Кіріспе

Эксмоут ( /ɛ//k//s//m//aʊ//θ/ EXmowth) – Батыс Австралиядағы Солтүстік-Батыс Кейптің ұшында және Эксмоут шығанағында орналасқан қала. Ол штаттың бас қаласы Перттен солтүстікке және Дарвинден оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. Қала 1967 жылы жақын орналасқан АҚШ Әскери-теңіз байланыс станциясы Харольд Э. Холтты қолдау мақсатында құрылған. Қаланың аты Эксмоут шығанағының атымен аталған. 1970 жылдардың соңынан бастап, қала Австралияның Ионосфералық болжау қызметімен бірлесіп жұмыс істейтін қорғаныс ғылымы мекемесі – Лирмонт Күн обсерваториясына бекітілген АҚШ Әуе күштерінің қызметкерлерін қабылдай бастады. Қаланы Лирмонт әуежайы қызмет көрсетеді.

Тарих

1618 жылы Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының «Маврикий» кемесі Виллем Янссон басқаруымен Солтүстік-Батыс Кейп жағасына, болашақта Эксмут болады деген жерге қонды және бұл жерге Виллем өзені деп ат қойды, кейіннен ол Ашбертон өзені деп өзгертілді. Бұл орналасқан жер алғаш рет Екінші дүниежүзілік соғыста әскери база ретінде пайдаланылды. АҚШ адмиралы Джеймс Ф. Калверт өзінің «Silent Running: My Years on a World War II Attack Submarine» атты естеліктерінде, ал АҚШ вице-адмиралы Чарльз А. Локвуд «Sink 'Em All» атты кітабында одақтас теңіз күштерінің соғысы туралы айтады. 1942 жылдың наурыз айында Явадан шегінуден кейін одақтас теңіз күштеріне жапондықтарға қарсы күрестің жалғыз құралы болған су асты кемелерін қайта толықтыру үшін алдыңғы база қажет болды. Дарвин (Солтүстік Территория) және Брум (Батыс Австралия) әуе шабуылына ұшырау қаупі жоғары болғандықтан, 500 тонналық, қозғалтқышсыз баржа Эксумоуш шығанағының аузында жанармай құю кемесі ретінде орналастырылды, онда одақтастар гидросамолеттерге қызмет көрсететін кемесін ұстап тұрды. «Потшот» кодын алған, қарапайым база USS Pelias кемесін пайдалана отырып, су асты кемелерінің алдыңғы базасы және демалыс лагері ретінде дамытылды. Базаны қорғау үшін әуежай (қазіргі RAAF Learmonth) салынды. Z арнайы бөлімі 1943 жылдың қыркүйегінде Сингапур портындағы жапондық кемелерге шабуыл жасау мақсатындағы Jaywick операциясы үшін «Потшот» базасын пайдаланды. 2009 жылы Qantas 72 рейсі жақын жердегі Леармонт әуежайына / RAAF базасына төтенше жағдайға байланысты қонды. A330 ұшағында ADIRU құрылғысының бұзылуына байланысты оқиға болды, ол шабуыл бұрышы (AoA) деректерін биіктік деректерімен шатастырып, ұшақтың тік көтерілу бұрышы 16 градусқа тең деп қате көрсетті, тіпті ол көлденең ұшып тұрғанда. Ұшақтағы қауіпсіздік жүйесі ұшақты екі рет 16 градусқа төмендетіп, барлық жолаушыларға теріс G күшін тигізді, нәтижесінде олар шамамен 15 секунд бойы ауада секірді. Құрбан болғандар болған жоқ, бірақ 1 экипаж мүшесі мен 11 жолаушы ауыр жарақат алды.

Туризм

Қаланың өмірі теміржол станциясынан гөрі туризмге көбірек байланысты. 2016 жылғы халық санауы бойынша Экмуттың халқы 2486 адамды құрады. Туристік маусымның ең шарықталу кезінде халық саны 6000-ға жетеді. Экмут суға шомылу және шнорхелингпен айналысуға танымал. Шнорхелингке ең танымал орындарға Түркіз шығанағы және Ойстер стектері жатады. Кейп-Рейндж ұлттық паркі бірнеше шатқалдардан тұрады, оның басты бөлігі Кейптің батыс жағалауында орналасқан, ол парктің жағалау бойында кемпингтерге көптеген мүмкіндіктер ұсынады. Ярди Крик және Чарльз Найф шатқалы – құрлықтағы көрікті жерлер. 2023 жылдың 20 сәуірінде Экмут толық күн тұтылуының тікелей бағытында болды, бұл 2012 жылдың қарашасынан бері Австралияда алғаш рет байқалды. 20 мыңнан астам адам Экмуттен тұтылуды тамашалады. Бұл Батыс Австралия штатының үкіметіне жоспарлау және логистикалық шығындарға 22 миллион австралиялық долларына түсті.

Климат

Эксмуттың ыстық, жартылай құрғақ климаты (BSh) бар. Жазда температура көбінесе жоғарылайды; алайда, қыстары жылы болып, күндізгі температура шамамен болады. Эксмутта нақты ылғалды және құрғақ маусым жоқ, бірақ жаңбыр қаңтар мен шілде аралығында жиі жауады, әдетте қаңтардан сәуірге дейін муссондық жауын-шашын мен дауылдар болады, ал мамыр, маусым және шілде айларында суық фронттардың солтүстік жиектерінен жауады. Аймақ кейде тропикалық циклонға ілігіп қалады. Тамыздан желтоқсанға дейінгі кезең әдетте құрғақ болады.

Ауа райы оқиғалары

1999 жылдың 22 наурызында «Вэнс» тропикалық циклон Эксмут маңына құрлыққа шығып, 5-санатқа жетті. Бұл Австралия материгінде тіркелген ең жоғары жел жылдамдығын көрсетті, ол оңтүстіктегі Лирмонтта байқалды. «Вэнс» су тасқыны мен мүлікке елеулі зиян келтірді. Зардап шеккендер болған жоқ. 2014 жылдың сәуірінде Эксмут қаласын күшті су тасқыны шарлады, бұл оқиға жылдам жасалған лагерьті (каровандар паркін) жартылай қиратты және қаланың инфрақұрылымына ауыр зақым келтірді, бұл аймақтағы туризмге үлкен соққы болды.