Кіріспе

Лондондағы ағылшын тілінің акценті мен диалектісі. Кокни – ағылшын тілінің диалектісі, негізінен Лондон және оның төңірегінде, әсіресе жұмысшы және төменгі орта тапқа жататын лондондықтар қолдайды. "Кокни" термині сондай-ақ Ист-Эндтен шыққан адамды немесе дәстүрлі түрде Боу Беллсінің дыбысын еститін жерде туған адамды білдіретін атау ретінде де қолданылады. Estuary English – Кокни мен Received Pronunciation арасындағы аралық акцент, ол да Лондон және оның төңірегінде, сондай-ақ Оңтүстік-Шығыс Англияның басқа аймақтарында кеңінен таралған. Лондонның көпұлтты аудандарында Кокни диалектісі белгілі бір деңгейде Көпұлтты Лондон ағылшын тілімен (Multicultural London English) алмастырылуда – бұл Кокнидің маңызды ықпалына ие жаңа тілдік стиль.

Кокни сөзінің этимологиясы

Терминнің ең ерте тіркелген қолданылуы 1362 жылы Уильям Лэнглендтің «Пирс Плоуман» туындысының VI бөлімінде кездеседі, онда ол «кішкентай, дөңгелек келмейтін жұмыртқа» деген мағынада қолданылған, орта ғасырлық ағылшыл тілінен «coken» + «ey» («қақаның жұмыртқасы») сөздерінен шыққан. Сонымен қатар, 1305 жылдан бастап белгілі болған, сән-салтанатқа толы мифтік Коккайн жері «Коккей», «Кокней» және «Кокни» сияқты әр түрлі жазылымдарда пайда болып, әзіл-қалжыңмен Англия астанасы Лондонмен байланысты болды. «Кокни» сөзінің қазіргі мағынасы 1520 жылы тіркелгендей, ауылдық ағылшындардың арасында әйелшелікке ұқсайтын қала тұрғындарына деген жек көру мағынасында қолданылуынан туындаған. Бұл, жоғарыда аталған көздерден немесе жеке-жеке, «кок» және «кокер» сияқты «құстың ұясын жасау немесе сүйіктісі» және «қамқорлық жасау немесе еркелету» мағыналарын білдіретін сөздермен бірге дамыған болуы мүмкін. 1600 жылға қарай, «кокни» сөзінің бұл мағынасы әсіресе Боу Белл аймағымен байланысты болды. 1617 жылы саяхатшы жазушы Файнс Морисон өзінің «Жол көрсеткіші» еңбегінде «Лондондықтар және Боу Белл дыбысын еститін барлық адамдар жек көрумен «Кокнилер» деп аталады» деді. Сол жылы Джон Миншеу өзінің «Ductor in Linguas» сөздігіне осы жаңа шектеулі мағынада бұл терминді қосты.

Басқа терминдер

Кокни құсқарғышы: Көңілді, сөйлеуге құштар Кокнидің классикалық бейнесін білдіреді. Кокни диаспорасы: Кокни диаспорасы термині Кокни тілінде сөйлейтін адамдардың Лондоннан тысқары аймақтарға, әсіресе жаңа қалаларға қоныс аударуын көрсетеді. Сондай-ақ, бұл термин Лондонмен байланысын сақтап, кейінгі ұрпақтарға жеткізген осы адамдардың ұрпақтарына да қатысты. Мокни: нақты емес, жасалма Кокни акцентін білдіреді, алайда бұл термин кейде Кокни диаспорасының екінші, үшінші және одан кейінгі ұрпақтары өздерін кемсіту үшін қолданатын лақап есім ретінде де қолданылады.

Өңір

Алғашында Лондон тек қабырғалы қаладан ғана тұрған кезде, бұл атау барлық лондондықтарға қолданылды және 19 ғасырға дейін сақталды.

Лондонның шығыс бөлігі

Шығыс шетінің дәстүрлі негізгі аудандарына Миддлсекс қалалары: Бетнал Грин, Уайтчепел, Спиталфилдс, Степни, Ваппинг, Лаймхаус, Поплар, Хаггерстон, Олдгейт, Шордич, Иттер аралы, Хакни, Хокстон, Боу және Майл Энд [(Стрэтфорд)] кіреді. Шығыс шетінің бейресми анықтамасы біртіндеп кеңейіп, оңтүстік-батыс Эссекстегі Forest Gate, East Ham, Leyton, Plaistow, Stratford, Walthamstow және West Ham сияқты қалаларды да қамтыды, себебі олар Лондонның кеңейіп жатқан агломерациясының бір бөлігін құрады.

Bow Bells дыбысының дыбыстық қашықтығы

Сент-Мэри-ле-Боу шіркеуі – Лондон қаласындағы ең көне, ең үлкен және тарихи маңызы бар шіркеулердің бірі. Уайтчапель қоңырау құю зауытында құйылған қоңыраулардың естілетін қашықтығында туған адамды анықтау, терминнің бастапқы мағынасын көрсетеді, ол барлық Лондонға қатысты. Қоңыраулардың естілетін ауқымы географиялық ерекшеліктерге және жел жағдайларына байланысты. Шығыс бөлігі көбінесе аласа жатыр, бұл фактор жылдың үштен екі бөлігіне жуық батыс-оңтүстік-батыстан соғатын басым желдің күшімен және тұрақтылығымен бірігіп, дыбысты шығысқа қарай жиірек және алысқа жеткізеді. 2012 жылғы зерттеу көрсеткендей, 19 ғасырда және қалыпты жағдайларда қоңыраулардың дыбысы шығыста Клэптон, Боу және Стратфордқа дейін, ал оңтүстікте Саутварк пен батыста Холборнға дейін естілген. Алдыңғы зерттеулер дыбыстың одан да алысқа тарағанын көрсеткен. 2012 жылғы зерттеуде қазіргі заманда шудың көптігіне байланысты қоңырауларды Шордичке дейін ғана естіледі. Аңыз бойынша, Дик Уиттингтон 4,5 миль қашықтықтағы Хайгейт төбесінде, қазіргі Лондонның солтүстігінде қоңыраудың үнін естіген. Зерттеулер Уиттингтонның жел оңтүстіктен соққан сирек күндердің бірінде оларды естіген болуы мүмкін екенін көрсетеді. Сент-Мэри-ле-Боу шіркеуі 1666 жылы Лондонның Ұлы өрті кезінде қирап, сэр Кристофер Рен салған. 1941 жылы соғыс кезінде қоңыраулар тағы да жойылғанмен, олар 1940 жылдың 13 маусымында Екінші дүниежүзілік соғысқа қарсы британдық шабуылға дайындық аясында үнсіз қалды. 1961 жылы қоңыраулар ауыстырылғанға дейін, «естілетін қашықтықта» анықтамасы бойынша «Боу Белл» Кокнейлері туылмайтын кезең болды. Мұндай нақты анықтаманы қолдану басқа да мәселелерді тудырады, себебі шіркеудің айналасындағы аудан енді тұрғын үйлермен толы емес, ал шудың көптігінен аз адам қоңыраудың естілетін қашықтығында дүниеге келеді.

Диалекті

Кокни тілінде сөйлейтіндердің ерекше акценттері мен диалектілері бар, және олар кейде рифмаланған сленг қолданады. Ағылшын диалектілерін зерттеу 1950 жылдары Хакниде ұзақ тұрған тұрғынынан жазба алды, ал BBC 1999 жылы тағы бір жазба жасады, ол акценттің қалай өзгергенін көрсетті. Кокни акцентінің ерекшеліктерінің бірі – тіс дыбыстарын алға жылдыру (th-fronting). Кокни сөздігінің ерте дамуы бұйырма болған, бірақ Эссекс және оған жақын шығыс диалектілерінің күшті ықпалы болған көрінеді. Идиштен алынған сөздер, оның ішінде кошер (алғашқыда иврит тілінен, идиш арқылы, «заңды» мағынасында) және штум (алғашқыда неміс тілінен, идиш арқылы, «тыныш» мағынасында), сондай-ақ рома тілінен алынған вонга (рома тілінен «wanga» – көмір деген мағынада) және кушти (Kushty) (рома тілінен kushtipen – «жақсы» деген мағынада) сөздері, осы топтардың тілдің дамуына тигізген әсерін көрсетеді. Джон Камден Хоттен 1859 жылғы «Сленг сөздігінде» Лондонның Шығыс соқпағындағы саудагерлерді сипаттағанда «олардың ерекше сленг тілін қолдануына» сілтеме жасайды.

Көші-қон және эволюция

1964 жылы Лейтонстоунның диалектологиялық зерттеуі аймақтың диалектісінің Ева Сиверценнің Бетнал Гринде тіркегенімен өте ұқсас екенін көрсетті, бірақ Лейтонстоун сөйлеуін Кокниден ерекшелейтін белгілі бір ерекшеліктер де болды. 2010 жылдардың басында жасалған лингвистикалық зерттеулер бүгінде Кокни акцентінің кейбір аспектілерінің көпұлтты аймақтарда қолданылуы төмендеп бара жатқанын көрсетеді, онда Кокнидің дәстүрлі ерекшеліктері көпұлтты Лондон тілімен ығыстырылды – бұл әртүрлі түбірден келген жастардың арасында кең таралған көпэтнолект. Дегенмен, глоттальдік тоқтату, екі еселенген жосықсыздық және қараңғы L-дың дауыстануы (және Кокни сөйлеуінің басқа да ерекшеліктері) көпұлтты Лондон тіліне Кокнидің әсерін көрсетеді, сондай-ақ кейбір ұйқасты жаргон сөздері де жиі қолданылады. 2010 жылдың шілде айында Ланкастер университетінің әлеуметтік лингвистика профессоры Пол Керсвилл жасаған «Көпұлтты Лондон тілі: жаңа нұсқаның пайда болуы, меңгеруі және таралуы» атты маңызды есепте Кокни акцентінің 30 жылдың ішінде Лондон көшелерінен жоғалып кетуі мүмкін екені болжанды.