Кіріспе

Монохромды киноға түс қосу практикасы – монохромды қозғалыс суреттерін түсті ету.

Фильмді түсті ету (американдық ағылшын тілінде; немесе колоризация [британдық ағылшын тілінде], немесе колоризация [канадтық және Оксфорд ағылшын тілінде]) – қара және ақ, сепия немесе басқа монохромды қозғалыс суреттеріне түс қосу процесі. Бұл арнайы эффект ретінде, қара-ақ фильмдерді «жаңарту» немесе түстердің ажырауын қалпына келтіру үшін жасалуы мүмкін. Алғашқы мысалдар 20 ғасырдың басына дейін жетеді, бірақ түсті ету цифрлық бейне өңдеудің дамуымен кеңінен таралды.

Қол бояуы

Алғашқы түсті фильмдерді жеке адамдар қолмен жасаған. Мысалы, Джордж Мелиестің туындыларының кем дегенде 4%-ы, соның ішінде 1902 жылғы «Айға саяхат» фильмінің кейбір нұсқалары, сондай-ақ «Елді мекеннің патшалығы», «Мүмкін емес саяхат» және «Севилья шаштаразы» сияқты маңызды фильмдер Париждегі Элизабет Тюльердің бояу шеберханасында қолмен боялған. Бұрын шыны мен целлюлоид өнімдерін бояумен айналысқан Тюльер екі жүз адамнан тұратын студияны басқарды, олар тікелей пленкаға щеткамен, өзі таңдаған және белгілеген түстермен сурет салды. Әр жұмысшыға конвейерлік тәсілмен әртүрлі түс берілді, ал бір фильмді бояу үшін жиі жиырмадан астам түрлі түс қолданылды. Тюльер шеберханасы «Айға саяхат» фильмінің қолмен боялған шамамен алпыс данасын жасады, бірақ бүгінгі күні оның тек бір данасы ғана сақталғаны белгілі. Қолмен бояу арқылы жасалған алғашқы толық метражды фильм – 1912 жылғы «Ғажайып». Бұл әдіс әрқашан қолмен орындалды, кейде фильмнің екінші нұсқасынан қиылған трафарет пайдаланылды, мысалы Pathécolor әдісі. 1920 жылдарға дейін қолмен бояу әдісі «Ашкөздік» (1924) және «Операның шайыры» (1925) фильмдеріндегі жеке кадрлар үшін қолданылды (екеуі де Handschiegl түсті әдісін пайдаланды); сирек жағдайларда «Сирано де Бержерак» (1925) және «Помпеяның соңғы күндері» (1926) сияқты толық метражды фильмдерге де қолданылды. Бұл бояу әдістері тиімді түсті фильмдер жасалғанға дейін қолданылып келді. 1968-1972 жылдары «Бетти Буп», «Крейзи Кэт» және «Луни Түнс» мультфильмдері, сондай-ақ басқа да көптеген мультфильмдер түсті нұсқада қайта таратылды. Фред Лэддтің қадағалауымен, түстер бастапқы қара-ақ кадрларды жаңа анимациялық пленкаларға көшіру арқылы, содан кейін Оңтүстік Кореяда жаңа пленкаларға түс қосу арқылы қосылды. Уақыт пен шығындарды үнемдеу үшін Лэдд әр екінші кадрды өткізіп, кадр жылдамдығын екі есеге азайтты. Бұл техника бастапқы анимацияның сапасы мен уақытын айтарлықтай нашарлатты, сондықтан кейбір анимациялық бөлімдер қайталанбады немесе қателікпен өзгертілді. Соңғы қайта өңделген қара-ақ мультфильмдер – «Флейшер студиясы» / «Famous Studios» мультфильмдерінен «Попай», «Харман Исинг» мультфильмдерінен «Мерри Мелодиз» және «MGM» мультфильмдерінен «Капитан мен балалар» мультфильмдері, олар 1987 жылы «Turner» телеарналарында көрсету үшін түстелді. Компьютерлік технологияның көмегімен студиялар фильмнің әр кадрындағы жеке нысандарды цифрлық түрде бояу арқылы қара-ақ фильмдерге түс қоса алды (B&W мультфильмдерін компьютерлік түрде бояудың алғашқы ресми тапсырысы 1990 жылы «Warner Bros» компаниясынан келіп түсті). Алғашқы әдісті канадалық Уилсон Маркл ойлап тапты және ол 1970 жылы «Аполлон» ғарыш бағдарламасының миссияларынан алынған Айдың монохромды кадрларына түс қосу үшін алғаш рет қолданылды.

Жарым-жартылай бояулану

Түсті бояудың алғашқы түрі, визуалды эффект ретінде, бояуларды қолдана отырып, қара-ақ фильмге шектеулі түрде түс енгізді. Эдисонның алғашқы фильмдері, әсіресе Аннабель Серпентиндік би сериясы, эмульсияға анилин бояуларын жағу арқылы жасалған түстің алғашқы мысалдары болды. 1905 жылы Pathé Pathéchrome-ді ұсынды, бұл әрбір фильм кадры үшін редукциялық пантограф көмегімен бір немесе бірнеше штамптарды кесуді талап ететін штамптау процесі. 1916 жылы Сесил Б. Демилдің «Жоан – әйел» (1917) фильмі үшін Хандшигль түсті процесі ойлап табылды. Хандшигль процесінің тағы бір ерте мысалы «Операның арбауы» (1925) фильмінде кездеседі, онда Лон Чейнидің кейіпкері жарқын қызыл плащ киеді, ал көріністің қалған бөлігі монохромды болып қалады. Көрініс сепия түсіне боялды, содан кейін плащ штамп немесе матрица арқылы қызыл түске боялды. Содан кейін боялған бөліктерден басқа барлық бөліктерге күкірт ерітіндісі қолданылып, сепия көк түске айналдырылды. Бұл процесс оны ойлап тапқан Макс Хандшигльдің есімімен аталды. Бұл эффект, сондай-ақ жоғалған түсті тізбек 1996 жылы Photoplay Productions компаниясының компьютерлік түсті бояу арқылы қалпына келтіру үшін қайта жаңартылды (төменде қараңыз). Ішінара түсті бояу жарнамалық және теледидарлық роликтерде түсірілген кадрларды жақсарту үшін де қолданылды, бұл режиссердің көркемдік көзқарасын одан әрі дамытуға мүмкіндік берді. Мысалы, Cerulean Fx Dave Matthews Band-тің «The Space Between» музыкалық видеосымен қатар Outkast-тың «Bombs Over Baghdad» және «Roses» музыкалық видеолары үшін ішінара түсті бояуды ұсынды.

Қалпына келтіру

1970-ші жылдардың басында түсірілген көптеген британдық телешоулар экономикалық себептермен жойылды, бірақ кейбір жағдайларда түсті теледидары жоқ елдерге экспорттау үшін қара-ақ тележазбалар жасалды. Мысалы, BBC-нің бес бөлімді "Доктор Ху" сериясы "Деймонс" (The Dæmons). Тек бір эпизод түсті сақталды, ал қалғандары қара-ақ фильм түрінде ғана болды. Бір ғана түсті жазба АҚШ-тағы қысқартылған эфирден алынған, сапасы нашар болды. 1990 жылдары BBC эфирдегі жазбалардан түс сигналын қосып, қара-ақ көшірмелерді түстеу арқылы жаңартты. Нәтижесі техникалық мамандар мен жанкүйерлер тарапынан сәтті деп бағаланды. 2008 жылдың наурыз айында қара-ақ фильмдердің жоғары сапалы сканерлеулеріндегі түс артефакттарын ("нүктелі қиылыстарды") анықтауға негізделген жаңа технологияның, басқа "Доктор Ху" эпизодтарын, сондай-ақ "Стептоу және Ұлы" (Steptoe and Son) сияқты, бастапқыда түсті түсірілген, бірақ қазір тек қара-ақ түрінде сақталған телешоуларды қалпына келтіру үшін пайдаланылатыны жарияланды. Дегенмен, бастапқыда қара-ақ түсірілген BBC бағдарламаларында, мысалы, 1960 жылдардағы "Доктор Ху" эпизодтарында түстеу қолданылмайды, себебі оларда түстік ақпарат жоқ, сондықтан оларды осы әдістермен қалпына келтіру мүмкін емес.

Интеграциялау

Түсті түсіру кейде түсті фильмдердегі тарихи кадрлармен де қолданылады. Мысалы, "Он үш күн" (2000) фильмінде 1962 жылғы Куба зымыран дағдарысы кезінде түсірілген түсті жаңалықтар кадрлары пайдаланылған. "Аспан капитаны және болашақ әлемі" (2004) толық түсті көркем фильмі, бұл фильмде цифрлық түрде жасалған декорациялар мен объектілер кеңінен қолданылған, сэр Лоренс Оливьедің 1940 жылдардағы қара-ақ түсірілімдерін түсіне бояу арқылы сахналарға енгізген. Мартин Скорсезе "Авиатор" (2005) көркем фильмінде "Жаннат періштелері" фильмінің премьерасының түсті кадрларын, премьераның қайта жаңғыртуының кадрларымен үйлесімді етіп біріктірді. Legend Films компаниясы жасаған түс, әдеттегі үш түсті фильм сияқты көрінуі үшін жасалды, бірақ содан кейін премьераның қайта жаңғыртуының екі түсті көрінісіне сәйкес түс түзетілді. "Авиатор" фильмінде Скорсезе сондай-ақ Джейн Расселдің түпнұсқа қара-ақ "Заңсыз" фильмінен алынған кадрларын және "Жаннат періштелері" фильмінен ұшақтардың айқасу көріністерін пайдаланды.