Роберт Хайнлайнның 1940 жылғы ғылыми-фантастикалық әңгімесі "Жолдар жылдам жүруі керек". Жаңа технология, қоғамдық бірлік, функционализм тақырыбын қамтиды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1940 жылы жазылған Роберт А. Хайнлайнның ғылыми фантастикалық әңгімесі
1940 science fiction short story by Robert A. Heinlein
"Жолдар айналуы керек" – американдық жазушы Роберт А. Хайнлайнның 1940 жылы жазылған ғылыми фантастикалық әңгімесі. 1970 жылы ол "Ғылым фантастикасының даңқ залы" томының бірінші бөліміне (1929–1964 жылдар) енді. Оқиға жақын болашақта өтеді, онда "жол қалалары" (қозғалатын тротуарларға ұқсас, бірақ сағатына 160 шақырымға дейін жылдамдыққа жететін кең, жылдам қозғалатын жолаушылар платформалары) АҚШ-та басты көлік түріне айналып, автомобиль жолдары мен теміржолдарды ығыстырып шығарған. Хайнлайнның тақырыптары – технологиялық өзгерістер мен қоғамдық бірлік. Ол "функционализм" деп атаған, шын өмірдегі сол аттас әлеуметтанулық теориямен ешқандай қатысы жоқ, ойдан шығарылған әлеуметтік қозғалыс, қоғамдағы адамның статусы мен материалдық игілігі оның сол қоғам үшін атқаратын қызметтеріне байланысты болуы керек деген идеяны жақтайды.
"The Roads Must Roll" is a 1940 science fiction short story by American writer Robert A. Heinlein. It was selected for The Science Fiction Hall of Fame, Volume One, 1929–1964 anthology in 1970. The story is set in the near future, when "roadtowns" (wide rapidly moving passenger platforms similar to moving sidewalks, but reaching speeds of 100 mph) have replaced highways and railways as the dominant transportation method in the United States. Heinlein's themes are technological change and social cohesion. The fictional social movement he calls "functionalism" (which is unrelated to the real life sociological theory of the same name), advances the idea that one's status and level of material reward in a society must and should depend on the functions one performs for that society.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Повестің бірінші бөлімінде Сакраменто секторының гильдия залында "іштен" жұмыс істейтін техниктердің қызу кездесуі болады. Сөз сөйлеушілер түрлі наразылықтарын білдіріп, дереу ереуілге шақырады. Сакраменто секторының бас инженерінің орынбасары "Шорти" Ван Клик келіп, техниктердің талаптарына қолдау білдіріп, олардың төбесіне шығады. Кейіннен белгілі болғандай, техниктердің наразылығын бастаған – Ван Клик еді. Жол жұмыскерлері екі топқа бөлінеді: кәсіби одаққа біріккен техниктер мен АҚШ әскері құрған элиталық жарымәскери ұйым – Транспорттық кадеттер. Техниктер "мақтанды" инженерлерге деген наразылық сезімін білдіреді. Өзі "қатардан көтерілген" аға инженер Ван Клик осы наразылықты жеке билікке жол ашу мақсатымен пайдаланады. Осы бастапқы көріністен кейін баяндау Ларри Гейнске, Диего Рено Роудтаунының бас инженеріне ауысады және оқиға соңына дейін осы көзқарас сақталады. Гейнс бастапқыда болатын жағдайдан хабарсыз болады. Ол Австралияның көлік министрі Бленкинсоп мырзаны күтіп алады, ол Австралияға Жол технологиясын енгізуді жоспарлап отыр. Гейнстің Бленкинсопқа Жол машинасы туралы түсіндіруі – оқырманды Жол әлеміне енгізу үшін жасалған амал. Ларри Гейнс австралиялық қонағымен Жолдағы жылжымалы мейрамханада тамақтанып отырғанда, жылжымалы жолақтың бірі күтпеген жерден тоқтап қалады. Бұл тізбектес әрекетке алып келеді: адамдар тоқтаған жолақтан жанындағы жылдам қозғалатын жолаққа құлайды және керісінше. Жолдың барлық бөлігі қырғынға айналады. Оқырман бұл Ван Клик пен оның одақтастарының жасаған аяусыз әрекетінің салдары екенін біледі. Гейнс бұл механикалық ақау емес, саботаж екенін және жолдың Стоктон бөлімін күтіп ұстайтын техниктердің кінәлі екенін тез түсінеді. Көтерілісшілер жолды тоқтатты, бұл жолмен жүрген көптеген адамдардың қаза болуына және жарақаттануына қарамастан, бүкіл елдегі өздерінің техникалық әріптестерін кадеттерге қарсы көтерілуге шақыру үшін жасалған демонстрация еді. Гейнс Стоктон кеңсесіне қоңырау шалып, көтерілістің жетекшісі – өзінің орынбасары Ван Клик екенін біледі, ол "Функционалистік революция" деп жариялайды. Функционализм деп аталатын радикалды әлеуметтік теорияны ұстанатын көтерілісші техниктер, ұлттық көлік инфрақұрылымын ұстаудағы өздерінің рөлі басқа жұмысшылардың рөлінен маңыздырақ екеніне және олардың бақылауда болуы керек екеніне сендірілді. Бленкинсоп Жол станцияларының бірінде қалды, ал Гейнс Стоктон кеңсесіне шабуылды бастайды. Жолдың астындағы машиналарға кіріп, Гейнс жауап беруді қолға алады. Ол жолды тоқтатуға бұйрық бермейді, өйткені бұл миллиондаған жолаушыны қиын жағдайда қалдырады, бірақ әскерилер жолаушыларды эвакуациялауды ұйымдастырады, бұл уақытты қажет ететін процедура. Жедел жиналған қарулы кадеттер корпусының басшысы ретінде ол "бульбагтармен" – моторлы және гироскопиялық тұрақтандырылған моноциклдермен (кейінірек Сегвейге ұқсас) Стоктонға қарай жер астындағы туннель арқылы өтеді. Әскери алға жылжу барысында олар көтерілісші техниктерді тұтқындап, машиналардың электр сымдарын мотордан моторға қосып, Стоктон кеңсесіндегі көтерілісшілерден бақылауды алады. Видеотелефон арқылы Ван Клик Гейнс берілмесе, Жолды жарылтуға арналған батырмасы бар екенін ескертеді, бұл миллиондаған адамның өліміне әкелуі мүмкін. Гейнс Ван Клик көптеген техниктерді өзіне қалай тартып алғанын түсінбейді, өйткені психологиялық тестілеулер техниктердің көтерілісшіл мінезге ие еместігіне кепілдік беруі керек. Содан кейін Гейнс вице-министр Ван Клик революцияға бейім жұмысшыларды өз секторына көшіре алғанын түсінеді, өйткені вице-министр ретінде Ван Клик техниктердің психологиялық файлдарына қол жеткізе алды. Гейнс Шортидің психологиялық профилін қарап, оны демагог етіп жасайтын невротикалық қасиеттерін зерттейді. Келіссөздер жүргізуді сұраған Гейнс Стоктон кеңсесіне апарылып, Шортимен кездеседі. Ол Шортидің психологиясын білу арқылы оны жүйке бұзылуына итермелейді және оны жеңіп, "өз-өзіне қол жұмсау" батырмасын иеленеді. Кадеттер кеңсеге шабуыл жасап, көтеріліс тоқтатылады. Кейіннен Гейнс мұндай оқиғалардың қайталанбауын қамтамасыз ету үшін қандай өзгерістер жасау керектігін ойлайды: психологиялық тестілеуді күшейту, мұқият қадағалау және жауынгерлік рухты арттыру. Ол Жол сияқты жоғары технологиялық көліктің бағасы – мәңгілік сақшылық екенін түсінеді. Содан кейін ол Австралияның көлік министрін бүкіл түн бойы бос кеңседе күтіп отырғанын есіне алып, кешірім сұрау үшін асығады.
In the first section of the narrative, a stormy meeting takes place at a Sacramento Sector Guild Hall of the technicians working "down inside", among the very noisy great rotors which keep the moving roads going. Speakers voice various grievances and call for immediate strike action. "Shorty" Van Kleeck, the Chief Deputy Engineer of the Sacramento sector, appears and declares his sympathy with the technicians' demands and effectively places himself at their head. As would become clear later, it was Van Kleeck who instigated the technicians' agitation in the first place. The road's workforce is sharply divided into two classes – the technicians, who are unionized civilians, and the engineers, who are organized as Transport Cadets, an elite paramilitary organization formed by the US Military to keep this crucial infrastructure running. The technicians feel some hostility to the "arrogant" engineers. Van Kleeck – himself a senior engineer who had "come up from the ranks" manipulates this hostility, with the intention of catapulting himself into a position of personal power. After this initial scene, the point of view shifts – and remains for the rest of the story – to Van Kleeck's superior Larry Gaines, Chief Engineer of the Diego Reno Roadtown – at the outset yet unaware of the brewing trouble. He is busy entertaining Mr. Blenkinsop, the Australian Transport Minister, who is looking into Road technology with an eye to introducing it in Australia. Gaines's explanation of the Road machinery to Blenkinsop is a device to bring the reader into the world of the Roads. Larry Gaines is dining with his Australian guest in a moving restaurant on the road when one of the moving sidewalk strips stops unexpectedly. This causes a chain reaction of people falling from the stopped strip onto the fast moving strips next to it, and vice versa. The entire length of the Road becomes a scene of carnage. The reader already knows that this was the result of the ruthless action taken by Van Kleeck and his confederates. Gaines quickly concludes that this is no mechanical failure but sabotage, and that the technicians who maintain the Stockton section of the road are responsible. The rebels have stopped the strip – heedless of the resulting killing and wounding of numerous people traveling the moving road – as a demonstration to encourage their fellow technicians around the country to rebel against the Cadets. Gaines calls the Stockton office and learns that the leader of the rebellion is his own deputy Van Kleeck, who defiantly declares "The Functionalist Revolution". Holding to a radical social theory, Functionalism, the rebel technicians were persuaded that their role in maintaining the nation's transport infrastructure is more important than that of any other workers and that they should therefore be in control. Blenkinsop is left behind at one of Road stations as Gaines takes charge of the advance on the Stockton office. Going into the machinery under the roadway that runs it, Gaines takes command of the response. He doesn't order the Road stopped, since that would leave millions of commuters stranded, but instead has the military evacuate the riders, a time consuming procedure. In command of a hastily gathered corps of armed cadets, he proceeds up the underground access tunnel toward Stockton on "tumblebugs," motorized and gyroscopically stabilized unicycles much like the later real life Segway. As the military advance proceeds, they arrest rebel technicians and cross connect the wiring of the machinery, motor by motor, to take control away from the rebels in the Stockton office. Over the videophone Van Kleeck warns that he has a button rigged to blow up the Road if Gaines doesn't capitulate – which could cause countless deaths, possibly running into millions. Gaines doesn't understand how Van Kleeck has gotten so many technicians to side with him; psychological screening tests are supposed to guarantee that technicians don't have the temperament to revolt. Then Gaines realizes that Deputy Van Kleeck was able to move revolution prone workers into his sector because, as deputy, Van Kleeck had access to the psychological files on the technicians. Gaines accesses Shorty's psychological profile and studies the neurotic traits that have made him a demagogue. Asking for a parley, Gaines is taken to the Stockton office and faces Shorty. There he uses his knowledge of Shorty's psychology to push him into a nervous breakdown and overpowers him, gaining control of the 'suicide' button. The Cadets attack the office and the rebellion is ended. Later, Gaines ponders the changes that will have to be made to make sure there is never a recurrence of these events: more psychological testing, more careful oversight, and more esprit de corps. He concludes that the price of high tech transportation like the Roadways is eternal vigilance. He then suddenly realizes that he had let the Australian Transport Minister kick his heels in an empty office the whole night, and rushes off to apologize.
Тақырыптар
Деймон Найт "Өткеннің ертеңгі күні" кітабының 1-томындағы "New English Library" басылымының қағаздық нұсқасына жазған кіріспесінде осы әңгімені сол кездегі Джимми Хоффа мен Көлікшілер одағының күшімен салыстырады. Ол сондай-ақ Хайнлайнның арзан және тиімді көлік құралдарының нәтижесінде қалалардың кеңіюін, сондай-ақ елді мекендер арасындағы қалалық құрылыстардың "саңылауларын" дұрыс болжағанын айтады.
Damon Knight, in his introduction to the paper back edition from the New English Library edition of The Past Through Tomorrow, Vol 1., compares the story to the then current power of Jimmy Hoffa and the Teamsters Union. He also notes that Heinlein successfully predicted urban sprawl driven by cheap and efficient transport, as well as the development of 'pseudopods' of urban development between communities.
Бейімделу
"Жолдар айналуы тиіс" 1950 жылы "X өлшемі" және 1956 жылы "X минус бір" радиошоулары үшін бейімделді.
"The Roads Must Roll" was adapted for the radio shows Dimension X in 1950 and X Minus One in 1956.