Кіріспе

Швед жазушысы (1869–1941)

Хьяльмар Эмиль Фредрик Сёдерберг (2 шілде 1869 – 14 қазан 1941) – швед романының, әңгімелердің авторы, драматург және журналист. Оның туындылары көбінесе қайғылы және сүйген адамын жоғалтқан кейіпкерлерді бейнелейді, сонымен қатар фланер көзімен заманауи Стокгольмнің көркем суреттемесін ұсынады. Сёдерберг швед әдебиетінің ең көрнекті жазушыларының бірі саналады. Оның шығармалары жиырмадан астам тілге аударылған.

Өмірбаян

Стокгольмде туған Сёдерберг әдеби жолын 20 жасында швед газеті Svenska Dagbladet-те бастады. Алты жылдан кейін оның алғашқы романы – «Förvillelser» («Сасқаниялар», 1895) жарық көрді, ол астанада мақсатсыз серуендеп, ақша мен махаббатты бейсақтықпен ысыраптайтын жас дендидің көзқарасынан жазылған. Бұл мұңды, бірақ ойлы және терең оқиға Сёдербергтің көптеген туындыларына тән еді. «Historietter» («Айқастар», 1898) жиырма қысқа әңгімелер жинағынан кейін оның келесі маңызды туындысы – «Мартин Бирктің жастық шағы» (Martin Bircks Ungdom, 1901) жарық көрді. Ол, айқын ортаны бейнелеуі және өткір сезімталдығы тұрғысынан «Förvillelser» романымен ұқсас, жас әуесқой ақынның қалыптасуын баяндайды. Сёдербергтің келесі романы, кейбірлердің пікірінше, оның шедеврі – «Доктор Глас» (Doctor Glas, 1905) болды. Көңілсіздік пен құштарлыққа толы қорқынышты оқиғада Сёдерберг өзінің сырттай қарағанда салқын, бірақ эмоционалды түрде әсерлі жазу стиліне адал. «Den allvarsamma leken» («Байыпты ойын», 1912) махаббат тарихы – Сёдербергтің дәстүрлі роман жанрындағы соңғы туындысы. Ол өнімді қысқа әңгімелер жазушы, журналдар мен газеттерде көптеген әңгімелер жариялады, олар кейіннен жинақтарға біріктірілді. Оның ең танымал әңгімелер жинағы «Historietter» болғаннан кейін, «Främlingarna» («Бейтаныстар», 1903), «Det mörknar öfver vägen» («Жол бойында қараңғылық», 1907) және «Den talangfulla draken» («Талантты дракон», 1913) сияқты жинақтары жарық көрді. Сёдерберг сонымен қатар драматург, ең танымал пьесасы – «Гертруд» (1906), ол күйеуі мен екі ғашығынан қарапайым махаббатты қабылдамай, мүмкін болмайтын идеалды махаббатты күтіп, жалғыздыққа таңдаған Гертруд әйелі туралы. Ол сонымен қатар «Aftonstjärnan» («Кешкі жұлдыз», 1912) және «Ödestimmen» («Тағдыр дауысы», 1922) пьесаларын да жазды.

Мұра

Хьялмар Содерберг швед әдебиетінің ең ұлы жазушыларының бірі саналады. Оның туындылары бүгінгі күнге дейін кеңінен оқылып, жиі жаңа басылымдарда жарық көреді. Оның шығармалары жиырмадан астам тілге аударылған. Пауль Бриттен Остиннің "Доктор Глас" романының ағылшыл тіліне жасаған аудармасының жаңадан қайта басылуы, "Доктор Глас" деген атпен және Маргарет Атвудтың терең ойлы кіріспесімен, англосаксон әдеби ортасында оның танымалдығын арттырды.

Цитаталар

"Мен тән құмарлығына және жанның емделмейтін оқшаулануына сенемін". (Доктор Гластан, кейін Гертрудта қолданылды) "Адам сүйілуді қалайды, егер сүйілу мүмкін болмаса – құрметтелгенді, егер құрмет те мүмкін болмаса – қорқыныш тудырғанды, егер одан да болмаса – жек көрілгенді және қараланғанды. Адамдарда қандай да бір сезімді оятуды қалайды. Жан босқындықтан дірілдейді және кез келген құнмен байланысқа ұмтылады." (Дәрігер Гластан)

Ағылшын тіліндегі шығармалары

Қазіргі швед шедеврлері, (1923) Чарльз Уортон Сторк аударған. Мартин Бирктың жастық шағы (1930), Чарльз Уортон Сторк аударған. Таңдамал әңгімелер (1935), Чарльз Уортон Сторк аударған. Доктор Глас, (1963) Пол Бриттен Остин аударған. 2002 жылы соңғы басылымын Anchor Books канадалық автор Маргарет Атвудтың кіріспесімен жариялады. Қысқа әңгімелер, (1987) Карл Лофмарк аударған. "Байқаусызда ойын" (2001) Ева Клесон аударған. Мартин Бирктың жастық шағы (2004) Том Элетт аударған. "Қызықтырулар" (2014) Дэвид Барретт аударған.