Кіріспе

Англияның Темза өзені Криклейдтен (өте кішкентай, аз сулы қайықтар үшін) немесе Лехлейдтен (ірі қайықтар үшін) теңізге дейін кеме жүруге қолайлы, және өзеннің бұл бөлігі 71 метрге (234 фут) төмен түседі. Өзенде 45 шлюз бар, олардың әрқайсысының қасында бір немесе бірнеше бөгет орналасқан. Осы шлюздер мен бөгеттердің үйлесімді жұмысы өзендегі су ағынын реттеуге, әсіресе су тасқыны қаупі болғанда, және таяз су аймағынан жоғары кеме жүруді қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Тарих

Ежелгі заманнан бері Темза өзенінің бойында балық аулау тоғандары мен диірмен бөгеттерінің көп болуына байланысты көптеген кедергілер болды. Оларды Ассерий Меневенсис IX ғасырда айтқан, ал Магна Карта (1215) «Темза және Медуэй өзендеріндегі бөгеттер, теңіз жағалауындағылардан басқа, болашақта бұзылатын болады» деп жазған. Бірақ бұл ешқашан орындалмады. Орта ғасырларда өзеннің орта және жоғарғы ағысындағы құлау ұн, қағаз өндіру және металл соғу сияқты түрлі мақсаттар үшін су диірмендерін іске қосуға пайдаланылды. Бұл үшін суды диірмендерге бағыттау үшін бөгеттер салынды. Дегенмен, бөгеттер кеме жүруге кедергі келтірді, сондықтан осы мәселені шешу үшін бөгеттердің қасында қайықтарды деңгейлер арасында жылжытуға мүмкіндік беретін шлюздер салынды. Алғашқыда бұл жылдам ашылатын шлюздер болды, олар негізінен бөгеттің алынып тасталатын бөліктері еді. Ағысқа қарай қозғалатын қайық шлюз ашылғанша күтетін, содан кейін судың «шағыны» өтіп, қайықты бірге алып кететін. Кері бағытта қайықтар ашық шлюз арқылы тартылып немесе сүйреліп өтетін. Жылдам шлюздерді пайдаланудың қиындығы және диірменшіге су мен кіріс жоғалтуы салдарынан, олар фунт шлюздерімен ауыстырылды. Өзенде осы ертедегі фунт шлюздеріне ұқсас шлюздер әлі де бар, бірақ көп жағдайда олар кеңейтіліп, механикаландырылған. Төменгі ағысында өзен 19 ғасырдың басына дейін Стейнс қаласына дейін тасқын суға толып, Лондон қаласының бақылауында болды. Қаланың құқық өкілеттігі Лондон тасымен белгіленген. Кеме жүру үшін су деңгейін сақтап, су тасқынының қаупін азайтатын шлюз-бөгет комбинациясының принципі 1810 жылдан кейін салынған шлюздер тізбегі арқылы Теддингтонға дейін тасқын су аймағына дейін кеңейтілді. 1974 жылы Темза су басқармасы Темзаны қорғау функциясын өз мойнына алды. 1990 жылы сумен жабдықтау жекешелендірілгеннен кейін өзенді басқару функциялары жаңа Ұлттық өзендер басқармасына, ал 1996 жылы – Қоршаған орта агенттігіне берілді. Қазіргі таңда тек Ричмонд шлюзы ғана Лондон портының басқаруында қалып отыр.

Менеджмент

Криклейдтегі кеме жүзудің бастапқы нүктесінен Теддингтон шлюзіндегі тасқынды секцияның басына дейін өзенді Қоршаған орта агенттігі басқарады. Агенттіктің екі маңызды міндеті бар: су тасқынын бақылау және кеме жүзуге қолайлы су деңгейін сақтау үшін су ағынын басқару, сондай-ақ өзенде кеме жүруді реттеу және дамыту. Осының нәтижесінде, жартылай тасқынды Ричмонд шлюзінен басқа, өзендегі барлық шлюздер мен бөгеттер Қоршаған орта агенттігінің меншігінде және басқаруында. Ричмонд шлюзін Лондон порты басқарады. Қоршаған орта агенттігінің көптеген шлюздері мен бөгеттері шлюзшілермен жабдықталған, олар көбінесе шлюздің жанындағы үйде тұрады. Шлюзшінің міндеттері шлюзді басқарудан және бөгеттерді реттеу арқылы шлюзден жоғарыдағы өзен деңгейін басқарудан тұрады.

Қалқалар

Көптеген құлыптарды олардың күзетшілері маусымнан тамызға дейін таңғы сағат 9-дан кешкі 7-ге дейін пайдалануға болады, күндізгі уақыт қысқарған сайын жұмыс уақыты біртіндеп қысқарады, ал күзетшінің түскі ас сағаты (сағат 1-ден 2-ге дейін) кезінде жұмыс істемейді. Жаз айларында, көп трафикпен айналысу және түскі үзіліске қарамастан, көмекші күзетшілер мен еріктілер жұмыс істейді. Алайда, Теддингтон шлюзі, Қоршаған орта агенттігінің шлюздарының ең төменгі жағында орналасқан және Хэмптон-Корттан тасқын суға дейінгі өзеннің ұзақ Кингстон бөлігін бөліп тұратын шлюз, тәулік бойы жұмыс істейді. Қысқы айларда кейбір шлюздер күтімге жабылады, олардың жағдайын Қоршаған орта агенттігінен тексеру қажет. Өзеннің жоғарғы жағындағы, Сент-Джон шлюзінен Кингс-Локке дейінгі шлюздер қолмен басқарылады. Темзадағы қалған барлық шлюздер гидравликалық түрде жұмыс істейді. Теддингтон шлюзінен басқа барлық шлюздерді жұмыс уақытынан тыс кеме экипаждары "қоғамдық қуат" деп аталатын бейімделген жүйе арқылы пайдалануға болады, бұл қайықтағыларға қараңғы уақытта емес, гидравликалық жабдықты төмен қуатпен пайдалануға мүмкіндік береді. Шлюздер танымал туристік орындар болып табылады, сонымен қатар көптеген шлюздерде тамақтандыру қызметтері бар. Шлюздер көбінесе аралдардың жанына салынған, сондықтан көптеген шлюздер шалқары орналасқан, табу қиын және жаяу жүру арқылы ғана жетуге болады. Көптеген шлюздерде түнде тоқтауға болатын тұрақтар бар, ал кейбіреулерінде электрмен жүретін қайықтарды зарядтауға арналған электр станциялары бар. Барлық шлюздерге Темза жолынан оңай қол жеткізуге болады, бірақ Уитчерч шлюзі аралдың ішінде орналасқан және тек қайықпен ғана қол жетімді; Кукхэм шлюзіне Темза жолынан 1 км қашықтықтағы жолмен жету керек; ал Марлоу шлюзіне қысқа ауытқу қажет.

Қалқандар

Қоршаған орта агенттігі өзеннің бойындағы су ағынын басқаруға жауапты, бұл өзеннің белгілі бір учаскелерінде су тасқынының алдын алу және навигациялық тереңдікті сақтау үшін жасалады. Өзендегі судың көлемі мен жылдамдығы әр бөгеттегі қақпаларды реттеу арқылы басқарылады. Кейде бұл жылдам ағысқа алып келіп, кеме жүруді қауіпті етеді. Мұндай жағдайлар құлыптардың қақпаларындағы сары немесе қызыл ескерту тақталары арқылы көрсетіледі және барлық құлыптардың жағдайы Агенттік тарапынан жарияланады. Агенттік қызыл тақталар көрсетілген кезде кеме жүруді заңды түрде тоқтата алмайды, бірақ саяхатты жалғастыру кеңес берілмейді және ол кеме иесінің сақтандыруын күштен шығаруы мүмкін. Кейде су тасқынынан қашу мүмкін емес, сондықтан Агенттік үш деңгейлі ескерту шығарады: су тасқыны туралы хабарлау, су тасқыны туралы ескерту және қауіпті су тасқыны туралы ескерту. Соңғы жылдары "Бұқалақтарды сақтау" қоры бөгеттерге балық өткелдерін орнатып, бұқалақтардың өзенмен жоғары қарай жүзуіне мүмкіндік беріп келеді. Бүгінде кейбір бөгеттер каякшылар мен каноэшілердің саз судағы слалом және серфинг сияқты ойын-сауықтары үшін қолданылады. Атап айтқанда, Hambleden Weir және Boulter's Weir осы мақсатта EA санкциялаған өзгерістерге ие.

Жетістіктер

Бөгеттер мен су өткізгіш құрылыстар өзенді, іс жүзінде, 44 көлге немесе бөгетке бөліп жібереді. Әрбір бөгет одан жоғарыдағы бөлікті бақылайды және осылайша анықтайды. Әрбір бөлік өзінің ерекше сипаттамаларымен және қызығушылық тудыратын жерлерімен ерекшеленеді. Көптеген бөліктерде регаталар мен басқа да шаралар өткізіледі, олар өзен пайдаланушылар тобы арқылы үйлестіріледі. Қоршаған орта агенттігі шара үшін бөліктің толығымен немесе бір бөлігін жабуға құқылы, бірақ көптеген регаталарға өзеннің тек бір жағы ғана қажет, содан кейін ол жабылуы мүмкін. Кемелерді аттармен тартқан кезде, жағалау бойында сүйреу жолы қажет болды. Осы сүйреу жолы өзеннің бастауы мен сағасы арасында созылған Темза жолының негізін құрады. Жол бөгеттер арасында өтеді, сондықтан ол көбінесе құрлықтағы басты жол болып табылады. Сүйреу жолы өзеннің бір жағынан екінші жағына ауысқан жерлерде бұрын паромдар қызмет көрсеткен. Қазір олардың көпшілігі жоғалып кетті және Темза жолы жақын жердегі көпірге бұрылуға мәжбүр, көбінесе бұл үшін үлкен қашықтыққа жүру қажет.

Аяқ қиылысулары

Темзаның барлық құлыптарының құлып қақпаларының үстінде жаяу жүргіншілерге арналған жолдар бар, сондықтан Уитчерч құлыптан басқа, құлып аралына жақын жағалаудан өтуге болады. Уоллингфордтан жоғары қарай, көптеген құлыптарда өзеннің бүкіл енін кесіп өту үшін бөгеттің үстінде де жаяу жүргіншілерге арналған жолдар бар. Уоллингфордтан төмен қарай, Кавершам және Боултерс құлыптарының жанында жаяу жүргіншілер көпірлері орналасқан, ал Хамблден құлыптарының бөгетінің үстінде жаяу жүргіншілерге арналған жол бар, бірақ Уоллингфордтан төменгі басқа құлыптарда өзеннен жаяу өтуге мүмкіндік жоқ.