Кіріспе

Американдық табиғатты зерттеуші, орнитолог және жазушы (1908–1996)

Роджер Тори Петерсон (28 тамыз, 1908 – 28 шілде, 1996) – американдық табиғатты зерттеуші, орнитолог, суретші және педагог, сондай-ақ 20 ғасырдағы экологиялық қозғалыстың бастаушыларының бірі.

Өмірбаян

Питерсон 1908 жылғы 28 тамызда Нью-Йорк штатының батысындағы шағын өнеркәсіптік қала – Джеймстаун қаласында дүниеге келді. Оның әкесі, Чарльз Густав Петерсон, бала кезінде Швециядан Америкаға көшіп келген. Чарльз 10 жасқа келгенде әкесін аппендициттен жоғалтып, жұмыс істеу үшін диірменге жіберілді. Кейін диірменнен кетіп, саяхат сатушы болып жұмыс істеді. Роджердің анасы, Генриетта Бадар, неміс және поляк тегінен шыққан, 4 жасында иммигрант болып, Нью-Йорктің Рочестер қаласында өскен. Ол мұғалімдер колледжін бітіріп, Чарльзпен танысқанда Нью-Йорктің Эльмира қаласында сабақ берген. Екеуі үйленіп, Джеймстаунға көшіп келді, онда Чарльз жергілікті жиһаз фабрикасында жұмысқа орналасты. Роджердің ортаңғы есімі Джеймстауннан оңтүстікке қарай орналасқан Пенсильвания штатының Ойл-Сити қаласында тұратын Тори атасына құрмет көрсету үшін қойылған. 1925 жылы орта мектепті бітіріп, Джеймстаунның көптеген жиһаз компанияларының бірінде жұмыс істеді. Орта мектепте оқығанда, Мисс Хорнбек деген мұғалімі, камера сатып алу үшін жеткілікті ақша жинағанша, оның құстар мен табиғатты сурет салуға деген қызығушылығын дамытты. Бітіргеннен кейін бірнеше ай өткен соң, ол Америка орнитологтары одағының жиналысына қатысу үшін Нью-Йорк қаласына сапар шекті, онда суретші Луи Агассиз Фуэртес және болашақта танымал болатын Джозеф Хики сияқты көрнекті тұлғалармен кездесті. Содан кейін ол Нью-Йоркке көшіп, жиһазды бояу арқылы ақша тауып, 1927-1929 жылдары Көркемөнер студенттер лигасы мен кейіннен Ұлттық дизайн академиясында оқуға мүмкіндік алды. Бронкстан болмаса да, ол ақыры әйгілі Бронкс округі құс клубына қабылданды. Ол Корнелл университетіне оқуға түсуді армандаған, бірақ отбасының қаржылық жағдайы оқу ақысын төлеуге жеткіліксіз болды. Оның орнына ол Массачусетс штатының Бруклин қаласындағы Риверс мектебінде сурет салу пәнінің мұғалімі болып жұмысқа орналасты. 1934 жылы оның «Құстарға арналған далалық анықтамалық» жарық көрді. Басылған 2000 данасы бір апта ішінде сатылып кетті. Питерсон үш рет үйленді: Милдред Вашингтонмен қысқа уақытқа, Барбара Коултермен 33 жылға, олардан екі ұлы болды, және Вирджиния Вестервельтпен 20 жылға. Оның екінші және үшінші әйелдері оның анықтамалығын зерттеуге және ұйымдастыруға үлес қосты.

Мансап

Питерсонның құстар туралы алғашқы еңбегі "Bird Lore" журналында жарияланған "Далалық еңбектер мен зерттеулерден жазбалар" атты мақала болды. Осы еңбегінде ол 1925 жылғы екі эпизодты тіркеді: Каролиналық сүрегі және көкшіл. Питерсон Джеймс Фишермен бірлесіп "Жабайы Америка" кітабын жазды және "Питерсоннің далалық анықтамалығы" сериясының көптеген томдарын өңдеді немесе жазды. Оның еңбектері тау-кен байлықтары мен минералдардан бастап, қоңыздар мен жорғалаушыларға дейінгі кең ауқымды тақырыптарды қамтиды. Ол Питерсонның идентификациялық жүйесін жасады және далалық анықтамалықтардың иллюстрацияларының айқындығымен және маңызды далалық белгілерді көрсетуімен танымал. Пол Р. Эрлих, "The Birder's Handbook: A Field Guide to the Natural History of North American Birds" (Fireside. 1988) кітабында Питерсон туралы былай деді:

Осы ғасырда қазіргі заманғы далалық анықтамалықтың авторы Роджер Тори Питерсоннан артық тірі жандарға қызығушылықты арттырған адам жоқ. Питерсон 1986 жылы Нью-Йорк Линнеан қоғамының Айзенман медалімен, АҚШ Президентінің Бостандық медалімен және Нидерландының Алтын Шығанақ орденімен марапатталды. 1977 жылы ол Америка Васа орденінің екі шведтік округтік бөлімшесінің шешімімен "Жылдың швед-американдық азаматы" атағына ие болды. Ол Нобель бейбіт сыйлығына үміткер ретінде ұсынылып, көптеген американдық университеттерден құрметті докторлық дәреже алды. Ол 1996 жылы Коннектикут штатының Олд Лайм қаласындағы үйінде дүние салды. Оның жерлеу орындары Олд Лайм қаласындағы Дак Ривер зиратында және Нью-Йорк штатының Фальконер қаласындағы Пайн Хилл зиратында орналасқан.

Роджер Тори Петерсон табиғи тарих институты

Нью-Йорк штатының Джеймстаун қаласындағы Роджер Тори Петерсон табиғи тарих институты оның құрметіне аталған. 2000 жылы Америка құс сақтау қауымдастығы құс сақтау ісін дамыту үшін Роджер Тори Петерсон сыйлығын тағайындады. 2008 жылы, Петерсоннің туғанына 100 жыл толуына орай, Элизабет Розенталдың "Құс сақтаушы: Роджер Тори Петерсоннің өмірі" атты өмірбаяны жарық көрді.

Басқа дереккөздер

Карлсон, Дуглас. Роджер Тори Петерсон: өмірбаян (Техас университетінің баспасы. 2007) Девлин, Джон С. және Грейс Нейсмит. Роджер Тори Петерсонның әлемі – Авторлық өмірбаян. (New York Times Books. 1977) Эрлих, Пол Р., Дэвид С. Добкин және Даррил Уай. Құс бақылаушының анықтамалығы: Солтүстік Америка құстарының табиғи тарихы бойынша анықтамалық (Fireside. 1988) Розенталь, Элизабет Дж. Birdwatcher: Роджер Тори Петерсонның өмірі (The Lyons Press. 2008).