Жансенизмге қатысты Папаның бұйрығы: Unigenitus

Кіріспе

Янсенизмге қатысты папалық булла Unigenitus ("Құдайдың жалғыз туған Ұлы" деген латынша сөздермен басталады) – 1713 жылы папа Клемент XI жариялаған папалық булла нысанындағы апостолдық конституция. Ол Франциядағы янсенизм дауының соңғы кезеңін ашты. Unigenitus Паскье Кеснелдің 101 тұжырымын мыналар деп сынады:

жалған, алдаушы, жаман дыбыстайтын, ізгі құлақтарға тиіспейтін, құпияға толы, зиянды, асығыс, Шіркеу мен оның тәжірибесіне зиян келтіретін, Шіркеу мен мемлекетке құрметсіздік көрсетіп, бүлік тудыратын, дінсіз, құдайға қарсы, ағымға күдік тудыратын және ағымға ұқсайтын, ағым иелерін қолдайтын, ағым, жарық және қате, ағымға жақын, жиі айыпталып, ағымдық және Янсениус тұжырымдарындағы әртүрлі ағымдарды қайта жандандыратын.

Өмірбаян

1671 жылы Паскье Кеснел «Евангелие моралінің қысқаша нұсқасы» атты кітап жариялады. Онда француз тіліндегі төрт Інжіл және қысқаша түсіндірмелер болды, олар медитацияға көмектесу үшін арналған. Бұл жұмысты Шалон-сюр-Марн епискобы мақұлдады. 1678 және 1693–1694 жылдары толық Жаңа өсиеттің француз тіліндегі түсіндірілген мәтінімен кеңейтілген басылымдары жарық көрді. Бұл соңғы басылымды Шалонның жаңа епискобы Луи Антуан де Ноайль жоғары бағалады. Кітаптың алғашқы басылымында негізінен Янсенизмнің бірнеше тұжырымдары болса, екінші басылымында оның бейімділігі анық байқалды, ал 1693 жылғы толық нұсқасы 1912 жылғы Католик энциклопедиясының сөздерімен айтқанда, «Янсенизмнің дерлік барлық қателіктерімен толы болды». Бірнеше епископтар оны оқуға тыйым салды, ал Климент XI 1708 жылдың 13 шілдесінде оны айыптады, бірақ Францияда қабылданбады, себебі оның мәтіні мен жариялану тәсілі Галликан шіркеуінің қабылданған құқықтарына сай келмеді. Ноайль, ол уақыт арасында Париж архиепискобы және кардинал болған, 1702 жылы Шалонда ұзақ уақыт бойы Исаның кіндік бауы ретінде қастерленген реликвияны тастап жіберді, кітапқа берген мақұлдауын қайтаруға дайын емес еді, және Янсенизм қайтадан көтерілді. Ол Кеснелдің «Әдепті ойлар» еңбегінен 101 қағиданы еретикалық деп таныды, және Янсеннің жазбаларында бұрын айыпталған қағидаларды қайта жаңғырту деп қарады. Людовик XIV 1713 жылдың 24 қыркүйегінде Фонтенблода Бұйрықты қабылдады және оның көшірмесін кардинал Ноайльге жіберді, ол оны алмас бұрын, 28 қыркүйекте 1695 жылы берілген «Әдепті ойларға» қатысты мақұлдауын қайтарып алды. Патша француз дін қызметкерлерін Парижге шақырып, Бұйрықты қабылдау үшін жиналуға шақырды. Бірінші сессияда Ноайль Страсбург кардиналы Рохан төрағалық ететін комитет құрды, ол Бұйрықты қабылдаудың ең қолайлы жолын анықтау үшін тағайындалды. Ноайльдің шартсыз қабылдауға жол бермеу әрекеттері сәтсіз аяқталды және Бұйрық қабылданды және ресми тіркелді. Бірақ Ноайльдің пасторлық нұсқауы дін қызметкерлеріне оның рұқсатынсыз Бұйрықты қабылдауға тыйым салды; бұл Римде айыпталып, жазаланды. Франция епископтары екіге бөлінді. Рим папасы өзінің билігіне қауіп төніп тұр деп ойлап, Ноайльді Курияға шақыруды және қажет болған жағдайда, кардиналдық шенінен шеттетуді жоспарлады. Бірақ патша мен оның кеңесшілері бұл әрекетті «Галликандық бостандықтарға» қарсы бұзушылық деп қарастырып, оның орнына Ноайль мен оның жақтастарына үкім шығаратын ұлттық кеңес шақыруды ұсынды.

In 1671 Pasquier Quesnel had published a book entitled Abrégé de la morale de l'Evangile ("Morality of the Gospel, Abridged"). It contained the four Gospels in French, with short explanatory notes, serving as aids for meditation. The work was approved by the bishop of Châlons sur Marne. Enlarged editions followed, containing an annotated French text of the complete New Testament, in 1678 and 1693–1694. This last edition was highly recommended by the new bishop of Châlons, Louis Antoine de Noailles. While the first edition of the work contained only a few Jansenist points, its tendency became more apparent in the second edition, and in its complete form, as it appeared in 1693, it was – in the words of the 1912 Catholic Encyclopedia – "pervaded with practically all the errors of Jansenism". Several bishops forbade it to be read, and Clement XI condemned it in a brief, July 13, 1708, which was, however, not accepted in France, because its wording and its manner of publication were not in harmony with the accepted prerogatives of the Gallican church. Noailles, who had become Archbishop of Paris and cardinal meanwhile, and who in 1702 discarded a relic that had long been venerated at Châlons as the umbilical cord of Jesus, was not prepared to withdraw the approbation which he had given to the book, and Jansenism again raised its head. rejected 101 propositions from the Réflexions morales of Quesnel as heretical, and as reviving propositions already condemned in the writings of Jansen. Louis XIV received the Bull at Fontainebleau on 24 September 1713, and sent a copy to Cardinal Noailles, who, probably before receiving it, had revoked, on September 28, his approbation of the "Moral Reflections" given in 1695. The king also convoked the French clergy to convene at Paris to accept the bull. At the first session, Noailles appointed a committee presided over by Cardinal Rohan of Strasburg to decide upon the most suitable manner of accepting the Bull. Noailles's attempts to prevent an unconditional acceptance proved fruitless and the bull was accepted and officially registered. But a pastoral instruction of Noailles forbade his priests under pain of suspension to accept the Bull without his authorization; that was condemned by Rome. The bishops of France were divided. The Pope felt that his authority was threatened and intended to summon Noailles before the Curia and, if needs be, dismiss him from the cardinalate. But the king and his councillors, seeing in this mode of procedure a trespass upon the "Gallican Liberties", proposed instead the convocation of a national council which would judge and pass sentence upon Noailles and his faction.

Салдары

Рим папасы ұлттық кеңес шақыру идеясын ұнатпады, себебі ол дауды қажетсіз созуға және папалық билікке қауіп төндіруге мүмкіндік берер еді. Дегенмен ол екі хат жазды: біреуі Луи Антуан де Ноайльге бұйрықты он бес күн ішінде талапсыз қабылдауды бұйырды, әйтпесе ол шапанын қайтарып беруге және канондық жазаға ұшырауға тиіс болар еді, ал екіншісі кардиналдың жасаған қатесінің ауырлығын әкесіндей қамқорлықпен көрсетті. Екі хат та корольге тапсырылды, егер кардиналдың тез арада мойынсұнуына сенімді себептер болса, одан кем ауыр мәтінді беруді сұрады. Шындығында, Ноайль мойынсұнуға ешқандай үміт бермеді, ал екінші жағынан, хаттардың ең қатаң нұсқасы корольдің «Галликандық бостандықтарын» бұзуы мүмкін деп қабылдамады. Сондықтан Людовик XIV ұлттық кеңес шақыруды қайтадан талап етті, бірақ 1715 жылдың 1 қыркүйегінде, кеңес шақырылмас бұрын қайтыс болды. Францияның регенті болып тағайындалған Орлеанның Филипп II бұйрықтың қарсыластарын қолдады. Сорбонна 1716 жылдың 4 қаңтарында бұйрықты тіркеуден шығару туралы қаулы қабылдады, ал наразылық білдірген жиырма екі Сорбоннист факультеттен қуылды. Нант және Реймс университеттері де бұйрықты қабылдамады. Салдарынан 1 қарашада Климент XI Сорбоннаның иеленген барлық папалық артықшылықтарын алып тастады және оны академиялық дәреже беру құқығынан айыруға тырысты. 1716 жылдың 1 мамырында Климент XI Францияға екі хат жіберді. Біреуі регентке жолданған, ол бұйрықтың қарсыластарын қолдағандығы үшін қатты сөккен, ал екіншісі оппозицияға жолданған, Ноайльдің кардиналдық мәртебесінен айырылуы және екі ай ішінде бұйрықты қабылдамағандарға қарсы канондық шаралар қолдануымен қорқытқан. Регент бұл хаттарды қабылдамады, себебі олардың мәтіні оның министрлеріне бұрын ұсынылмаған еді. Бірақ ол Римге Янсеншілдердің Мео генералдық викариі Шевальені жіберді, бірақ папа оны қабылдаудан бас тартты, өйткені оның жалғыз мақсаты Климент XI-ден бұйрықтың түсініксіз екенін және түсіндіруді қажет ететінін мойндауды алу еді. 1716 жылдың 27 маусымында өткен консисторияда папа үш сағатқа созылған құлшынысты сөз сөйледі, онда кардиналдарға бұйрықтың Францияда қалай қабылданғанын баяндады және Ноайльдің кардиналдық мәртебесінен айырылу ниетін білдірді. Келесі қарашада ол Францияға екі жаңа хат жіберді, біреуі регентке, ол бұйрыққа қарсылықты басуда оның ынтымақтастығын сұрады, ал екіншісі қарсылық білдірушілердің интригаларына қарсы ескерткен және адасқан бауырластарын қарсылық көрсетуден бас тартуға шақырған. 1717 жылдың 1 наурызында төрт епископ (Сенездің Соанен, Мирепоидің де Ла Бру, Монпельедің Колберті және Булоньнің Деланге) бұйрықтан жалпы кеңеске шағым жасады, осылайша кейін «шағымданушылар» деп аталатын топ құрылды. 5 наурыз бен 13 мамыр аралығында оларға Сорбонна, Реймс және Нант факультеттері қосылды, сондай-ақ Верден, Памер, Шалон, Кондом, Аген және Сент-Мало, Auxerre епископтары қосылды, және бір жылдан астам уақыттан кейін Лаон, Байон және Ангулем епископтары қосылды. Рим папасының 25 наурыздағы жеке хаты және Римдегі кардиналдардың бірлескен хаты Ноайльге тез арада мойынсұнуды өтінді, бірақ ол 3 сәуірде «көрінеу қателік жасаған пападан және Unigenitus Конституциясынан, Констанс және Базель кеңестерінің жарлықтарына сәйкес, жақсы хабардар папаға және мәжбүрлеусіз және қауіпсіз жерде өткізілетін жалпы кеңеске» шағым жасады. Алайда ол өзінің шағымын әзірге жарияламады, бірақ оны Париждің ресми мұрағатына тапсырды. 6 мамырда ол Рим папасына ұзақ хат жазып, өзінің және жақтастарының ұстанымын ақтауға тырысты. Бірнеше айдан кейін оның бұйрыққа жасаған шағымы жарияланды. Көп ұзамай шағымданушыларға көптеген діни қызметкерлер мен діни ордендердің өкілдері қосылды, әсіресе Париж және Реймс епархияларынан. Шағымданушылардың тізімін кеңейту үшін, әлемдегі ерлер мен әйелдердің есімдері де қабылданды. Шағымданушылардың саны 1800-2000-ға жетті, бұл шамамен 1500000 ливр (300000 доллар) пара ретінде бөлінген үшін өкінішті түрде аз. 1718 жылдың 8 наурызында Климент XI бекіткен Инквизицияның Жарлығы жарық көрді, онда төрт епископтың шағымы схизматикалық және еретикалық деп айыпталды, ал Ноайльдің шағымы схизматикалық және ереске жақын деп айыпталды. Олар өздерінің шағымдарын ақылға қонымды мерзімде кері қайтарып алмағаны үшін, 1718 жылдың 28 тамызда Рим папасы «Pastoralis officii» бұйрығын шығарды, Unigenitus бұйрығын қабылдамағандарды қауымнан шығарып тастады. Бірақ олар осы екінші бұйрықтан да шағымданды. 1720 жылдың 13 наурызында Ноайль француз мемлекеттік хатшысы Аббе Дюбуаның бұйрығымен дайындалған және кейіннен тоқсан бес епископ бекіткен Unigenitus бұйрығының түсіндірмесіне қол қойып, күдікті мойынсұну жасады. Франция королі мен епископтардың қысымымен Ноайль 1720 жылдың 18 қарашасындағы пастырлық нұсқаулықта бұйрықтың осы күдікті қабылдауын жариялады. Бірақ бұл Климент XI-ді қанағаттандырмады, ол толыққанды мойынсұнуды талап етті. Климент XI қайтыс болғаннан кейін, 1721 жылдың 19 наурызында, шағымданушылар Инокентий XIII (1721–1724) және Бенедикт XIII (1724–1730) папалық кезеңдерінде өздерінің қарсылығын жалғастырды. Қарсылықтың жаны Ноайль 1728 жылдың 11 қазанында шын ниетпен және толыққанды мойынсұну жасады және жақын арада қайтыс болды (1729 жылдың 2 мамыры). Апостолдық Тақ, Париждің жаңа архиепископы Винтимиль және Франция үкіметімен бірлесіп, шағымданушылардың көпшілігінің мойынсұнуын біртіндеп қамтамасыз етті.

The Pope did not relish the idea of convoking a national council, which might unnecessarily protract the quarrel and endanger the papal authority. He, however, drew up two briefs, the one demanding the unconditional acceptance of the bull by Louis Antoine de Noailles within fifteen days, on pain of turning in his Hat and incurring canonical punishment, the other more paternally pointing out the gravity of the cardinal's offence. Both briefs were put in the hand of the king, with the request to deliver the less severe text should there be a well founded hope of the cardinal's speedy submission. In fact, Noailles gave no hope of submission, while, on the other, the more severe of the Briefs was rejected by the king as subversive of the "Gallican Liberties". Louis XIV, therefore, again pressed for the convocation of a national council, but died September 1, 1715, before it could be convened. Philippe II of Orléans, now Regent of France, favoured the opponents of the Bull. The Sorbonne passed a resolution on January 4, 1716, annulling its previous registration of the Bull, and twenty two Sorbonnists who protested were removed from the faculty. The Universities of Nantes and Rheims now also rejected the Bull. In consequence on November 1 Clement XI withdrew from the Sorbonne all the papal privileges which it possessed and attempted to deprive it of the power of conferring academic degrees. Clement XI had sent two Briefs to France on May 1, 1716. One, addressed to the regent, severely reproved him for favouring the opponents of the Bull; the other, addressed to the opposition, threatened to deprive Noailles of the purple, and to proceed canonically against all who would not accept the Bull within two months. These Briefs were not accepted by the regent because their text had not been previously submitted to his ministers. But he sent to Rome, Chevalier, the Jansenist Vicar General of Meaux whom the Pope did not, however, admit to his presence, when it became known that his sole purpose was to wrest the admission from Clement XI that the Bull was obscure and required an explanation. In a consistory held on June 27, 1716, the Pope delivered a passionate allocution, lasting three hours, in which he informed the cardinals of the treatment which the Bull had received in France, and expressed his purpose of divesting Noailles of the cardinalate. The following November he sent two new Briefs to France, one to the regent, whose co operation he asked in suppressing the opposition to the Bull; the other to the acceptants, whom he warned against the intrigues of the recalcitrants, and requested to exhort their erring brethren to give up their resistance. On March 1, 1717, four bishops (Soanen of Senez, de La Broue of Mirepoix, Colbert of Montpellier and Delangle of Boulogne) drew up an appeal from the Bull to a general council, thus founding the party hereafter known as the "appellants". Between March 5 and May 13, they were joined by the faculties of the Sorbonne, of Rheims, and Nantes; likewise by the Bishops of Verdun, Pamiers, Châlons, Condom, Agen and St. Malo, and Auxerre; and more than a year later by the Bishops of Laon, Bayonne and Angoulême. Though a personal letter of the Pope, dated March 25, and a joint letter of the cardinals at Rome urgently implored Noailles to submit, he also drew up an appeal on April 3, "from the pope manifestly mistaken, and from the Constitution Unigenitus, in virtue of the decrees of the Councils of Constance and Basle, to the Pope better informed and to a general council to be held without constraint and in a safe place". He did not, however, publish his appeal for the present, but deposited it in the archives of the officialité of Paris. On May 6, he wrote a long letter to the Pope, in which he endeavours to justify his position and that of his adherents. A few months later his appeal from the Bull was published. The appellants were soon joined by many priests and religious, especially from the Dioceses of Paris and Rheims. To swell the list of appellants the names of laymen and even laywomen were accepted. The number of appellants is said to have reached 1,800 to 2,000, pitifully small for the approximately 1,500,000 livres ($300,000) distributed as bribes. On March 8, 1718, appeared a Decree of the Inquisition, approved by Clement XI, which condemned the appeal of the four bishops as schismatic and heretical, and that of Noailles as schismatic and approaching to heresy. Since they did not withdraw their appeal within a reasonable time, the Pope issued the Bull "Pastoralis officii" on August 28, 1718, excommunicating all that refused to accept the Bull Unigenitus. But they appealed also from this second Bull. Noailles finally made an ambiguous submission on 13 March 1720, by signing an explanation of the Bull Unigenitus, drawn up by order of the French secretary of State, Abbe Dubois, and, later, approved by ninety five bishops. After much pressure from the king of France and the bishops, Noailles made public this ambiguous acceptance of the Bull in his pastoral instruction of November 18, 1720. But this did not satisfy Clement XI, who required an unconditional acceptance. After the death of Clement XI, March 19, 1721, the appellants continued in their obstinacy during the pontificates of Innocent XIII (1721–1724) and Benedict XIII (1724–1730). Noailles, the soul of the opposition, finally made a sincere and unconditional submission on October 11, 1728, and died soon after (May 2, 1729). The Apostolic See, in concerted action with the new archbishop, Vintimille of Paris, and the French Government, gradually brought about the submission of most of the appellants.