Всеволод Мейерхольд (1874-1940) – көрнекті орыс және советтік театр режиссері, актер. Эксперименттік театр өнеріндегі жаңашылдығы, қастандық құрбаны болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейлік театр режиссері (1874–1940)
Russian theatre director (1874–1940)
Всеволод Эмильевич Мейерхольд (Всеволод Эмильевич Мейерхольд; шын аты Карл Казимир Теодор Мейерхольд; 9 ақпан 1874 [ескі стиль бойынша 28 қаңтар 1874] – 2 ақпан 1940) – орыс және советтік театр режиссері, актер және театр өндірушісі, неміс тегінен шыққан. Оның дәстүрден тыс театрлық ортада денелік мәндікке және символизмге қатысты тудырған жанжалды эксперименттері оны қазіргі заманғы халықаралық театрдың маңызды тұлғаларының біріне айналдырды. Ұлы тазалау кезінде Мейерхольд 1939 жылдың маусымында тұтқындалды. Оны азаптады, әйелі өлтірілді, ал ол 1940 жылдың 2 ақпанында атылды.
Vsevolod Emilyevich Meyerhold (Всеволод Эмильевич Мейерхольд; born Karl Kasimir Theodor Meyerhold; 9 February 1874 [O. S. 28 January 1874]2 February 1940) was a Russian and Soviet theatre director, actor and theatrical producer of German descent. His provocative experiments dealing with physical being and symbolism in an unconventional theatre setting made him one of the seminal forces in modern international theatre. During the Great Purge, Meyerhold was arrested in June 1939. He was tortured, his wife was murdered, and he was executed on 2 February 1940.
Ерте өмір
В.Мейерхольд Карл Казимир Теодор Майерхольд 1874 жылдың 9 ақпанында Пенза қаласында дүниеге келді [ескі стиль бойынша 1874 жылдың 28 қаңтары]. Оның әкесі – орыс немісі, шарап өндіруші Фридрих Эмиль Майерхольд, ал анасы – балтық немісі Альвина Даниловна болған. Ол сегіз баланың ең кішісі еді. 1895 жылы мектепті бітірген соң Мейерхольд Мәскеу университетінде заң мамандығын оқыды, бірақ оқуын аяқтамады. Ол театр өнерін меңгеру мен скрипкашы болудың арасында қысылып, шешім қабылдай алмады. Бірақ университет оркестрінің екінші скрипкашысы болып қабылдануға өткізбеген соң, 1896 жылы Мәскеу филармониясының драма мектебіне түсті.
Vsevolod Meyerhold was born Karl Kasimir Theodor Meyerhold in Penza on 9 February 1874 [O. S. 28 January 1874] to Russian German wine manufacturer Friedrich Emil Meyerhold and his Baltic German wife, Alvina Danilovna He was the youngest of eight children. After completing school in 1895, Meyerhold studied law at Moscow University but never completed his degree. He was torn between studying theatre or a career as a violinist. However, he failed his audition to become the second violinist in the University orchestra and in 1896 joined the Moscow Philharmonic Dramatic School.
Ерте мансап
Мейерхольд 1896 жылы Мәскеу филармониясының драма мектебінің студенті ретінде, Константин Станиславскиймен бірге Мәскеу өнер театрының негізін қалаушы Владимир Немирович-Данченконың басшылығымен актерлік өнерді бастады. МАТ-та Мейерхольд Василий Шуйскийді "Царь Федор Иоаннович" пьесасында және "Құйқылы Иванның өлімінде" Иван Бесстрашный рөлін (екеуі де Алексей Толстойдың туындылары) ойнады. 1898 жылы Чеховтың алғашқы пьесасы "Шағалақ" табысты түрде қойылғанда, Мейерхольд Чеховтың болашақ әйелі Ольга Книппермен бірге басты ер адам рөлін сомдады. 1902 жылы МАТ-тан кеткеннен кейін, Станиславский мен Немирович-Данченконың өте реалистік, «жоғалған төртінші қабырға» стиліндегі қойылымдарынан құтылуды қалаған Мейерхольд режиссер және актер ретінде бірнеше театр жобаларына қатысты. Әр жоба жаңа сахналық әдістерді тәжірибеден өткізу және жасауға арналған арена болды. Мейерхольд театрдағы символизмнің ынталы жақтастарының бірі болды, әсіресе ол 1906–1907 жылдары Вера Комиссарьевская театрының бас режиссері болып жұмыс істеген кезде. Осы кезеңде ол өзінің тәжірибелік идеяларын іске асыру үшін МАТ-қа қайта шақырылды. Мейерхольд 1907–1917 жылдар аралығында Санкт-Петербургтегі императорлық театрларда жұмыс істей отырып, театрлық жаңашылдықтарды жалғастырды. Ол классикалық пьесаларды жаңаша интерпретациялады және Федор Сологуб, Зинаида Гиппиус және Александр Блок сияқты әртүрлі авторлардың туындыларын сахналады. Осы пьесаларда Мейерхольд актерлік өнерді комедия дель арте дәстүрлеріне қайтаруға тырысты, оларды қазіргі театрлық шындыққа бейімдеді. Оның «шартты театр» туралы теориялық концепциялары 1913 жылы жарық көрген «Театр туралы» кітабында толыққанды жазылған.
Meyerhold began acting in 1896 as a student of the Moscow Philharmonic Dramatic School under the guidance of Vladimir Nemirovich Danchenko, co founder with Konstantin Stanislavsky of the Moscow Art Theatre. At the MAT, Meyerhold played 18 roles, such as Vasiliy Shuiskiy in Tsar Fyodor Ioannovich and Ivan the Terrible in The Death of Ivan the Terrible (both by Aleksey Tolstoy). In 1898, in the first successful production of Chekhov's first play, The Seagull, Meyerhold played the lead male role, opposite Chekhov's future wife, Olga Knipper. After leaving the MAT in 1902, wanting to break free of the highly naturalistic 'missing fourth wall' productions of Stanislavsky and Nemirovich Danchenko, Meyerhold participated in a number of theatrical projects, as both a director and actor. Each project was an arena for experiment and creation of new staging methods. Meyerhold was one of the most fervent advocates of Symbolism in theatre, especially when he worked as the chief producer of the Vera Komissarzhevskaya theatre in 1906–1907. He was invited back to the MAT around this time to pursue his experimental ideas. Meyerhold continued theatrical innovation during the decade 1907–1917, while working with the imperial theatres in St. Petersburg. He introduced classical plays in an innovative manner, and staged works of controversial contemporary authors like Fyodor Sologub, Zinaida Gippius, and Alexander Blok. In these plays, Meyerhold tried to return acting to the traditions of Commedia dell'arte, rethinking them for the contemporary theatrical reality. His theoretical concepts of the "conditional theatre" were elaborated in his book On Theatre in 1913.
Коммунистік өмір
Ақпан революциясы басталған күні – 25 ақпан, сол кезде Ресейде қолданылған ескі стильді күнтізбе бойынша – Майерхольдтың Михаил Лермонтовтың «Маскарад» қойылымы Александринский театрында, ақын Анна Ахматованың қатысуымен, толық репетициясын өткізді. Сол кеш «ескі режимнің трагедиясының соңғы әрекеті» деп сипатталды, осы сәнді-әсем қойылысты тамашалау үшін қаланың қаостың ортасында Петербург элитасы жиналған еді. Сергей Эйзенштейн, сол кезде жасөспірім болған, бірақ кейін әлемге әйгілі кинорежиссер атанған ол, клоундар бар дегенді естіген соң, бұл қойылымды көргісі келді. Бірақ революцияның қызуында қалаға келгенде Александринский театры жабық екенін біліп көңілі қалды. Мейерхольд – большевик революциясын қарсы алған алғашқы көрнекті орыс суретшілерінің бірі болды және 1917 жылдың қараша айында жаңа Халық комиссары Анатолий Луначарскиймен кездесуге шақырылған 120 суретшінің ішінде тек бесеуінің бірі болды. (Олардың арасында ақындар Александр Блок және Владимир Маяковский де болды.) 1918 жылы ол большевиктер партиясына қосылды және азамат соғысы кезінде шайқас желісінде дұрыс жақта болмағандықтан атқышудан мүжілді. Ол Білім және ағарту комиссариатының Театр бөлімінде (ТЭО) қызметкер болып жұмыс істеді. 1918–1919 жылдары Мейерхольд дивизия басшысы Ольга Каменевамен одақ құрды. Бірлесіп, олар ресейлік театрларды радикалды өзгертуге тырысты, оларды большевиктердің бақылауына алып, тиімді түрде ұлттықтандырды. 1919 жылдың мамыр айында Мейерхольд туберкулезбен ауырып, оңтүстікке келуге мәжбүр болды. Оның кеткендігінен кейін Комиссариат басшысы Анатолий Луначарский Владимир Лениннен дәстүрлі театрлардың пайдасына үкімет саясатын өзгертуге рұқсат алды және 1919 жылдың маусым айында Каменевті қызметтен босатып жіберді. Мәскеуге оралғаннан кейін Мейерхольд 1920 жылы өзінің жеке театрын құрды, ол 1923 жылдан 1938 жылға дейін Мейерхольд театры деп аталды. Мейерхольд театрлық академизм принциптерін сынады, олардың жаңа шындықпен ортақ тіл табуға қабілетсіз екенін мәлімдеді. Оның сахналық конструктивизм және цирк стиліндегі әдістері сол кездегі ең сәтті туындыларында қолданылды. Осы туындылардың ішінде Николай Эрдманның «Мандат», Маяковскийдің «Тамаша буффе», Фернан Кроммелинктің «Le Cocu magnifique» («Махаббатты күйеу») және Александр Сухово-Кобылиннің «Тарелкиннің өлімі» бар. Маяковский Мейерхольдпен бірнеше рет ынтымақтастық жасады және оның «Жаттығушы» пьесасын осы театр үшін жазғаны айтылады; Мейерхольд Маяковский өзіне-өзі қол жұмсағаннан кейін де оның пьесаларын сахналауды жалғастырды.
On the day when the February Revolution broke out – on 25 February, under the old style calendar then used in Russia – Meyerhold's production of Masquerade by Mikhail Lermontov had a dress rehearsal at the Alexandrinsky Theatre, in front of an audience that included the poet Anna Akhmatova. That evening has been described as "the last act of the tragedy of the old regime, when the Petersburg elite went to enjoy themselves at this splendidly luxurious production in the midst of the chaos and confusion." Sergei Eisenstein, who was then a teenager but would later be a world renowned film director, desperately wanted to see the production, having heard that it featured clowns, but having made his way across the city that was in the throes of a revolution was disappointed to discover that the Alexandrinsky was closed. Meyerhold was one of the first prominent Russian artists to welcome the Bolshevik Revolution – and one of only five out of 120 who accepted an invitation to meet the new People's Commissar for Enlightenment, Anatoly Lunacharsky in November 1917. (Among the others were the poets Alexander Blok and Vladimir Mayakovsky.) He joined the Bolshevik Party in 1918, narrowly escaping execution when he was caught on the wrong side of the battle lines during the civil war. He became an official of the Theatre Division (TEO) of the Commissariat of Education and Enlightenment. In 1918–1919, Meyerhold formed an alliance with Olga Kameneva, the head of the Division. Together, they tried to radicalize Russian theatres, effectively nationalizing them under Bolshevik control. Meyerhold came down with tuberculosis in May 1919 and had to leave for the south. In his absence, the head of the Commissariat, Anatoly Lunacharsky, secured Vladimir Lenin's permission to revise government policy in favor of more traditional theatres and dismissed Kameneva in June 1919. After returning to Moscow, Meyerhold founded his own theatre in 1920, which was known from 1923 as the Meyerhold Theatre until 1938. Meyerhold confronted the principles of theatrical academism, claiming that they are incapable of finding a common language with the new reality. Meyerhold's methods of scenic constructivism and circus style effects were used in his most successful works of the time. Some of these works included Nikolai Erdman's The Mandate, Mayakovsky's Mystery Bouffe, Fernand Crommelynck's Le Cocu magnifique (The Magnanimous Cuckold) and Aleksandr Sukhovo Kobylin's Tarelkin's Death. Mayakovsky collaborated with Meyerhold several times, and was said to have written The Bedbug especially for him; Meyerhold continued to stage Mayakovsky's productions even after the latter's suicide.
Әрекеттесу әдістері
Мейерхольдтың қойылымдарына қатысқан актерлер биомеханика принципі бойынша әрекет етті (бұл терминнің қазіргі ғылыми қолданылуымен тек қана қатысы бар), бұл жүйе кейін Мейерхольд құрған арнайы мектепте актерлерді оқыту үшін пайдаланылды. Мейерхольдтың актерлік техникасы американдық актерлік әдісінің ұғымымен түбегейлі қайшылықта болды. Егер актерлік әдіс кейіпкерді актердің жеке естеліктерімен үйлестіріп, кейіпкердің ішкі қозғаушы күшін құрса, Мейерхольд психологиялық және физиологиялық процестерді байланыстырды. Ол актерлерге эмоцияны физикалық тұрғыдан білдіру үшін жестілер мен қозғалыстарды үйренуге баса назар салды. Константин Станиславскийдің жолын қуа отырып, ол актердің эмоционалдық және физикалық күйінің (және керісінше) бір-бірімен тығыз байланыста екенін, ал актерлер кейіп, жестілер мен қозғалыстарды жаттығу арқылы меңгеріп, сахнада эмоцияларды оятуға болатынын айтты. Ол актерлерінің нақты эмоциялар мен кейіпкерлерді бейнелеу үшін қолданатын бірнеше дене тіл білдірулерін жасады. (Станиславский де актерлік әдіспен келіспеді, себебі Мейерхольд сияқты, оның да тәсілі психофизикалық болды.)
The actors participating in Meyerhold's productions acted according to the principle of biomechanics (only distantly related to the present scientific use of the term), the system of actor training that was later taught in a special school created by Meyerhold. Meyerhold's acting technique had fundamental principles at odds with the American method actor's conception. While method acting melded the character with the actor's own personal memories to create the character's internal motivation, Meyerhold connected psychological and physiological processes. He had actors focus on learning gestures and movements as a way of expressing emotion physically. Following Konstantin Stanislavski's lead, he said that the emotional state of an actor was inextricably linked to his physical state (and vice versa), and that one could call up emotions in performance by practicing and assuming poses, gestures, and movements. He developed a number of body expressions that his actors would use to portray specific emotions and characters. (Stanislavski was also at odds with Method acting, because like Meyerhold, his approach was psychophysical.)
Қуғын-сүргін
1930 жылдардың басында Иосиф Сталин кеңес суретшілерін бағынышқа салу және оларды "социалистік реализм" ережелерін сақтауға мәжбүрлеу науқанын бастады. Бұл авангардтық өнер мен тәжірибелерді, сондай-ақ суретшінің туындының саяси мазмұнына қарағанда формасына көбірек мән бергендігі үшін "формалистік" деп есептелген кез келген өнер түрін жоққа шығарды. Шостаковичті "формализмге" кінәлі деп танығаннан кейін, 1936 жылдың қаңтарында Мейерхольд өзін де жақын арада мақсатқа айналдыратынын сезді. Наурыз айында ол "Мейерхольдтыққа қарсы Мейер" деген тақырыпта лекция оқыды, онда, куәгерлердің айтуынша, "жайлылыққа жету жолы оңай емес. Әр суретші өз темпімен қадам басады және өзінің ерекше стильін жоғалтпауы керек. Кеңестік тақырыптар көбінесе өрескелдікті жасыру үшін қолданылатын тілдің жасырындығы болып табылады" деді. Бір жыл өткен соң, 1937 жылдың сәуір айында оның әйелі, актриса Зинаида Райх, Сталинге ұзақ хат жазып, күйеуінің троцкистер мен таратылған Ресей пролетариат жазушылары қауымдастығының бұрынғы мүшелері жасаған қастандықтың құрбаны болғанын мәлімдеді. Хаты жауапсыз қалды. 1937 жылдың желтоқсан айында Сталиннің жақын серігі Лазарь Каганович Мейерхольд театрындағы қойылымды тамашалап, көңілі толмағандықтан шығып кетті. Театр 1938 жылдың 7 қаңтарында Политбюроның бұйрығымен "Мейерхольд театры өмір бойында буржуазиялық формалистік ұстанымдардан арыла алмады" деген сылтаумен жабылды. Оның туындылары кеңес халқына жат және қарсы деп жарияланды.
In the early 1930s, Joseph Stalin launched a campaign to bring Soviet artists to heel, and compel them all to observe the rules of 'socialist realism', which precluded avant garde art and experimentation, and any art form reckoned to be 'formalist', in that the artist had paid more attention to the form of a work than to its political message. After Shostakovich had been singled out as being guilty of 'formalism', in January 1936, Meyerhold evidently surmised that he would soon be a target, and in March delivered a talk entitled "Meyer Against Meyerholdism" in which he said – reportedly to 'thunderous applause' – that "the path to simplicity is not an easy one. Each artist goes at his own pace, and they must not lose their distinctive way of walking Soviet subject matter is often a smoke screen to conceal mediocrity." A year later, in April 1937, his wife, the actress Zinaida Reich, wrote Stalin a long letter alleging that her husband was the victim of a conspiracy by Trotskyists and former members of the disbanded Russian Association of Proletarian Writers. The letter was not answered. In December 1937, Stalin's crony, Lazar Kaganovich went to a production at the Meyerhold Theatre, and walked out in disgust. The theatre was closed, by order of the Politburo, on 7 January 1938, on the grounds that 'throughout its entire existence, the Meyerhold Theatre has been unable to free itself from thoroughly bourgeois Formalist positions', his works were proclaimed antagonistic and alien to the Soviet people.
Тұтқындалу және өлім
Қазір Станиславский және Немирович-Данченко театры деп аталатын опера театрының директоры болған Станиславский Мейерхольдты өзінің көмекшісі болуға шақырды – бұл шақыру Мәскеуде көптеген адамды таң қалдырды, өйткені олардың ұзақ жылдар бойы қалыптасқан көркемдік пікірталастары болған еді. Станиславский көп ұзамай, 1938 жылдың тамызында қайтыс болды. Оның өлім төсегіндегі соңғы тілегі: "Мейерхольдты сақтаңыз; ол менің театрдағы жалғыз мұрагерім – мұнда немесе кез келген жерде". Мейерхольд өзінің театрын шамамен бір жыл бойы басқарды және Сергей Прокофьевтің "Семен Котько" спектаклінің премьерасын дайындап жатқанда, оған Ленинградта 30 000 спортшының қатысуымен болатын бір тамашаны хореографиялау тапсырылды. 1939 жылдың 15 маусымында ол театр режиссерлерінің конференциясында сөз сөйледі, онда Мәскеудегі танымал сот процестерін басқарған мемлекеттік прокурор Андрей Вышинский де қатысты. Оның сөзі совет баспасөзінде жарияланбады, соның салдарынан ол былай деп мәлімдеген деген хабар тарады:
The ailing Stanislavsky, who was the director of an opera theatre now known as Stanislavski and Nemirovich Danchenko Theatre, invited Meyerhold to be his assistant – an invitation that surprised many in Moscow, given their long standing artistic differences. Stanislavsky died soon afterwards, in August 1938. His dying wish was "Take care of Meyerhold; he is my sole heir in the theatre – here or anywhere else." Meyerhold directed his theatre for nearly a year, and was engaged with producing the première of Sergei Prokofiev's Semyon Kotko, when he was instructed that he was to choreograph a spectacle in Leningrad involving 30,000 athletes. On 15 June 1939, he addressed a conference of theatre directors, in the presence of Andrey Vyshinsky, the state prosecutor who had presided over the infamous Moscow show trials. His speech was not reported in the Soviet press, giving rise to a report that he had declared, defiantly:
"Егер сіздер совет театрымен соңғы кезде жасап жатқан нәрсені формализмге қарсы күрес деп есептесеңіз, егер Мәскеудегі ең үздік театрлар сахнасында болып жатқан оқиғаларды совет театрының жетістігі деп санасаңыз, онда мен формализмді іздеуде формалист болғанды қалаймын, өйткені сіздер өнерді жойдыңыз." Бұл сөздерді эмигрант-музыкант Юрий Елагин жазған, ол конференциядағы жазбаларынан кейін құрастырған, бірақ оның нақтылығы күмәнді. Сөз сөйлегеннен кейін ол Ленинградқа оралды және 1939 жылдың 20 маусымында тұтқындалды. Біраз уақыттан кейін белгісіз біреулер оның пәтеріне кіріп, оның әйелі Зинаида Райхты бірнеше рет пышақтап, жарақаттарынан қайтыс болды. Ол Мәскеудегі НКВД штаб-пәтеріне жеткізіліп, жаман азаптаушы Лев Шварцманның қолына тапсырылды, содан кейін Мейерхольд мойындап, британдық және жапондық шпион екенін айтты. Өмірінің соңғы күндерінде ол совет үкіметінің басшысы Вячеслав Молотовқа хат жазды, ол полиция файлдарында сақталды және КСРО тарағаннан кейін журналист Виталий Шенталинский тауып алды. Онда ол былай деп жазды:
If what you have been doing with the Soviet theatre recently is what you call anti formalism, if you consider what is now taking place on the stages of the best theatres in Moscow as an achievement of the Soviet theatre, then I would prefer to be what you consider a formalist in hunting formalism, you have eliminated art. This is from a version of the speech written up later by the emigre musician Yuri Yelagin, from notes he said that he made at the conference – but its accuracy is disputed. After the speech, he returned to Leningrad, and was arrested on arrival, on 20 June 1939. Shortly afterwards, intruders broke into his flat and repeatedly stabbed his wife, Zinaida Reich, who died from her injuries. Taken to NKVD headquarters in Moscow, and placed in the hands of the notorious torturer, Lev Shvartzman, Meyerhold broke down and confessed to being a British and Japanese spy. In his final days, he wrote a letter to the head of the Soviet government Vyacheslav Molotov, which was retained in police files, where it was discovered after the dissolution of the USSR by the journalist Vitaly Shentalinsky. In it, he wrote:
1940 жылдың 1 ақпанында оған ату жазасы беріліп, келесі күні өлім жазасы орындалды. 1955 жылы, сталиндік десталинданудың бірінші толқыны кезінде, совет Жоғарғы соты оны барлық айыптаулардан ақтап тастады.
He was sentenced to death by firing squad on 1 February 1940, and executed the next day. The Soviet Supreme Court cleared him of all charges in 1955, during the first wave of de Stalinization.
Неке және отбасы
Майерхольд 1896 жылы алғашқы әйелі Ольга Мантқа үйленді және олардың үш қызы болды. Кейіннен ол актриса Зинаида Райхпен танысты, ол оның сабағына келген кезде. Олар ғашық болды және ол әйелінен ажырасты; Райх бұрын ажырасып, өзінің екі баласы болған еді. Олар 1922 немесе 1924 жылы үйленді.
Meyerhold married his first wife, Olga Munt, in 1896 and together they had three daughters. He later met the actress Zinaida Reich when she began studying with him. They fell in love and he divorced his wife; Reich was already divorced and had two children of her own. They married in 1922 or 1924.
Мэйерхольдтың мәтіндері
Мейерхольд театры туралы, Эдвард Браун аударған және түсіндірген, 1969 жылғы сындық пікірлермен бірге. Лондон: Метхен және Нью-Йорк: Хилл және Ванг. В. Мейерхольд, Александр Гладков (ред.) және Альма Лоу (ред.) құрастырған «Мейерхольд сөйлейді / Мейерхольд репетициялайды» (Ресей театр мұрағаты), Routledge, 1996. «Мейерхольд жұмыста», Пол Шмидт (ред.), Applause Theatre Book Publishers, 1996.
Meyerhold on Theatre, trans. and ed. by Edward Braun, with a critical commentary, 1969. London: Methuen and New York: Hill and Wang. Meyerhold Speaks/Meyerhold Rehearses (Russian Theatre Archive), by V. Meyerhold, Alexander Gladkov (ed.) and Alma Law (ed. ), Routledge, 1996
Meyerhold at Work, Paul Schmidt (ed. ), Applause Theatre Book Publishers, 1996