Кіріспе

Ахелоос (Αχελώος, Ἀχελῷος Akhelôios), сондай-ақ Ахелоос – Грекияның батысындағы Эпир аймағындағы өзен. Оның ұзындығы шамалы. Бұл өзен ежелгі Акарнания мен Этолияның шекарасын құраған. Ол Ион теңізіне құяды. Ежелгі заманда оның рухы Ахелоос деп аталған өзен құдайы ретінде құрметтелген. Геродот Ахелоос өзенінің жағалауды өзгерту қабілетін байқап, оны тіпті Нил өзенімен салыстырды: "Ніл сияқты үлкен болмаса да, маңызды нәтижелерге жеткен басқа да өзендер бар. Атап айтқанда (тағы да атаулары бар), Акарнания арқылы теңізге құятын Ахелоос бар, ол Эхинад аралдарының жартысын құрлыққа айналдырды" (2.10, аударған Уотерфилд). Бұл өзен бұрын Тоас, Аксенус және Тестиус деп аталған екен.

Курс

Ахелоус өзені Лакмос тауының шығыс беткейінде, Пинд тауларында, Трикала облыстық бірлігінің батыс бөлігіндегі Антуса ауылының жанында басталады. Оның алғашқы салаларының бірі – Аспропотомос, яғни "ақ өзен" деген мағынаны білдіреді. Өзен негізінен оңтүстікке қарай ағып, Арта және Трикала облыстық бірліктерінің шекарасының бөлігін құрайды, бұл Эпир және Фессалия арасындағы шекараға да сай келеді. Төмен ағыс бойында Арта мен Кардицаның, содан кейін Аэтолия-Акарнания және Эвритенияның шекарасын қалыптастырады. Өзен Кремста су қоймасына құяды, оған Аграфиотис және Мегдовас өзендері де су жеткізеді. Кремста су қоймасынан шыққаннан кейін өзен оңтүстік-батысқа қарай Аэтолия-Акарнанияға ағып, Панаитолико тауларының батысында Кастраки су қоймасын толықтырады. Осы көлден төмен ағып, Стратос су қоймасына құяды. Әрі төмен ағысында Агринионың батысындағы жазықтар арқылы өтеді. Соңында Миссолонгидің батысында Ион теңізіне құяды.

Плотиналар

Өзенде бес бөгет бар. Жоғарыдан төменге қарай Мезохора бөгеті орналасқан, ол 2001 жылы аяқталған, бірақ су қоймасын толтырмаған. Одан төменде Сикия бөгеті жартылай салынған. Одан әрі төменде Кремаста (1965), Кастраки (1969) және Стратос бөгеттері (1989) орналасқан.

Тарих

Көне Грекияда Ахелос ең ірі және ең танымал өзен болды, ол Пинд тауынан басталып, Долопия және Агреяның таулы аймақтары арқылы ағып, Страт қаласының жанында Акарнания мен Этолия жазығына жетті және Ион теңізіне құйды, Акарнаниялық Оениада қаласының жанында. Кейіннен ол Акарнания мен Этолия арасындағы шекараны құрады, бірақ Фукидид заманында Оениаданың аумағы өзеннің шығысына дейін созылды. Оны көбінесе Акарнания өзені деп атайды, бірақ кейде Этолияға жатқызады. Оның жалпы бағыты солтүстіктен оңтүстікке қарай. Суы ақшыл сары немесе қаймақ түсті болғандықтан, кейін Апропотамо немесе Ақ өзен деп аталды, және Дионисий Перигетес оны ἀργυροδίνης деген сөзбен сипаттаған. Перигетес өзеннің бастауын Халкис деп аталатын жерге жақын деп көрсетеді. Бұрынғы атаулары Тоас, Аксенус және Тестиус болған. Өзеннің төменгі ағысындағы жазық ежелгі заманда өзеннің құрметіне Парахелоитис деп аталды. Бұл жазық құнарлылығымен әйгірлі болды, бірақ оның көп бөлігі батпақтармен жабылған, олардың көпшілігі Ахелос өзенінің тасып кетуінен пайда болды. 1359 жылы Ахелос өзенінің жанында Петр Лоша басқаратын албандық әскерлері мен Никефор II Орсини басқаратын Эпир деспоттығы арасында Ахелос шайқасы болды. Никефор II шайқаста жеңіліп, қаза тапты, соның нәтижесінде аймақта Арта деспоттығы және Ангелокастрон мен Лепанто деспоттығы сияқты екі жаңа мемлекет құрылды. 1960 жылдары Аитолоакарнания-Эвритания шекарасында Кремаста тоғаны салынып жатты. Бұл аймақ орманды емес. Конкреттен жасалған тоғанды салуға бірнеше жыл кетті, соңында ол Эвритания облысының батыс бөлігін су басты. Тоғанның шығысында трансформаторлық желілері бар электр станциясы орналасқан. Тоған Грекияның батыс және орталық бөліктерін электрмен қамтамасыз етеді. Бұл кейбір су басқан аңғарларда топырақ эрозиясына әкеп соқты. Кастраки тоғаны өзеннің төменгі ағысында орналасқан және 1969 жылы аяқталды. Кацикиден төмен Stratos тоғаны 1989 жылы аяқталды. Аркалық көпірлерге Карафилио және Арданово кіреді. Ахелос өзенін бұру жобасы 1980 жылдан бері дау тудырып келеді. Жобаға төрт ірі тоған – Сыкия, Мезохора, Музаки және Пили, сондай-ақ арна салу қажет. Жобаның мақсаты – жыл сайын өзен суын батысқа бұрып, Тесалия жазықтарын суаруға көмектесу, әсіресе мақта дақылдарын өсіру үшін. Жобаның құрылысы бірнеше рет тоқтатылды, соңғысы 2005 жылы экологиялық және әлеуметтік алаңдаушылықтарға байланысты.