Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Совет зымыраны
Soviet rocket
Циклон (Циклон, "Циклон", сондай-ақ Циклон деп аталады), GRAU индексі 11К67, негізінен Космос спутниктерін Жердің төменгі орбитасына шығаруға арналған, советтік бір реттік ұшыру жүйесі болды. Ол Михаил Янгель жобалаған R-36 континентаралық баллистикалық зымыранының негізінде жасалған және сегіз рет ұшырылып, жетісі сәтті, ал біреуі сәтсіз аяқталды. Барлық ұшырылымдар Байқоңыр ғарыш айлағындағы LC-90 ұшыру алаңынан жүзеге асырылды. Кейде ол Циклон-2А деп аталады, оны кейінірек пайда болған Циклон-2 зымыранымен шатастырмау керек. Ол 1967 жылы қолданысқа енгізілді және R-36 КБЗ-дан (НАТО белгісі SS-9 Scarp) алынған. 1969 жылы қызметтен шығарылды. Алғашқы ұшырылымын 1967 жылдың 27 қазанында жасады. Зымыраның конструкциясы құпия сақталды және КСРО ыдырағанға дейін толық көліктің суреттері мен бейнежазбалары жарияланбады, себебі ол тек әскери мақсаттағы жүктерді тасымалдау үшін ғана қолданылды, сондай-ақ ол әлі де қолданыстағы зымыра жүйесінен алынған болатын. 1991 жылдан кейін R-36/Циклон зымыраларын өндірген зауыт жаңадан тәуелсіз Украинаның құрамына кірді. Циклонды «Южное» конструкторлық бюросы жобалап, «Южмаш» (екеуі де Украинаның Днепр қаласында) өндірді. Бақылау жүйесі «Электроприбор» ғылыми-өндірістік бірлестігінде (Харьков, Украина) жасалған. Соңғы ұшырылған нұсқасы – Циклон-3, 2009 жылдың қаңтар айында қызметтен шығарылды.
The Tsyklon (Циклон, "Cyclone", also known as Tsiklon), GRAU index 11K67, was a Soviet designed expendable launch system, primarily used to put Cosmos satellites into low Earth orbit. It is based on the R 36 intercontinental ballistic missile designed by Mikhail Yangel and made eight launches, with seven successes and one failure. All of its launches were conducted from LC 90 at the Baikonur Cosmodrome. It is sometimes designated Tsyklon 2A, not to be confused with the later Tsyklon 2 rocket. It was introduced in 1967 and was derived from the R 36 ICBM (NATO designation SS 9 Scarp). It was retired in 1969. It made its maiden flight on 27 October 1967. The booster's design was kept secret and no images or film clips of the complete vehicle were released to the public until after the collapse of the Soviet Union, in part because of being used exclusively for military payloads and also because it was derived from an actively serving missile system. After 1991, the plant where the R 36/Tsyklon were manufactured ended up in newly independent Ukraine. Tsyklon was designed by the Yuzhnoye Design Bureau and manufactured by Yuzhmash (both in Dnipropetrovsk, Ukraine). Control system was designed at NPO "Electropribor" (Kharkiv, Ukraine). The last flown derivative, the Tsyklon 3 was retired in January 2009.
Циклон-2
Екі сатылы "Цыклон-2" алғаш рет 1977 жылғы 6 тамызда Қазақстандағы Байқоңыр ғарыш айлағынан ұшырылды. "Цыклон-2" отынмен толтырылғандағы массасы 182 тоннаға жететін, ұзын ракета болды. "Цыклон-2" 2006 жылы соңғы рет ұшты.
The two stage Tsyklon 2 was first launched 6 August 1977 from the Baikonur Cosmodrome in Kazakhstan. The Tsyklon 2 was long with a fueled mass of 182 tonnes. The Tsyklon 2 made its final flight in 2006.
Циклон-3
Қайта іске қосылатын үшінші сатысы бар "Циклон-3" алғаш рет 1977 жылғы 24 маусымда Плесецк ғарыш айлағынан ұшырылды. "Циклон-3" ұзындығы 186-190 тоннаға жетеді. Бұл, негізінен, қолданыстағы советтік ұшыру құралдарының санын азайтуға жасалған тыраштандыру жұмысының нәтижесі болды, ол кішкентай R-12 негізіндегі "Космос" күшейткішін және кейбір R-7 түрлерін алмастырды. 2000 жылғы 27 желтоқсанда "Циклон-3" алты ресейлік спутникті орбитаға шығаруға тырысып, сәтсіз аяқталып, жерге құлады. Ракетаның үшінші сатысындағы электрлік ақау себеп деп болжануда. "Циклон-3" 2009 жылғы 30 қаңтарда "Коронас-Фотон" спутнигін ұшырғаннан кейін пайдаланудан шығарылды.
The Tsyklon 3, which featured a restartable third stage, first launched on 24 June 1977 from the Plesetsk Cosmodrome. The Tsyklon 3 is long with a fueled mass of 186 to 190 tonnes. It was partially the result of an effort to reduce the number of Soviet launch vehicles in use, replacing the small R 12 derived Kosmos booster and some R 7 variants. On 27 December 2000, a Tsyklon 3 failed in its attempt to carry six Russian satellites into orbit, plummeting to the earth. An electrical failure in the rocket's third stage was the suspected cause. The Tsyklon 3 was retired after launching the Koronas Foton satellite on 30 January 2009.