Кіріспе

Құс түрі

Аққұйрықтық қақ (Lagopus leucura), сондай-ақ қарлы қақ деп те аталады, қақтар тұқымдасының ең кішкентай құсы. Ол ағаш шебінен жоғары, биік таулы жерлерде тұрақты мекендейді және Аляскада, Канаданың таулы аймақтарында және АҚШ-тың батыс бөлігінде табиғи түрде кездеседі. Оның қауырсыны жылдың әртүрлі мезгілінде өзін-өзі жасыратын түске ие және өзгеріп отырады. Жазда ол сұр, қоңыр және ақ дақтармен өрнектелген, ал қыста толығымен ақ болады. Жыл бойына қанаттары, қарны және құйрығы ақ болып қалады. Аққұйрықтық қақтың тамағына бүршіктер, жапырақтар, гүлдер мен тұқымдар кіреді. Ұясы – жердегі қарапайым ойық, онда сегіз жұмыртқаға дейін салынады. Жұмыртқадан шыққаннан кейін балапандар тез ұядан шығады. Алғашқыда олар жәндіктермен қоректенеді, бірақ кейін ересектерге тән тамаққа көшеді, анасы оларға қолайлы өсімдік азығын табуға көмектесу үшін дауыс береді. Халық саны тұрақты болып көрінеді және IUCN бұл түрді "Қауіпсіз" деп тізімдеген.

Сипаттама

Аққұйрықты питомиган – питомигандардың ең кішісі және тоқылдақтар тұқымдасының ең кіші құсы. Ол дөңгелек қанаттары, тік төртбұрышты құйрығы, кішкентай қара тұмсығы және тырнақтарына дейін қауырсынмен жабылған қысқа аяқтары бар мығым денелі құс. Ересектердің өмірі ұзақ, аталықтары аналықтарынан сәл ғана ірілеу. Орташа салмағы ... Жаз айларында аққұйрықты питомиганның түсі ұсақ дақты сұр қоңыр болып келеді, ал қанаттары, құйрығы және төсі ақ түсті. Күзде қауырсыны қызыл қоңыр түске өтеді және ақ қауырсындар өсе бастайды. Қысқа қарай, барлық жазғы қоңыр қауырсындары түсіп, құс толығымен ақ түске енеді. Көктемдегі түлеу өнімділік маусымына дейін жүреді, содан кейін құс жазғы түсіне қайта оралады. Арқасындағы жіңішке жолақты сұр түс осы түрді күрмелі сабанжұлқыны мен таужұлқынынан ажыратуға көмектеседі. Екі жыныс та жыл бойы ақ құйрық және қанат қауырсындарын сақтайды, ал аталықтарын көздің үстіндегі ет тәрізді қызғылт өсімділер (көзқабақтар) арқылы тануға болады, олар да жыл бойы сақталады. Әдетте бұл құс үнсіз болады, бірақ кейде тыныш, төмен дыбысты ырғақтар мен жұмсақ қылықтар шығарады.

Тарату

Аққұйрықтық торғай – альпілік түр, ол орман шебінен жоғары немесе жақын орналасқан биік тауларда жыл бойы тұрады. Ол далалы жерлерде мекендейді және орманды торғайлардан гөрі көбірек ұшады, бірақ ұшудан гөрі жүгіруді артық жақсы көреді. Ол Аляскадан және Канаданың батысынан Нью-Мексиконың солтүстігіне дейін таралған. Еркектер сәуір айында қыстаудан оралып, емен мен егілме ағаштардың өсіп тұратын жерлерінде өз аумақтарын белгілейді. Мешіктер мамыр айының басында келіп, жұптар құрайды. Аққұйрықтық торғай – Солтүстік Америкада альпілік аймақта тұрақты мекендейтін жалғыз құс. Аққұйрықтық торғай алғаш рет 1967 жылдың қыркүйегінде Колорадо мен Вашингтоннан әкелінген 36 құспен Орегон штатының Уоллова тауларына қоныстандырылды. 1968 жылдың қыркүйегінде Колорадо мен Британдық Колумбиядан жеткізілген 54 құстан тұратын екінші топ босатылды. 1969 жылдың көктемі мен жазында бірнеше құс байқалғанмен, Орегонда популяция құруға жасалған әрекеттер ақырында сәтсіз аяқталды.

Диета

Бұл өсімдікпен қоректенетін құстың тамағы маусымға байланысты өзгереді. Көктемде азотқа бай қар бұршақ жапырақтары артықшылыққа ие, ал жазда қамыс гүлшоғырлары, тау эдельвейсі гүлдері, шүйгін гүлдері, басқа гүлдер мен жапырақтар, лишайлар мен жидектер – бұл құстың тамағының басым бөлігін құрайды. Жаз айларында, өсімдік материалдарын қорытуға көмектесу үшін птармиган қиыршық тас жейді. Ұяның бір жағы әдетте жылдам қашуға мүмкіндік береді. Жас құстар жаз және күз айларында анасымен бірге болады. Ақ құйрықты птармиганның аяқтарында қауырсын қабаттары орналасқан, ол тау-төбелік тундрада жиі кездесетін суықтан қорғауға қызмет етеді. Сонымен қатар, бұл құстардың мұрын тесіктерінде тыныс алу жолдарына енгенге дейін ауаны жылыту үшін қауырсын бар. Бұл құстың ең айқын бейімделуі – оның қоршаған ортамен үйлесуге мүмкіндік беретін жасырын түсі, бұл оны алтын бүркіттер мен басқа да жыртқыш құстардың шабуылынан сақтайды. Қыс айларында энергияны сақтау үшін птармиган мүмкіндігінше ұшудан аулақ болып, қар үйінділерінде тынығады. Халықаралық табиғатты қорғау одағы ақ құйрықты птармиганды "қауіпсіз" деп тізімдеген. Бұл оның популяциясы аздап төмендесе де, таралу аймағы тым кең және құстардың жалпы саны "Қорғауға алыну керек" санатына сәйкес келмейтіндіктен. Бұл құс тау-төбелік тундраның индикаторлық түрі болып табылады және экожүйенің жалпы денсаулығын көрсетеді. Ол қорғауға қатысты алаңдау тудырмайды және Солтүстік Американың таулы аймақтарында көптеп кездеседі, бұл аймақта климаттың, температураның немесе жауын-шашынның күрт өзгеретінін көрсетпейді. Малдың шамадан тыс жайылымының болмауы, таулы аймақтарда адам қоныстануының жоқтығы, оның шалғай орналасқан мекеніне қол жеткізудің қиындығы, оның аз таралу тығыздығы және аң аулау шектеулеріне қатысты заңдар ақ құйрықты птармиганның гүлденуіне мүмкіндік береді.