайнның қазасынан кейін Спайдер Робинсон жазған "Өзгермелі жұлдыз" романында да қолданылады; бұл роман болашақ тарихтан өзгеше бағыт алады.
Harriman appears in "Requiem" as an old man who has still not been able to go to the Moon. It was published in 1940, 11 years before The Man Who Sold the Moon. The name "Harriman" reappears in many Future History stories as the name of various businesses and foundations, indicating that Harriman's impact on that timeline is significant. The name is also used in Variable Star, a novel outlined by Heinlein but written by Spider Robinson following Heinlein's death; the novel diverges from the Future History.