Кіріспе
Джузеппе Верди операсы, Верди операсы. «Дон Карлос» – Джузеппе Вердидің 1867 жылғы бес актілі гран-операсы, либреттосы Джозеф Мери мен Камиль дю Локльдің француз тілінде жазылған. Операның негізінде Фридрих Шиллердің «Дон Карлос, Испанияның инфанты» атты драмалық пьесасы жатыр. Сонымен қатар, операға Евгений Кормонның 1846 жылғы «Филипп II, Испания королі» пьесасынан Фонтенбло орманы және авто-да-фе сахнасы сияқты маңызды эпизодтар алынған. Опера көбінесе итальян тілінде «Дон Карло» деген атаумен орындалады. Операның сюжеті Астурияның принці Карлостың (1545–1568) өміріндегі қайшылықтарға негізделген. Ол Валуа әулетінен Елизаветаға құда болғанмен, 1551–1559 жылдардағы Италия соғысын аяқтаған бейбіт келісімге сәйкес, оның орнына оның әкесі, Испанияның Филипп II-ге үйленуі керек болды. Опера Императорлық опера театры (Париж операсы) тапсырысымен қойылды және 1867 жылдың 11 наурызында Ле Пелетиер залында тұсаукесері өтті. Итальян тіліндегі алғашқы қойылым 1867 жылдың маусымында Лондондағы Ковент-Гарденде болды. Италияда алғаш рет 1867 жылдың қазанында Болоньяда, сондай-ақ итальян тілінде аударылып қойылды. Верди жасаған бірнеше түзетулерден кейін, 1872 жылдың қараша-желтоқсан айларында Неапольде итальян тілінде орындалды. Верди сонымен қатар қысқа, төрт актілі «Миландық нұсқасын» жасады, онда бірінші акті және балет алынып тасталды (1884 жылдың қаңтарында Миланда итальян тілінде қойылды), сонымен қатар бес актілі «Моденалық нұсқасын» да бекітті, онда бірінші акті қайта қосылды, бірақ балет әлі де алынып тасталды (1886 жылдың желтоқсанында Моденада, сондай-ақ итальян тілінде қойылды). 1970 жылдар шамасында Париж мұрағаттарында тұсаукесерге дейін кесілген музыкалық бөлімдер табылды, бұл Вердиге жатқызылатын қосымша нұсқаның пайда болуына себеп болды: ол 1866 жылы Париж операсы үшін дайындаған нұсқа, ешқандай кесулер жасалмастан бұрын. Вердидің басқа ешбір операсы осы деңгейде көптеген түпнұсқалық нұсқаларда сақталған жоқ. Толық ұзындығында (балет пен тұңғыш қойылым алдындағы кесулерді қоса алғанда) операға шамамен төрт сағаттық музыка енген, бұл Вердидің ең ұзақ операсы болып табылады.
the Verdi opera
Don Carlos is an 1867 five act grand opera composed by Giuseppe Verdi to a French language libretto by Joseph Méry and Camille du Locle, based on the dramatic play Don Karlos, Infant von Spanien (Don Carlos, Infante of Spain) by Friedrich Schiller. In addition, several incidents, of which the Forest of Fontainebleau scene and auto da fé were the most substantial, were borrowed from Eugène Cormon's 1846 play Philippe II, Roi d'Espagne. The opera is most often performed in Italian translation, usually under the title Don Carlo. The opera's story is based on conflicts in the life of Carlos, Prince of Asturias (1545–1568). Though he was betrothed to Elisabeth of Valois, part of the peace treaty ending the Italian War of 1551–59 between the Houses of Habsburg and Valois demanded that she be married instead to his father Philip II of Spain. It was commissioned and produced by the Théâtre Impérial de l'Opéra (Paris Opera) and given its premiere at the Salle Le Peletier on 11 March 1867. The first performance in Italian was given at Covent Garden in London in June 1867. The first performance in Italy was in Bologna in October 1867, also in Italian translation. After some revisions by Verdi, it was performed in Italian in Naples in November/December 1872. Verdi was also responsible for a short four act "Milan version" in which the first act was removed and the ballet omitted (performed in Milan in January 1884 in Italian translation) but also apparently approved a five act "Modena version" in which the first act was restored but the ballet still omitted (performed in Modena in December 1886, also in Italian translation). Around 1970, substantial passages of music cut before the premiere were discovered in Paris archives, giving rise to at least one additional version that can be ascribed to Verdi: the version he prepared for the Paris Opera in 1866, before any cuts were made. No other Verdi opera exists in so many authentic versions. At its full length (including the ballet and the cuts made before the first performance), it contains close to four hours of music and is Verdi's longest opera.
Француз тілінде Дон Карлос
Премьерадан кейін және Парижден кетер алдында Верди Опера басшыларына 4-ші акт, 2-ші көріністі Позаның өлімімен аяқтауға (соның салдарынан көтеріліс көрінісін жоюға) рұқсат берді. Бұл 13 наурыздағы екінші қойылымнан бастап, ол кеткен соң іске асырылды. Ал қалған қойылымдарда тағы да (рұқсатсыз) қысқартулар жасалған. I және III актілерді Шарль Антуан Камбон мен Джозеф Тьерри, II және V актілерді Эдуард Десплечин мен Жан Батист Лавастр, ал IV актіні Огюст Альфред Рубе мен Филипп Шаперон сияқты көркем безендірушілердің жасаған әсем қойылымына қарамастан, бұл Опера үшін "қиын опера" болған сияқты. Ол 1869 жылдан кейін репертуардан мүлдем шығарылды.
Итальян аудармасында Дон Карло ретінде
Ол кезде көптеген театрларда (француз тілді қауымдастықтардан басқа) операларды итальян тілінде қою кең таралған еді. Ахиль де Лаузиер 1866 жылдың күзінде «Дон Карлос» операсының итальян тіліне аудармасын дайындады. 18 қарашада 1866 жылы Верди Джованни Рикордиге хат жазып, Милан баспасына итальян тіліндегі құқықтарды ұсынды, бірақ операның:
«Париж операсында алғаш рет қойылғандай, толыққанды орындалуын талап етті. «Дон Карлос» – бес актілі, балет қосылған опера. Егер итальян театрларының басшылығы оны басқа балетпен біріктіргісі келсе, онда ол кесілмеген операның алдына немесе кейіне қойылуы керек, біздің замандағы варварлық әдеттей ортасына емес. Алайда, итальян тіліндегі аударма алғаш рет Италияда емес, 1867 жылдың 4 маусымында Лондондағы Корольдік опера театрында, Ковент-Гарденде қойылды, оны Майкл Коста сахналады және дирижерлік етті. Бірақ бұл Верди қалағандай болған жоқ: опера кесілген және өзгертілген түрінде қойылды, бірінші акті алынып тасталды, үшінші актідегі балет те алынып тасталды, ал Карлоның «Io la vidi» ариясы (алғашқыда бірінші актіде болған) үшінші актіге, терцеттен бұрын көшірілді. Сонымен қатар, Филипп пен Инквизитордың дуэті төрт тармаққа қысқартылды, ал Елизаветаның бесінші актідегі ариясы ортаңғы бөлігінің бір бөлігінен және қайталанудан ғана тұрды. Қойылым бастапқыда сәтті деп есептелді, Верди Костаға құттықтау хаты жіберді. Бірақ ол өзгерістер туралы білгенде қатты ашуланды, алайда Костаның нұсқасы Вердидің өзі кейінірек, 1882–83 жылдары жасайтын түзетулерді болжады. Италиялық премьера 1867 жылдың 27 қазанында Болоньядағы Коммунальді театрда Вердидің жақын досы Анжело Мариани дирижерлік етіп, «бірден сәттілікке» жетті. Бұл нұсқа Вердидің қатысусыз қойылса да, толық болды және балетті қамтыды. Римде 1868 жылдың 9 ақпанында Аполлон театрында өткен премьерада Папалық цензура Инквизиторды Гран Канцельерге (Ұлы канцлерге), ал монах/императорды Солитариоға (Тарбаға) айналдырды. Операның бұл нұсқасы алғаш рет 1868 жылдың 25 наурызында Миландағы Ла Скалада қойылды, содан кейін көптеген итальяндық опера театрларында салтанатты қойылымдар жасалды, бірақ ол кеңінен танымал болған жоқ. Ұзындығы ерекше мәселе болды, ал келесі қойылымдар көбінесе қатты кесілді. 1871 жылы Неапольдегі алғашқы қойылым күмәнсіз сәтсіз аяқталды.
must be performed in its entirety as it will be performed for the first time at the Paris Opéra. Don Carlos is an opera in five acts with ballet: if nevertheless the management of Italian theatres would like to pair it with a different ballet, this must be placed either before or after the uncut opera, never in the middle, following the barbarous custom of our day. However, the Italian translation was first performed not in Italy but in London at the Royal Opera House, Covent Garden on 4 June 1867, where it was produced and conducted by Michael Costa. However, it was not as Verdi desired; the opera was given in a cut and altered form, with the first act being removed, the ballet in Act 3 being omitted, and Carlo's aria Io la vidi (originally in Act 1) being moved to Act 3, just before the terzetto. Additionally, the duet between Philip and the Inquisitor was shortened by four lines, and Elisabeth's aria in Act 5 consisted only of part of the middle section and the reprise. The production was initially considered a success, and Verdi sent a congratulatory note to Costa. Later when he learned of the alterations, Verdi was greatly irritated, but Costa's version anticipated revisions Verdi himself would make a few years later in 1882–83. The Italian premiere on 27 October 1867 at the Teatro Comunale di Bologna, conducted by Verdi's close friend Angelo Mariani, was an "instant success", and this version, although produced in Verdi's absence, was more complete and included the ballet. For the Rome premiere on 9 February 1868 at the Teatro Apollo, perhaps unsurprisingly, the Papal censor changed the Inquisitor into a Gran Cancelliere (Grand Chancellor) and the Monk/Emperor into a Solitario (Recluse). This version of the opera was first performed in Milan at La Scala on 25 March 1868, and prestige productions in most other Italian opera houses followed, but it did not become a popular success. The length was a particular problem, and subsequent performances were generally heavily cut. The first production in Naples in 1871 was indisputably a failure.
Неаполь үшін 1872 жылғы түзетулер
1871 жылы Неапольде сәтсіз қойылымнан кейін Верди 1872 жылдың қараша/желтоқсан айларында қалаға қайта орындау үшін келуге көндірілді және ол партитураға тағы екі өзгеріс енгізді: (а) 2-ші актінің 2-ші көрінісіндегі Филипп Родриг дуэтінің соңғы үштен екі бөлігін қайта жөндеу (итальян тілінде, әлде қана Antonio Ghislanzoni жазған), бұл бұрын қиылып қалған материалдың бір бөлігін алмастырды, және (б) соңғы Элизабет Карлос дуэтінен аллегро марциале бөлігін алып тастау (орнына 8 такттық үзінді қойылды). Операның француз тілінде емес, итальян тілінде жазылған жалғыз бөліктері осылар. Рикорди операның кейінгі басылымдарында тақта нөмірін өзгертпей-ақ түзетулерді енгізді. Бұл кейінірек Фрэнсис Той және Эрнест Ньюман сияқты кейбір авторларды жаңылыстырды, олар оларды 1883 жылға жатқызды.
1882/83 және 1886 жылғы қайта қараулар: "Милан нұсқасы" және "Модена нұсқасы"
Дон Карлос операсының көлемі мен ауқымын қысқарту туралы идея Вердиге 1875 жылы келді, бұл Коста сияқты өндірістер туралы естігенінің нәтижесінде болды, олар бірінші актіні және балетті алып тастап, операның басқа бөліктеріне де өзгерістер енгізген. 1882 жылдың сәуір айында ол Париж қаласында болды, онда өзгерістер жасауға дайын еді. Ол бұрыннан Шарль Луи Этьен Нюттердің жұмыстарын білген, ол Дю Локльмен бірге «Макбет», «Тағдыр күші» және «Аида» операларын француз тіліне аударған. Үшеуі француз тіліндегі мәтін мен музыканы тоғыз ай бойы қайта қарап, төрт актілік нұсқасын жасады. Бұл нұсқада бірінші акті мен балет алынып тасталды және 1883 жылдың наурыз айында аяқталды. Осы қайта қаралған француз мәтінінің итальян тіліне аудармасын Анджело Занардини жасады, ол де Лаузьердің 1866 жылғы түпнұсқа аудармасының көп бөлігін қайта пайдаланды. 1883 жылғы қайта қаралған нұсқаның «Ла Скала» театрындағы тұңғыш көрсетілісі 1884 жылдың 10 қаңтарында итальян тілінде өтті. Верди бірінші актіні алып тастау қажеттігіне келіссе де, кейін ойын өзгерткендей көрінеді және төрт актілік нұсқамен бірге «Фонтенбло» бірінші актісін қоюға рұқсат берді. Бұл қойылым 1886 жылдың 29 желтоқсанында Модена қаласында өтті және «Модена нұсқасы» деп аталды, ал Рикорди оны «балетсіз бес актілік жаңа басылым» деп жариялады.
Қысқаша мазмұны
Бұл синопсис 1866 жылы Париж үшін жазылып, аяқталған бастапқы бес актілік нұсқаға негізделген. Келесі нұсқалардағы маңызды өзгерістер жақша ішінде көрсетілген. Ариялардың және т.б. алғашқы жолдары француз және итальян тілдерінде келтірілген.