Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1949 жылы жазылған Роберт А. Хайнлайнның ғылыми-фантастикалық романы.
1949 SF novel by Robert A. Heinlein
"Қызыл планета" – Роберт А. Хайнлайнның 1949 жылы жазылған, Марс планетасындағы мектеп-интернат оқушылары туралы ғылыми-фантастикалық романы. Бұл роман Хайнлайнның идеалданған марстық ересек ұрпағының алғашқы пайда болуын көрсетеді (қараңыз: "Жұртта бейтаныс"). 1949 жылы жарық көрген нұсқасында Scribner's баспасы Хайнлайнға бірнеше өзгеріс енгізуге мәжбүр еткен, себебі ол "Хайнлайн жасөспірімдер кітаптары" сериясының бір бөлігі ретінде жарық көрді. Хайнлайнның қайтыс болғаннан кейін, кітап Del Rey Books баспасынан автордың бастапқы ниетіне сәйкес қайта басылды.
Red Planet is a 1949 science fiction novel by Robert A. Heinlein about students at boarding school on the planet Mars. It represents the first appearance of Heinlein's idealized Martian elder race (see also Stranger in a Strange Land). The version published in 1949 featured a number of changes forced on Heinlein by Scribner's, since it was published as part of the Heinlein juveniles. After Heinlein's death, the book was reissued by Del Rey Books as the author originally intended.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Марсты адамдар отарлаған, бірақ оны Жердегі компания тағайындаған әкімші басқарады. Отарлаушылардың саяси билігі жоқ. Колониялық жасөспірімдер Джим Марлоу мен Фрэнк Саттон оқу жылының басталуы үшін Лоуэлл академиясының мектеп-интернатына келеді. Джим өзінің туған марсиандық жануары Уиллис-Бунсерді алып келеді, ол волейбол допындай үлкен, дөңгелек, түкті доп, адам баласына тең ақылды және дыбыстарды фотографиялық есте сақтай алады, сонымен қатар оларды мінсіз қайталай алады. Бірде Уиллис демалыс орнында адасып, ақыл-ойы бар ересек марсианмен кездеседі. Үш аяқты шетелдік екі баланы және Уиллисті "бірге өсу" деп аталатын рәсімге қатысуға алып кетеді. Олар суды бөліседі, соның арқасында Джим мен Фрэнк марсианмен "су дос" болады, оның аты Гекко. Мектепте Джим авторитарлық директор Хоу мырзамен қиындыққа тап болады, ол жаңа ереже бойынша жануарларды ұстауға тыйым салады және Уиллисті алып қояды. Джим мен Фрэнк Хоудың кеңсесіне тығылып кіріп Уиллисті құтқарып алады, сол кезде күзетші Хоу мен Марстың адал емес колониялық әкімшісі Бичердің арасындағы екі әңгімені қайталайды, Бичердің Уиллис және колонияға қатысты жоспарларын толық көрсетеді. Бичер Хоудың күзетшісі бар екенін білгенде қуанышқа бөленеді, себебі Лондон зообағы мұндай нұсқа үшін жомарт ақы төлеуге дайын. Жағдайды нашарлататыны, Бичер ақша үнемдеу үшін отарлаушылардың жылдық көшіп кетуін (12 айлық қатаң қысқы ауа-райынан қашу үшін) жасырын жоспарлаған. Балалар ата-аналары мен колонияны ескерту үшін мектептен қашып кетеді. Балалар үйлеріне дейін мыңдаған шақырымды мұздай қатып қалған марсиандық каналдармен жүзуге бел буады. Сапар барысында Фрэнк ауырып қалады. Үшінші түні олар алып марсиандық капустасының ішінде паналауға мәжбүр болады (түні бүгілгенде дем ала алмай жаздап қалады). Келесі күні олар бірнеше туған марсиандармен кездеседі, олар Джимді Уиллиспен болған қарым-қатынасы және Геккомен су достығы үшін қабылдайды. Марсиандар Фрэнктың ауруын емдеп, екі баланы бұрын белгісіз жылдамдықпен метромен үйлеріне жібереді. Джимнің әкесі ескертілгеннен кейін Бичерді тоқтату үшін көшіп кетуді жеделдетіп ұйымдастырады. Колонистер интернатты басып алып, оны уақытша паналау орталығына айналдырады. Хоу кеңсесіне тығылып кіреді, ал Бичер ғимараттан кетуге тырысатын "наразылар" (олардың айтуынша) тоқтату үшін сыртқа автоматты, фотосенсорлық қару орнатады. Екі колонист берілуге тырысқанда өлтіріледі, содан кейін ғимараттың қуаты өшіріледі, осыдан кейін колонистер қарсы шабуыл жасаудан басқа амалдары жоқ екенін түсінеді. Колонистер шабуыл жасауға дайындық көрсетеді, жігіттер де қатысады, Бичердің кеңсесін басып алып, колонияның Жерден тәуелсіздігін жариялайды. Бірнеше марсиан мектепке кіреді, олардың біреуі Хоудың кеңсесіне апаратын есікте пайда болады, оны көзден таса етеді. Марсиан бұрылып қарағанда, Хоудың ізі де жоқ. Марсиандар Бичердің ғимаратына барады, олар кеткеннен кейін ол да жоғалып кетеді. Марсиандар адамдардың өз планеталарымен бөлісуіне келісім бергенімен, Бичердің Уиллиске жасаған қатері оларды қайта қарастыруға мәжбүр етеді. Олар колонистерге ультиматум қояды: планетаны тастаңыз, әйтпесе... Доктор Макрей марсиандармен келіссөздер жүргізеді және Джимнің Уиллиспен тығыз достығының арқасында оларды колонистерге қалуға көндіреді. Макрей марсиандар өмірді күзетші ретінде бастайды, ересектерге айналады, содан кейін "ескілер" ретінде өлімнен кейін де өмір сүре береді деген теорияны айтады. Соңында Джим Уиллисті беруге келіседі, сонда күзетші ересекке айналу үшін трансформациядан өтуі мүмкін. Марстың Подкейні сияқты, соңының екі нұсқасы бар. Алғашқы жазылған (және кейінірек жарияланған) нұсқада Уиллис ересекке айналу үшін қырық жыл күтеді. Генлайнның баспагерлері мұны өңдеп, өзгертеді, сондай-ақ романның басында Макрей ересектер мен үлкен балалардың қолға қару алып жүруге құқылы екенін және оны шектеуге тырысатын кез келген үкіметке қарсы екенін айтқан сөзін де өзгертті.
Mars has been colonized by humans, but is governed by an administrator appointed by an Earth based company the colonists have no political power. Colonial teenagers Jim Marlowe and Frank Sutton travel to the Lowell Academy boarding school for the start of the academic year. Jim takes along his native Martian pet, Willis the Bouncer, a round furry ball the size of a volleyball, who is about as intelligent as a human child and has a photographic memory for sounds, which he can also reproduce perfectly. At a rest stop, Willis wanders off and encounters one of the adult sentient Martians. The three legged alien takes the two boys and Willis to participate in a ritual called "growing together" with a group of its fellows. They also share water, making Jim and Frank "water friends" with the Martian, named Gekko. At school, Jim gets into trouble with the authoritarian headmaster, Mr. Howe, who confiscates Willis, claiming that it is against the new rules to have pets. When Jim and Frank sneak into Howe's office and rescue Willis, the bouncer repeats two overheard conversations between Howe and Beecher, the unscrupulous colonial administrator of Mars, detailing Beecher's plans for Willis and for the colony. When Beecher learns Howe has a bouncer, he is ecstatic; the London Zoo is willing to pay a hefty price for a specimen. Worse, Beecher has secretly planned to prevent the annual migration of the colonists (to avoid 12 months of severe winter weather) in order to save money. The boys run away from school to warn their parents and the colony. The boys set out to skate the thousands of miles on the frozen Martian canals to their homes. During the trip, Frank gets sick. On the third night, they are forced to take shelter inside a giant Martian cabbage plant (nearly suffocating when it folds up at night). The next day they meet some native Martians, who accept Jim because of his relationship to Willis and water friendship with Gekko. The Martians treat Frank's illness and send the two boys home by a swift, previously unknown subway. Once warned, Jim's father quickly organizes the migration, hoping to catch Beecher off guard. The colonists reach and take over the boarding school, turning it into a temporary shelter. Howe locks himself in his office, while Beecher sets up automatic, photosensor controlled weapons outside to stop the malcontents (as he calls them) from leaving. After two colonists are killed trying to surrender, and the power to the building is cut, the colonists decide they have no choice but to fight back. The colonists organize a raiding party, with the boys taking part, capture Beecher's office and proclaim the colony's independence from Earth. Several Martians enter the school area, and one of them shows up in the door leading to Howe's office, hiding him from sight. When the Martian turns away, Howe is nowhere to be found. The Martians then go to Beecher's building, and when they leave, he also has vanished. The Martians had been content to allow humans to share their planet, but Beecher's threat to Willis has made them reconsider. They present the colonists with an ultimatum: leave the planet or else. Dr. MacRae negotiates with the Martians, and succeeds in persuading them to let the colonists stay, mainly because of Jim's strong friendship with Willis. MacRae theorizes that Martians start life as bouncers, metamorphose into adults, then continue to exist after their deaths as the "old ones". In the end, Jim resigns himself to giving Willis up so the bouncer can undergo the transformation to adulthood. As with Podkayne of Mars, there are two versions of the ending. As originally written (and published much later) it is made clear that Willis will not emerge as an adult for forty years. Heinlein's publishers edited and changed this, as well as a discussion early in the novel in which MacRae expresses strong support for adults and older children being free to carry handguns, and opposition to any government which would restrict that.
Сыни қабылдау
Генлейннің жасөспірімдерге арналған романдарын зерттеген Джек Уильямсон «Қызыл планета» романын Генлейннің осы топтағы алғашқы шынайы сәтті туындысы деп атады, сондай-ақ «Генлейн өзінің нағыз жолын тапты» деді. Марс әлемі логикалық тұрғыда құрылған және нанымды егжей-тегжейлі мәліметтерге толы, ал кейіпкерлер тартымды, оқиға дамуы да табиғи» делінген. П. Шейлер Миллер түпнұсқа басылымын қарап, романның «шындыққа жақындығын, Хайнлайнның ересек оқырмандары жақсы білетін егжей-тегжейлі назар аударуын» жоғары бағалады. «Түсіндірмелердің ешқайсысы артық айтылмаған, сюжет оқиға орнынан табиғи түрде өрбиді».
Surveying Heinlein's juvenile novels, Jack Williamson characterized Red Planet as Heinlein's first genuinely successful effort in the sequence, saying that "Heinlein [has] found his true direction The Martian setting is logically constructed and rich in convincing detail [while] the characters are engaging and the action develops naturally." P. Schuyler Miller, reviewing the original edition, praised the novel's "verisimilitude, the attention to detail which Heinlein's adult readers know well. . the explanations are never dragged in for their own sake, and the plot grows naturally out of the setting."
Бейтаныс елдегі бейтаныс адаммен қарым-қатынас
Марстықтардың өмір циклі (МакРэй сипаттағандай) "Жұртта бейтаныс" романында да дәл солай бейнеленген. Бұл романда "ескілер" екі жазықтықта өмір сүреді: физикалық және (атаусыз) тағы бір жазықтық. Сонымен қатар, "су достары" тақырыбы "Жұртта бейтаныс" романында "су бауырлар" деп қайта жаңғырылады. Бұдан өзге, марсиандықтардың затты немесе адамды жоқ қылу қабілеті, бұл "Жұртта бейтаныс" романындағы маңызды сюжеттік желі болған, мұнда да көрсетіледі. Джек Уильямсон: "Осы әңгімедегі марсиандықтарға ерекше қызығушылық бар, себебі олар Валентин Майкл Смитты тәрбиелегендер [және] Смит Жерге әкелген қорқынышты күштерді олар да көрсетеді" деп жазады. Марс қоғамының бостандыққа құрметпен сипатталатын жалпы суреттемесі де ұқсас. Мысалы, марстық Гекко "Лондон зоопаркы" дегеннің мәнін түсінгенде "наразылық білдіреді", ал Хоу Уиллисті зоопарққа сатқысы келгенін білгенде – бұл Майкқа ұқсамайтын реакция, ол көбінесе камераларда "дұрыс емес" сезімді сезінеді және зоопарктағы қақпақтағы жануарлармен кездескенде оларды босатуға ұмтылады.
The life cycle of Martians (as described by MacRae) is the same in Stranger in a Strange Land. It is noted in this novel that the "old ones" inhabit two planes of existence: the physical and the (unspecified) other. Further, the water friends theme is recapitulated in Stranger in a Strange Land as "water brothers." Furthermore, the Martian ability to make an item or person disappear, which was a major plot point in Stranger, is demonstrated here. Jack Williamson writes that "The Martians in this story have a special interest, because they are the educators of Valentine Michael Smith [and] they display the same appalling powers that Smith brings back to Earth." The general description of Martian society as characterized by reverence for freedom is similar. For instance, the Martian Gekko "radiates displeasure" upon understanding what is meant by "london zoo," and further discovering that Howe meant to sell Willis to a zoo—a reaction not dissimilar to that of Mike, who often senses a "wrongness" in cages, and whose first impulse when encountering the caged animals of a zoo is to attempt to set them free.
Бейімделулер
1994 жылы роман Гунтер Уолл Продакшнс компаниясы Fox Kids арнасы үшін анимациялық мини-сериал ретінде бейімделді (және көп өзгерістер енгізілді).
In 1994, the novel was adapted (and much altered) by Gunther Wahl Productions into an animated miniseries for Fox Kids.
Әсерлер
Романда Марстың суреттелгені, ежелгі өркениет полярлық мұз қаптарынан су жеткізу үшін салған алып каналдармен кесілген шөл планетасы, 20-ғасырдың басындағы ғылыми фантастика романдарының кең таралған сюжеті болып табылады. Бұл теорияны өткен ғасырдың басындағы бірқатар астрономдар, соның ішінде романда есімдері аталған Персиваль Лоуэлл, ғылыми тұрғыдан мүмкін деп ұсынған. Мұның бастауы 19 ғасырдағы астрономдардың Марсты телескоп арқылы бақылауларында жатыр. 1877 жылы итальяндық Джованни Шиапарелли планета бетінде түзу сызықтарды көргенін мәлімдеген. Шиапарелли оларды "canali" (жоғалаулар, ойыстар) деп атады, бірақ бұл сөз ағылшын тіліне "canals" (каналдар) деп қате аударылды.
The background of Mars presented in the novel, as a desert planet crisscrossed by giant canals built by an ancient civilization to bring water from the polar ice caps, is a common scenario in science fiction novels of the early 20th century, and was actually put forward as a plausible theory by some astronomers around the turn of the last century, notably Percival Lowell, mentioned in the novel. It stems from early telescope observations of Mars by 19th century astronomers who, beginning with the Italian Giovanni Schiaparelli in 1877, believed they saw straight lines on the planet. Schiaparelli called them canali (grooves), which was popularly mistranslated into English as "canals".