Кіріспе

Өсімдік түрі Toxicodendron diversilobum (syn. Rhus diversiloba), көбінесе Тынық мұхитының уытты егізі немесе батыс уытты егізі деп аталады, анакардия тұқымдасына жататын ағаш тәрізді жүзім немесе бұта. Ол Солтүстік Американың батысында кеңінен таралған, қылқан жапырақты және аралас жапырақты ормандарда, тоғайларда, далаларда және шапараль биомдарында өседі. Гүлдеудің шары мамыр айында келеді. Toxicodendron туысына жататын басқа өсімдіктер сияқты, T. diversilobum көптеген адамдарда қол тигізу немесе түтінін жұтқаннан кейін қышыну мен аллергиялық бөртпелерді тудырады. Атындағы «егіз» деген сөзге қарамастан, ол еменмен тығыз байланысты емес, сондай-ақ нағыз ағаш та емес.

Сипаттама

Токсикодендрон диверсилобум өсу ерекшеліктері мен жапырақтарының сыртқы түрі бойынша өте өзгергіш. Ол ашық күнде тығыз, биік бұта ретінде, ағаш тәрізді жүзім сияқты өседі және сабағымен 100 футқа (30 метрге) дейін жете алады, көлеңкелі жерлерде тығыз тоғдар ретінде немесе олардың арасында кез келген формада өседі. Ол тамырсабақтар арқылы және тұқымдар арқылы көбейеді. Жапырақтары көбінесе нағыз еменнің тілімделген жапырақтарына ұқсайды, бірақ олар көбірек жылтыр болады. Жапырақтары әдетте ақпан-наурыз айларында жаңадан жайнағанда қола түсті, көктемде ашық жасыл, жазда сары-жасылдан қызғылтқа дейін, ал шілде айының соңынан қазанға дейін қызыл немесе қызғылт түске боялады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Токсикодендрон диверсилобум Калифорнияда (Лос-Анджелес Яангана немесе ияанга деп аталатын ауылдың орнында салынған, бұл "улы дуб орны" деген мағынаны білдіреді), Баха-Калифорния түбегінде, Невада, Орегон, Вашингтон және Британдық Колумбияда таралған. Туысқан Т. pubescens (шығыс уытты дуалы) Солтүстік-Шығыс Америка Құрама Штаттарына тән. Т. diversilobum және Т. rydbergii (батыс уытты плющ) Колумбия өзені шатқалы аймағында будандасады.

Экология

Қара құйрықты еліктер, қаңғыр еліктер, Калифорниялық жер қаскырлары, батыс сұр қаскырлары және басқа да жергілікті фауна өсімдіктің жапырақтарымен қоректенеді. Оны әдетте күреу, гербицидтер қолдану, қазу арқылы немесе осы әдістердің біріктірілуімен жояды. Улы өсімдік Phytophthora ramorum инфекциясына шалдығуға осал.

Уыттылық

Токсикодендрон диверсилобумының жапырақтары мен бұтақтарының бетінде урушиол майы бар, ол аллергиялық реакцияны қоздырады. Урушиолға көп рет немесе жоғары концентрацияда ұшыраған кезде көптеген адамдар, тіпті барлығы да уақыт өте сезімтал бола бастайды. Урушиолдың белсенді құрамы 3 гептадецилкатехольдің қанықпаған изомерлері екені анықталды, олардың тармақталмаған C17 тізбегінде үш дейін екі байланыс бар. Уытты лозада бұл құрамы бірегей, себебі олар тармақталмаған алкил тізбегінде CH2CH2 тобын қамтиды.

Экспозиция

Токсикодендрон диверсилобумның терімен тікелей жанасуы алдымен қышынуға себеп болады; кейін қабыну, түссіз дөңгелектер, қатты қышыну және көпіршіктермен дерматитке дамиды. Жапырағы түскен кезде өсімдікті тану қиын болуы мүмкін, бірақ жапырақсыз бұтақтар мен тармақтармен де жанасу аллергиялық реакцияны қоздырады. Урушиол күйген кезде буланып, T. diversilobum түтініне адамның ұшырауы өте қауіпті, ол орман өрттерінен, бақыланатын жағудан немесе қалдықтарды жағудан болуы мүмкін.

Дәрілік

Калифорниялық американдықтар өсімдіктің сабақтары мен жаңа өркендерін себеттер жасауға, шырынын тері безгегін емдеуге, ал жаңа жапырақтарын улаң шаққанда басуға қолданған. Өсімдіктің шырыны немесе күлі, қамыс себеттерінің элементтерін, татуировкаларды және теріні қаралату үшін қара бояу ретінде пайдаланылған. Кейбір жергілікті халықтар өсімдіктің уытына төзімділік үшін құрғақ тамырларын немесе көктемде желетін бүршіктерін тұрымдап ішкен.

Өсіру

Токсикодендрон диверсилобумы жануарлар дүниесі бақтарында, орталықтарда және табиғи ландшафтта мұқият орналастырылған компонент болуы мүмкін. Өсімдік ортаны қалпына келтіру жобаларында қолданылады. Ол орманды жерлер өртенген немесе алынған жағдайда алғашқы өсімдік ретінде пайда болып, басқа түрлерге көмектесе алады.