Кіріспе

Space Shuttle-тағы робот қол Space Shuttle-та миссиялық жүктерді маневрлеу және ұстап алу үшін пайдаланылған робот қол. Canadarm немесе Canadarm1 (ресми түрде Shuttle Remote Manipulator System немесе SRMS, сондай-ақ SSRMS) – Space Shuttle орбиталық аппараттарында жүктерді орналастыру, маневрлеу және ұстап алу үшін қолданылған робот қолдарының сериясы. «Космикалық Шаттл Колумбия» апатынан кейін Canadarm әрқашан орбиталық бум сенсорлық жүйесімен (OBSS) бірге қолданылды, ол шаттлдың термиялық қорғау жүйесіне келген зақымды тексеру үшін сыртқы бетін қарап шығуға мүмкіндік берді.

Даму

1969 жылы Канада Ұлттық аэронавтика және ғарыш басқармасы (NASA) ғарыш шаттл бағдарламасына қатысуға шақырылды. Сол кезде бұл қатысу қандай болатыны әлі белгісіз болғанмен, манипулятор жүйесі маңызды құраушы ретінде анықталды. NRC манипулятор келісімін Spar Aerospace (қазіргі MDA) компаниясына тапсырды. SPAR-да жұмыс істеген кезде, бір маман Canadarm End Effector тұжырымдамасын ойлап тапты, оған шабындық берген нәрсе – саусақтарына оралған резеңке лента болды. Астронавт Джудит Ресник жүйеге арналған NASA бағдарламалық қамтамасы мен бортодағы жұмыс процедураларын әзірледі. Барлығы бес қол – № 201, 202, 301, 302 және 303 – салынды және NASA-ға тапсырылды. 302-ші қол «Челленджер» апатында жойылды.

Құрылымы мен мүмкіндіктері

Бастапқы Canadarm ғарышқа дейін салмақты жүктерді жеткізуге қабілетті болды. 1990 жылдардың ортасында, қолды басқару жүйесі ғарыш станциясын құрастыру операцияларын қолдау үшін жүк көтергіштігін арттыру мақсатында қайта жобаланды. Ғарыш кеңістігінде жүк таситын автобустың массасымен жүктерді маневрлеуге қабілетті болғанымен, қолдың электр қозғалтқыштары жерде тұрғанда оның өзінің салмағын көтере алмайды. Canadarm-ның ұзындығы және диаметрі алты еркіндік дәрежесіне ие. Оның өзінің салмағы және жалпы жүйедегі салмағы құрайды. Canadarm-ның алты буыны бар, олар шамамен адам қолының буындарына сәйкес келеді: иық бұрылысы және көтерілу буындары, шынтақ көтерілу буыны, сондай-ақ білек бұрылысы, көтерілу және айналу буындары.

Қызмет тарихы

Симуляциялық Canadarm, Space Shuttle бағдарламасының басында ангарлық құрылғыларды сынау мақсатымен прототиптік орбиталық аппараттың жүк бөлімшесінің есіктері ашылғанда көрінді. "Канадарм" алғаш рет 1981 жылы STS-2 миссиясында орбитада сынақтан өтті. Оның алғашқы операциялық қолданылуы STS-3 миссиясында плазмалық диагностика жиынтығын орналастыру және маневрлеу үшін болды.

Зейнеткерлік

Канад армның 90-шы және соңғы шаттл миссиясы 2011 жылдың шілдесінде STS-135 рейсінде болды, ол Рафаэлло MPLM модулін ХҒС-ке жеткізіп, кері қайтарды. Ол Кеннеди ғарыш орталығының келушілер кешенінде «Атлантис»пен бірге қойылған. «Дискавери» шаттлының Канад арм үлгісі Ұлттық әуе және ғарыш мұражайының Удвар-Хази орталығында оның жанында орналасқан. «Эндевор» шаттлы өзінің OBSS құрылғысын Халықаралық ғарыш станциясында соңғы миссиясының бөлігі ретінде қалдырды, ал оның Канад арм үлгісі бастапқыда Канада ғарыш агенттігінің (CSA) бас кеңсесінде көрсетілуі жоспарланған еді. Ғарышқа соңғы рет ұшқан Канад арм, SRMS, 2011 жылдың шілдесінде STS-135 рейсінде «Атлантис» шаттлының бортында ұшып, Хьюстон қаласындағы НАСА-ның Джонсон ғарыш орталығына инженерлік зерттеулер жүргізу және болашақ миссияларда қайта пайдалану мүмкіндігін зерттеу үшін жіберілді.

Канаданың қорабы

Canadarm1 негізінде жасалған үлкенірек Canadarm2 фермалық конструкцияларды орнатуға, коммерциялық көлік құралдарын қосып-алмастыруға және бүкіл Халықаралық ғарыш станциясын тексеруге пайдаланылады.

Канаданың қару-жарағы

Кіші Canadarm3 модульдерді түйістіру және Ай шлюзін қарап тексеру үшін қолданылады.

Халықтық ақпарат құралдарында

2012 жылдың 13 қарашасында Google Canada өз бас бетіндегі іздеу парақшасында Canadarm-ның ғарышқа алғашқы рет қолданылғанының 31 жылдығын тойлауға арналған doodle-ды көрсетті. 2013 жылдың 7 қарашасынан бастап Canadarm2 Канаданың бес долларлық банкнотасының арт жағына қосылды.