Кіріспе

Жаңа әлемдегі бақалар тұқымдасына жататын, жерде қоныстанайтын кішкентай құс. Калифорниялық бақа (Callipepla californica), сондай-ақ Калифорниялық аңғар бақасы немесе Аңғар бақасы деп те аталады, Жаңа әлем бақасы тұқымдасына жататын жерде қоныстанайтын кішкентай құс. Бұл құстардың алты қауырсыннан тұратын, алдыға қарай иілген, шоғырлы қауырсын тобы бар: аталарында қара, аналарында қоңыр; бүйірлері ақ жолақтармен қоңыр. Аталықтарының қара қоңыр басы, қара беті, қоңыр арқасы, сұр көк кеудесі және ашық қоңыр құрсағы болады. Аналықтары мен жас құстар негізінен сұрғылт қоңыр түсті, құрсақтары ақшыл. Олардың ең жақын туысы – Гамбел бақасы, ол оңтүстікке қарай кең таралған, қауырсыны ұзын, басы жарық және Калифорния бақасындағы қабыршақты сыртқы түрі жоқ. Бұл екі түр шамамен 1-2 миллион жыл бұрын, Плиоценнің соңында немесе Плейстоценнің басында бөлініп шыққан.

Мінез-құлық

Калифорниялық бөдене – өте әлеуметтік құс, көбінесе "топтар" деп аталатын шағын топтарда жиналады. Олардың күнделікті ортақ іс-әрекеттерінің бірі – шаңға малу. Бөденелердің тобы жаңа жыртылған немесе жұмсақ жерді таңдап, астыңғы жағын пайдаланып, топыраққа бір-екі дюйм тереңдікте қазылады. Содан кейін олар қанаттарын қағып, қауырсындарын тіктеп, жасаған ойықтарында айналып, ауаға шаң көтереді. Олар осындай шаңды, күнге толы жерлерді ұнатады. Орнитологтар жұмсақ топырақта қалған дөңгелек іздерді байқау арқылы аймақта бөдененің бар-жоғын анықтай алады. Олар жыл бойы мекендейді. Бұл құс қалалардың шетінде жақсы тіршілік етсе де, кейбір аймақтарда адам санының артуына байланысты саны азайып барады. Бұрын негізінен АҚШ-тың оңтүстік-батысында таралған, бірақ қазір Британдық Колумбия, Гавай, Чили, Уругвай, Бразилия, Аргентина, Перу, Оңтүстік Африка, Жаңа Зеландия және Австралиядағы Норфолк және Кинг аралдарына енгізілген. Бұл құстар жерде азықтанады, көбінесе топырақты қазып тұрады. Оларды кейде жол жиегінде жем жеп жүргенін көруге болады. Олардың рационы негізінен тұқымдар мен жапырақтардан тұрады, бірақ сонымен қатар кейбір жидектер мен жәндіктерді де жейді; мысалы, Тойон жидектері – кең таралған тағамдық көз. Калифорнияда бөдене популяциясы айтарлықтай өзгеріп келген. Сан-Францискода көп болған бөденелердің 2017 жылға қарай қалада тек біреуі ғана қалды. Жергілікті құс бақылаушылар еркек құсқа Калифорнияның түпкілікті американдық Яхи тайпасының соңғы белгілі мүшесінің құрметіне Иши деп ат қойды. Бөденелер шамамен 12 000 жыл бұрын жергілікті американдықтармен Санта-Каталина аралына әкелінген болуы мүмкін, ал аралдық және материктік бөдене популяциялары арасында генетикалық айырмашылық өте аз.