Кіріспе

Джакомо Пуччини операсы «Ла фанчиулла дель Вест» («Батыстың қызы») – Джакомо Пуччинидің Гвельфо Чивинини мен Карло Зангаринидің итальян тіліндегі либреттосына жазылған, үш актілі опера. Опера негізі американдық автор Дэвид Беласконың 1905 жылғы «Алтын Батыстың қызы» атты пьесасы. «Фанчиулла» Беласконың пьесасы негізінде жазылған «Мадам Баттерфляй» операсын жалғастырды. Операда Пуччинидің өзге туындыларына тән керемет сахналық шарықтар аз, бірақ оның әсерлі оркестрлеуі және бұрынғы жұмыстарына қарағанда әуендік тұрғыдан үйлесімді музыкасы үшін жоғары бағаланады. «Фанчиулла» Клод Дебюсси мен Рихард Штраус композиторларының ықпалында болғанымен, ешқандай сүйіншілеушілік байқаылмайды. Либретто мен Рихард Вагнердің туындылары арасындағы ұқсастықтар да анықталды, бірақ кейбіреулер мұны пьесаның бастапқы сюжетімен байланыстырып, операның итальяндық мәнін сақтайтынын айтады. Пуччини операның тұңғыш қойылымында «Ла фанчиулла дель Вест» өзінің композиторлық мансабындағы ең ұлы туындысы екенін мәлімдеді. 1910 жылы Нью-Йорктегі Метрополитен операсында өткен премьерасы көрермендердің жоғары бағалауына ие болды, бірақ Пуччиниді көңілі толмады, себебі американдық сыншылар композитордың американдық эстетиканы операның музыкасына тиімді енгізе алмағанын айтты. Опера премьерадан кейінгі үш жылда АҚШ, Еуропа және Оңтүстік Америкадағы қалаларда халықаралық деңгейде кеңінен қойылды. Алайда, халықаралық сыншылардың пікірі көбінесе жағымсыз болды, тек Италиядағы сыншылардың пікірі оңды бағаланды. 1913 жылдан кейін 20 ғасырдың басында және ортасында «Ла фанчиулла дель Вест» операсы сирек қойылды, бірақ ол репертуардан шығарылған жоқ. Жалпы, қойылымға жұртшылықтың пікірі әртүрлі болғанымен, 20 ғасырдың соңында Пуччини зерттеушілері арасында операға сын көзбен қарау өзгерді. Сюжетке қатысты сын көп болғанына қарамастан, 20 және 21 ғасырлардағы Пуччини және оның музыкасы туралы жазған авторлардың көпшілігі «Ла фанчиулла дель Вестті» Пуччинидің ең ұлы туындысы деп санайды, әсіресе оның шеберлігін жоғары бағалайды. «Ла фанчиулла дель Вестке» жасалған бұл қайта бағалау 20 және 21 ғасырларда опера үйлерінде опера қойылымдарының көбеюімен бірге жүрді. Бүгінде опера қойылымдары сирек емес, бірақ «Ла богема» және «Тоска» сияқты Пуччинидің басқа толыққанды операларымен салыстырғанда оның қойылымы азырақ. 2006 жылы қайырымдастық қор меценаты Брюс Ковнер Джульярд мектебіне Пуччинидің «Ла фанчиулла дель Вест» операсының қолжазбасын қоса, түпнұсқа қолжазбалардың үлкен жинағын сыйға берді.

Алғашқы нәтижелер мен сын бағалау

Ла Фанциулла дель Вест 1910 жылғы 10 желтоқсанда Нью-Йорктегі Метрополитен опера театрында Энрико Карузо мен Эмми Дестин сияқты Met жұлдыздарының қатысуымен алғаш рет қойылды. Пуччини Дик Джонсон мен Минни рөлдерін осы екі әртіс үшін жазған. Джек Рэнс рөлін Паскуале Амато орындады. Меттің музыкалық директоры Артуро Тосканини дирижерлік етті. Тосканини операны "ұлы симфониялық поэма" деп атады. Пуччини өзі шығармаға қатты қуанды, ал ол және оның баспашысы Рикорди Нью-Йорк көрермендерінің ыстық қарсы алуы халықаралық сахнада да сәтті болады деп күтті. Алайда, операға сыншылардың пікірі Пуччинидің өзінің бағасына сай келмеді, ал алғашқы қойылымдардан кейін опера репертуарында берік орын табу қиын болды. Көбінесе американдық мәдени ерекшеліктерді операның музыкалық тіліне жеткілікті түрде енгізбегендігі үшін сынға ұшырады. Американдық көрермендердің реакциясы мен сыншылардың пікірі арасындағы қарама-қайшылықты талдап, музыкатанушы Кэтрин Фентон американдық сыншылар американдық ұлттық сананы түсінуге тырысқандарын айтады. Пікірлер операның Пуччини репертуарындағы және 20 ғасырдың басындағы опера канонындағы орны туралы композитордың өзінің бағасымен кейде күрт ерекшеленді. Көптеген сыншылар операның жергілікті колоритіне, 1849 жылғы алтын асыру кезіндегі Калифорния кеншілер лагерін кейіпкерлер, диалект, дене тілі, киім, ғимараттар, пейзаж, әдет-ғұрыптар, жағдай және ең бастысы – аймақтың стереотиптік деп саналатын музыкасы арқылы бейнелеуге тырысуына қарсы болды. Сыншылар Пуччинидің американдық жерді музыкалық тұрғыдан бейнелеу әрекетін дұрыс емес деп тапты. Метрополитен опера театрындағы премьерадан кейін "Ла Фанциулла дель Вест" бірнеше американдық опера компанияларының репертуарына енді. Америкалық сопрано Каролина Уайт, Италия мен Швейцариядағы опера театрларында жетекші сопрано ретінде танымал болған, 1910 жылғы 27 желтоқсанда Чикаго аудиториясында Чикаго Гранд Опера компаниясы қойған операның Чикагодағы премьерасында Минни рөлінде АҚШ-тағы опералық дебютін жасады. Уайт 1910 жылы Милуокидегі операның алғашқы қойылымында да осы рөлді орындады. Театр импресариосы Генри Уилсон Савидж 1911 жылғы 27 қазанда Бриджпорттағы Пол театрында Коннектикут штатындағы премьера үшін операның алғашқы ағылшын тіліндегі қойылымын сахналады, онда Минни рөлін Луиза Виллани орындады. Американдық сыншылар "Ла Фанциулла дель Вест" туралы жағымсыз пікір білдірсе, ағылшын сыншылары операны бастапқыда одан да қатал бағалады. Алайда, итальяндық сыншылар мен итальян монархиясы мақтағанмен, опера итальяндық жұртшылық арасында танымал болмады және сол елдегі тұрақты репертуарда орын алмай қалды. Шығарма алғаш рет 1912 жылғы 12 желтоқсанда Ла Скалада қойылды, онда Минни рөлін Тина Поли Рандаччо орындады, ал дирижерлік еткен – Туллио Серафин. АҚШ-тағыдай, Германиядағы "Ла Фанциулла дель Вест" премьерасы көрермендердің оң пікірін білдірді, бірақ 1913 жылғы 28 наурызда Берлиндегі Deutsches Opernhaus (қазіргі Deutsche Oper) театрында Игнац Ваггальтердің музыкалық жетекшілігімен қойылғанда сыншылардың теріс пікірін тудырды. Басқа премьералар 1911 жылғы 25 шілдеде Буэнос-Айрестегі Колон театрында және 1912 жылғы 11 маусымда Мельбурндағы Ұлылық театрында өтті. Француз тіліндегі әлемдік премьерасы 1912 жылғы 12 сәуірде Монте-Карло операсында Фр. Зимин операсы бұл туындының орыс тіліндегі премьерасын 1913 жылғы 2 қазанда Мәскеудегі Солодовников театрында көрсетті. Сынға қарамастан, Пуччини "Ла Фанциулла дель Вест" өзінің мансабындағы ең ұлы туындысы екенін мәлімдеді. 20 ғасырдың соңында ғана опера сапалы туынды ретінде қайта бағаланды, ал Пуччини зерттеушілері операның Пуччинидің өзге туындыларындағы әйелдік нәзіктік сипатынан еркектік эстетикаға қарай маңызды өзгеріс екенін мойындады. Бұл еліктеусіз жаңалық болды. Либретто мен Ричард Вагнердің шығармалары арасындағы ұқсастықтар да табылды, бірақ кейбіреулер мұны пьесаның бастапқы сюжетімен байланыстырады. Мысалы, музыка сыншысы Роберт Левин 2004 жылы Глиммергласс Операдағы қойылымға берген шолуында: "1850 жылдардағы Калифорниядағы алтын асыру кезінде орын алатын итальяндық операның тұжырымдамасы ақылға сыймайды" деді. Смит колледжінің музыкатану профессоры Рут А. Соли мұндай сынның екіжүзділігін атап өтіп, американдықтар Мысыр (Аида) және Қытай (Турандо) сияқты шетелдік жерлерде қойылған итальяндық операларды қабылдауда еш қиындыққа тап болмайтынын айтты. Сюжеттің көптеген сынға ұшырауына қарамастан, бүгінгі таңда көптеген ғалымдар мен музыканттар оны шедевр деп атайды, әсіресе оның музыкалық шеберлігіне жоғары баға береді. 1922 жылы Чикаго Цивик Опера компаниясы Роза Райзаның Минни рөлінде ойнауымен операны сахналады, ал компания бұл қойылымды Нью-Йорктегі Манхэттен Опера театрына әкелді. 1927 жылы Вена мемлекеттік операсы Мария Жерицаның Минни рөліндегі керемет өнерімен операны сахналады, сопрано спектакльдің соңғы көрсетілімінен кейін он төрт мәрте сахнаға шақырылды. 1934 жылы опера Стокгольмдегі Корольдік швед операсында Юсси Бьёрлингтің Дик Джонсон рөлінде және Хельга Гёрлиннің Минни рөлінде ойнауымен швед тіліндегі премьерасын өткізді. Метрополитен опера театры операны 1914 жылы репертуарынан шығарғаннан кейін тарихта бірнеше рет қайта қойды. Бірінші рет 1929 жылы Жерицаның Минни және Джованни Мартинеллидің Дик Джонсон рөлінде ойнауымен болды, бұл қойылым 1931 жылға дейін Меттің репертуарында қалды. 1930 жылы опера Метрополитен опера радио хабарларында алғаш рет тікелей эфирде Жаңа Зеландиялық сопрано Фрэнсис Алданың Минни рөлінде ойнауымен ұсынылды. Мет сахнасынан 30 жылдық үзілістен кейін "Ла Фанциулла дель Вест" 1961 жылы Генри Батлердің режиссерлігімен қайта қойылды, ал алғашқы актерлік құрамында Минни рөлінде Леонтин Прайс және Дик Джонсон рөлінде Ричард Такер болды. Батлердің қойылымы келесі тоғыз жыл бойы Меттің репертуарында болды, соңғы көрсетілімдері 1970 жылы Минни рөлінде сопрано Рената Тебальдидің қатысуымен өтті. Батлер сахналаған туынды 1966 жылғы 11 сәуірде Линкольн орталығындағы жаңа Метрополитен опера театрында Минни рөлінде сопрано Беверли Бауэрдің қатысуымен алғашқы опералық қойылым болды. Соңғы жылдары Мет 1991 жылы Барбара Дэниелс Минни рөлінде ойнауымен операны қайта қойды, ал Джанкарло дель Монаконың қойылымы Меттің айналмалы репертуарында қалды, соңғы көрсетілімі 2018 жылы Ева Мария Вестбрук Минни рөлінде ойнауымен болды. Мет 1910 жылғы операның премьерасының 100 жылдығын атап өту үшін 2010–2011 маусымында Дебора Войгтің Минни рөлінде ойнауымен осы қойылымды тағы да ұсынды. Сан-Франциско операсы (SFO) операны алғаш рет 1930 жылғы 15 қыркүйекте Жерицаның Минни, Фредерик Ягельдің Дик Джонсон және Гаэтано Вивианидің Джек Рэнс рөлінде ойнауымен сахналады. Компания содан бері операны бес маусымында көрсетті, соның ішінде Флоренс Кирк Минни рөлінде және Роберт Уиде Джек Рэнс рөлінде ойнаған 1943 жылғы қойылым; Дороти Кирстен Минни рөлінде және Сандор Коня Дик Джонсон рөлінде ойнаған 1960 жылғы қойылым; Кэрол Неблетт Минни рөлінде және Джованни Гибин Дик Джонсон рөлінде ойнаған 1979 жылғы қойылым; және Дебора Войгтің Минни рөлінде ойнаған 2010 жылғы қойылым. 1949 жылы Италиядағы Торре-дель-Лагодағы Пуччини фестивалі Пуччинидің қайтыс болғанына 25 жыл толуына орай "Ла Фанциулла дель Вест" операсының жаңа қойылымын сахналады.

Аспаптар

La fanciulla del West пикколо, үш флейта, үш гобой, бір ағылшын мүйізі, үш B-flat кларнет, бір B-flat бас кларнет, үш фагот, бір контрафагот, төрт F француз мүйізі, үш F труба, үш тенор тромбоны, бір бас тромбон, соққы аспаптар бөлімі (тимпани, сымбалдар, үшбұрыш, кішкентай барабан, бас барабан және глокеншпиль), үш сахналық фоника, бір челеста, екі арфа және скрипкалар тобы үшін жазылған.

Жазбалар

ЖылCast: (Минни, Дик Джонсон, Джек Рэнс) Дирижер, Опера үйі және оркестрLabel 1950 Карла Гавацци, Васко Кампаньяно, Уго Саварезе Артуро Базиле, RAI Оркестрі және хоры, Милан CD: Warner FonitCat: 8573 87488 21954Элеонора Стебер, Марио Дель Монако, Джанжакомо Гуэльфи Дмитрий Митропулос, La Maggio Musicale Fiorentino Оркестрі және хоры (L’Opera di Firenze-дегі қойылымның жазбасы, 6 маусым)CD: MYTOCat: 975.1691956Джиджола Фраццони, Франко Корелли, Тито Гобби Антонино Вотто, Teatro alla Scala Оркестрі және хоры (La Scala-дағы қойылымның жазбасы, 4 сәуір)CD: Opera d'OroCat: 70361957Магда Оливеро, Джакомо Лаури Волпи, Джанжакомо Гуэльфиit 1958Рената Тебальди, Марио Дель Монако, Корнелл МакНейл Франко Капуана, Santa Cecilia Academy Оркестрі және хорыCD: DeccaCat: 4215951958Биргит Нильссон, Жоао Гибин, Андреа Монгелли Ловро фон Матачич, Teatro alla Scala Оркестрі және хорыCD: EMI ClassicsCat: 818621961Рената Тебальди, Даниеле Бариони, Джанжакомо Гуэльфи Артуро Базиле, Roma Italiana Opera Оркестрі e Coro CD: Opera d'OroCat:12421963Антоньетта Стелла, Гастоне Лимарилли, Ансельмо Кольцани Оливеро Де Фабритиис, NHK Симфониялық оркестрі Токио, Никай хоры, Фудзивара Опера хорыDVD: Video Artists Int'lCat: 44391977Кэрол Неблетт, Пласидо Доминго, Шеррилл Милнс Зубин Мехта, Royal Opera House Оркестрі және хорыCD: Deutsche GrammophonCat: 4196401982Кэрол Неблетт, Пласидо Доминго, Сильвано Карроли Нелло Санти, Royal Opera House Оркестрі және хорыDVD: Kultur VideoCat: 0320312038911991Эва Мартон, Деннис О'Нилл, Ален Фондари Леонард Слаткин, Munich Radio Symphony Orchestra, Bavarian Radio ChorusCD: RCA Victor Red SealCat: 605971991Мара Зампиери, Пласидо Доминго, Хуан Понс Лорин Маазел, Teatro alla Scala Оркестрі және хорыDVD: BBC / Opus ArteCat: OA LS3004 D1992Барбара Дэниелс, Пласидо Доминго, Шеррилл Милнс Леонард Слаткин, Metropolitan Opera Оркестрі және хорыDVD: Deutsche GrammophonCat: 00440 073 40232011Дебора Войгт, Марчелло Джордани, Лусио Галло Никола Луизотти, Metropolitan Opera Оркестрі және хорыDVD: Deutsche GrammophonCat: 80016679 092013Нина Штемме, Йонас Кауфманн, Томаш Конечны Франц Велсер-Мёст, Wiener Staatsoper Оркестрі және хорыBlu ray: Sony RecordsCat: 88875064079

Басқа әсерлері

Джейк Уоллестің бірінші актінің басында орындаған әнінің әуені 1909 жылы этномузыколог Карлос Тройердің "жазылған және үйлестірілген" Зуни әуендерінің жинағындағы екі әннен алынған. Пуччини бұл басылымды Вулкль рөліне нақты американдық музыка табу үшін алды, бірақ оны Джейк Уоллес үшін қолданды. (Пуччини туралы бірнеше кітапта Моско Карнердің әнді Стивен Фостердің "Old Dog Tray" әніне негізделгені туралы айтқаны қайталанады; бұл рас емес.) Джонсонның "E provai una gioia strana" (кейбір либретто нұсқаларында "Ho provato una gioia strana") деген кульминациялық тіркесі, бірінші актінің соңындағы "Quello che tacete" әнінен алынған. Бұл тіркес Эндрю Ллойд Вебердің 1986 жылғы "Фантом операсы" мюзикліндегі "Түннің музыкасы" әніндегі ұқсас тіркеске өте ұқсас. Пуччинидің мұрагерлері Ллойд Вебберді авторлық құқықты бұзғаны үшін сотқа берді, және мәселе соттан тыс шешілді. Опера алғаш рет 1915 жылы әйгілі режиссер Сесил Б. Демиллмен, содан кейін 1923 жылы Эдвин Кареумен, ал Джон Фрэнсис Диллонмен түсірілді, оның 1930 жылғы фильмі жоғалып кетті. Роберт З. Леонард режиссерлік еткен 1938 жылғы фильм операға емес, Беласконың түпнұсқа пьесасына негізделген; Зигмунд Ромберг осы фильм үшін әндер жазды.