14 ғасырдағы Саяна: Ведаларға түсіндірмелер авторы

Кіріспе

14 ғасырдағы Веданы түсіндіруші Саяна (IAST: Sāyaṇa, сондай-ақ Sāyaṇācārya деп те аталады; 1387 жылы қайтыс болды) – 14 ғасырдағы Санскрит Мимамса ғалымы, Оңтүстік Үндістанның Виджаянагара империясынан, қазіргі Беллари, Карнатакаға жақын жерде өмір сүрген. Ведаға ең көп әсер еткен түсіндірушілердің бірі болған ол, Букка Рая I патша және оның ізбасары Харихара II билік кезінде белгілілікке ие болды. Оған жүзден астам еңбек жатқызылады, оның ішінде Веданың дерлік барлық бөлімдеріне түсініктемелер кіреді. Ол сонымен қатар медицина, мораль, музыка және грамматика сияқты көптеген салалар бойынша да жазған.

Ерте өмір

Саянакарья Маяна (IAST: Māyaṇa) мен Шриматидің Хампиде тұратын брахман отбасында дүниеге келді. Оның Мадхава (кейде Видьяранья деп аталады) есімді ағасы және Бхоганатта (немесе Соманатта) есімді кіші інісі болды. Отбасы Бхарадваджа готрасына жатты және Кришна Яджурведаның Тайттирия Шаха (мектеп) дәстүрін ұстанды. Ол Вишну Сарваджина мен Шанкарананның шәкірті болды. Мадхавачарья мен Саянакарья екеуі де Срингеридің Видиятиртасынан білім алған және Виджаянагар империясында қызмет атқарды. Саянакарья министр, содан кейін Букка Раяның сарайында премьер-министр болды және министрлік қызметін атқару кезінде ағасы мен басқа брахмандармен бірге көптеген түсіндірмелерін жазды.

Шығармалары

Саяна – санскрит тілінде жазған жазушы және түсіндіруші, оған жүзден астам еңбек жатқызылады, соның ішінде Веданың дерлік барлық бөлімдеріне түсініктемелер кіреді. Осы еңбектердің кейбіреулерін оның шәкірттері жазса, ал кейбіреулері ағасы Видьяраня немесе Мадхавачарьямен бірлесіп жазылған. Оның ең маңызды еңбегі – Ведаларға жазған түсініктемесі, «Ведартха Пракаша», яғни «Ведалардың мағынасы ашық көрсетілді». Бұл еңбек Виджаянагар империясының Букка патшасының өтініші бойынша «жас мемлекетке қажетті бедел беру үшін» жазылған. Оған басқа ғалымдар да көмектескен болуы мүмкін, олар бірнеше авторлардың түсіндірмелерін пайдаланған. Түсініктеменің негізгі бөлігін Саяначарьяның өзі жазған деуге болады, бірақ оған оның ағасы Мадхавачарьяның да, шәкірттерінің және Саяначарьяның атынан жазған кейінгі авторлардың да үлесі бар. «Саяна» (немесе Саянамадхава) термині әдеттегідей, осындай қабаттарды бөліп қарамай, түсініктеменің барлық авторлық құрамын білдіреді. Галевичтің сөзінше, Мимамса ғылымының маманы Саяна «Веданы практикалық ритуалдарда қолдану үшін оқып, меңгеру керек деп ойлайды», сондай-ақ «мантралардың мағынасы емес, олардың дыбысталу формасын толық меңгеру маңыздырақ» дейді. Галевичке сәйкес, Саяна Веданың мақсатын (артха) «құрбан шалу рәсімін орындау арқылы» көреді, бұл ретте Яджурведаға басымдық береді. Саяна үшін мантралардың мағынасы бар-жоғы олардың қолданылу контексіне байланысты. Веданы меңгеріп, орындалатын репертуар ретінде қарастыру, оның ішкі мағынасынан немесе «ғимырлердің дербес хабарынан» жоғары тұрады. Оның Ригведаға жазған түсініктемесін Макс Мюллер (1823-1900) санскриттен ағылшын тіліне аударған. 1933 жылы Пунадағы Вайдик Самшодан Мандала (Ведик зерттеу институты) В. К. Раджваде бас редакторы астында 4 томдық жаңа басылым жарық көрді. Ол сонымен қатар Праяшитта (тазару), Яджнатантра (ритуал), Пурушартха (адамның мақсаты), Субхашита (әдепті сөздер жинағы), Аюрведа (үнділік дәстүрлі медицинасы), Сангита Сара (музыканың мәні), Праяшиттра, Аланкара және Дхатуврддхи (грамматика) туралы «Судханидхи» деп аталатын көптеген кішігірім нұсқаулықтар жазған.

Sāyaṇa was a Sanskrit language writer and commentator, and more than a hundred works are attributed to him, among which are commentaries on nearly all parts of the Vedas. Some of these works were actually written by his pupils, and some were written in conjunction with his brother, Vidyāraṇya or Mādhavacārya. His major work is his commentary on the Vedas, Vedartha Prakasha, literally "the meaning of the Vedas made manifest," written at the request of King Bukka of the Vijayanagara empire "to invest the young kingdom with the prestige it needed." He was probably aided by other scholars, using the interpretations of several authors. The core portion of the commentary was likely written by Sāyaṇāchārya himself, but it also includes contributions by his brother Mādhavāchārya, and additions by his students and later authors who wrote under Sāyaṇāchārya's name. "Sāyaṇa" (or also Sāyaṇamādhava) by convention refers to the collective authorship of the commentary as a whole without separating such layers. Galewicz states that Sayana, a Mimamsa scholar, "thinks of the Veda as something to be trained and mastered to be put into practical ritual use," noticing that "it is not the meaning of the mantras that is most essential [ ] but rather the perfect mastering of their sound form." According to Galewicz, Sayana saw the purpose (artha) of the Veda as the "artha of carrying out sacrifice," giving precedence to the Yajurveda. For Sayana, whether the mantras had meaning depended on the context of their practical usage. This conception of the Veda, as a repertoire to be mastered and performed, takes precedence over the internal meaning or "autonomous message of the hymns." His commentary on the Rigveda was translated from Sanskrit to English by Max Müller, 1823 1900. A new edition, prepared by the Vaidik Samshodhan Mandala (Vedic Research Institute) Pune, under the general editor V. K. Rajwade, was published in 1933 in 4 volumes. He has also written many lesser manuals called Sudhanidhis dealing with Prayaschitta (expiation), Yajnatantra (ritual), Purushartha (aims of human endeavour), Subhashita (Collection of moral sayings), Ayurveda (Indian traditional medicine), Sangita Sara (The essence of music), Prayaschitra, Alankara, and Dhatuvrddhi (grammar).

Ықпал

Далальдың айтуынша, "оның еңбегі кейінгі барлық ғалымдарға, соның ішінде көптеген еуропалық түсіндірмешілерге және аудармашыларға әсер етті". Саянаның түсіндірмесі Ригведаның дәстүрлі үнді түсініктері мен түсіндірмелерін сақтады, бірақ онда қателіктер мен қарама-қайшылықтар бар. XIX ғасырдағы кейбір индологтар Саянаның түсіндірмесіне мүлдем көңіл бөлмеген болса, басқалары оны көбірек бағалады. Оның түсіндірмелерін Ралф Т. Гриффит (1826-1906 жж.), Джон Мьюр (1810-1882 жж.), Хорас Хейман Уилсон (1786-1860) және 19-ғасырдағы басқа да еуропалық индологтар анықтамалық нұсқау ретінде қолданған. Уилсонның айтуынша, Саянаның түсіндірмесі кейде күмәнді болды, бірақ "өз мәтінін кез-келген еуропалық ғалымның болжамынан тыс білімі бар", бұл "дәстүрлі оқытудың ерте кездерден бері сақталған барлық түсіндірмелерін" білдіреді. Макдоннелл (1854-1930) Саянаның түсіндірмесіне сын көзбен қарады, өйткені көптеген қиын сөздерді Саяна дұрыс түсінбеді. Рудольф Рот (1821-1895) Ведаларды Яска мен Саянаның түсіндірмелерінің "теологиялық" аясы жоқ "лирика" ретінде оқыуға бағытталған болса, Макс Мюллер (1823-1900) Саянаның түсіндірмесімен бірге Ригведалық Самхитаның аудармасын жариялады. Оның замандастары Пишель мен Гелднер Саянаның түсініктемесінің құндылығы туралы ашық айтты:

Қазіргі заманғы ғылым екіұшты. Ян Гонданың айтуынша, Грифит пен Уилсон шығарған Ригведа аудармалары Саянаға сүйенгендіктен "кемшіліктері" бар. Рам Гопал Саянаның түсіндірмесі келіспейтін қарама-қайшылықтар мен "толыққанды емес" алдын ала түсіндірмелерді қамтитынын атап өтті, бірақ Саянаның түсіндірмесі "барлық түсініктемелерден ең толық және жан-жақты" екенін, "өзінің алдыңғыларының Ведалық түсіндірмелерінің маңызды бөлігінің мәнін" қамтитынын айтады. Ведалық қайта жаңғыру ұйымы – Ария қоғамының негізін қалаушы Свами Даянанда өзінің Ведалық түсіндірмелеріне аса мән бермеді.