Үстем таптар және қоғамдық саясат

Кіріспе

Нақты бір қоғамның саяси бағдарын анықтап, белгілейтін әлеуметтік топ. Әлеуметтануда, қоғамның билеуші сыныбы – ол қоғамның саяси және экономикалық бағдарын анықтап, белгілейтін әлеуметтік топ. Марксистік философияда билеуші топ – нақты бір қоғамда өндіріс құралдарына иелік ететін және мәдени гегемониясын қолданып, қоғамның үстем идеологиясын (идеялар, мәдениет, мінез-құлық, нормалар, дәстүрлер) анықтап, орнатуға тырысатын топ. Олар буржуазия деп те аталады. XXI ғасырда жаһанданудың нәтижесінде құрылған әлемдік саяси экономика, ешбір елге жатпайтын трансұлттық капиталистік топты қалыптастырды.

Өмірбаян

Бұрынғы өндіріс тәсілдерінде, мысалы феодализмде (мұрагерлік меншік пен құқықтар) феодалдық иелер басқарушы тап болды; құлдыққа негізделген экономикада құл иелері басқарушы тап болды. Феодалдық жүйенің саяси экономикасы феодал иелеріне вассалдың өмірі, еңбегі мен мүлкі, соның ішінде әскери қызметке қатысты әлеуметтік-экономикалық және құқықтық билік берді. Құлдық мемлекеттің саяси экономикасы құл иелеріне құлдың тұлғасы, еңбегі мен мүлкіне қатысты әлеуметтік-экономикалық және құқықтық билік берді. Марксистік философияда капиталистік қоғамның екі әлеуметтік сыныбы бар: (i) басқарушы класс – буржуазия (капиталистік класс), ол өндіріс құралдарын жеке меншік ретінде иеленеді; және (ii) жұмысшы класс – пролетариат, оны буржуазия еңбекті қанаушылыққа ұшыратады, саяси экономиканың бұл түрі басқарушы сыныптың басым идеологиясымен ақталады. Бұрынғы марксистік-лениндік мемлекеттердің саяси экономикасында номенклатура – партияның нұсқауы бойынша өндіріс құралдарын бақылайтын, қоғамға ресурстарды бөлетін және т.б. басқарушы тап. Олар мемлекеттік әлеуметтік-экономикалық функцияларын жүзеге асыру үшін қажетті бюрократияның әкімшілері болды. Осы тұрғыда социолог К. Райт Миллс қоғам үшін шешім қабылдайтын билеуші тап пен билік элитасын анықтап, олардың арасын ажыратты. Сол сияқты, әлеуметтік таптарсыз қоғам құру үшін анархизм билеуші тапты жоюға тырысады. Марксистік көзқарастан айырмашылығы, Михаил Бакунин сияқты анархистер мемлекетті жоюға тырысады, өйткені революциялық өзгерістерге қарамастан (капиталистік) билеуші таптың орнын басқа билеуші тап (партия басшылары) алады, бұл саяси цикл болып табылады және революцияның әлеуметтік өзгерістерге жеткізу мақсатын жоққа шығарады. XXI ғасырдағы қоғамдарда жұмыс істейтін басқарушы таптың болуы туралы Маттей Доган саяси және әлеуметтік-экономикалық элиталар өздерінің қоғамдарында әлеуметтік қабаттану мен әлемдік экономиканың жаһандануына байланысты еңбектің тар мамандануы салдарынан біріктірілген басқарушы тапты құра алмайтынын айтты. Ал XX ғасырда Ресей империясы, Осман империясы және кейін Виши Франциясы сияқты мемлекеттердің құлдырауына себепші болған әскери жеңілістер, саяси күйзелістер мен харизматикалық көшбасшылардың бірігуін айтады.

In previous modes of production, such as feudalism (inheritable property and rights), the feudal lords of the manor were the ruling class; in an economy based upon chattel slavery, the slave owners were the ruling class. The political economy of the feudal system gave socio economic and legal power to the feudal lord over the life, labour, and property of the vassal, including military service. The political economy of a slave state gave the slaver socio economic and legal power over the person, labour, and property of a slave. In Marxist philosophy, the capitalist society has two social classes: (i) the ruling class bourgeoisie (capitalist class) who own the means of production as private property; and (ii) the working class proletariat whom the bourgeoisie subject to the exploitation of labour, which form of political economy is justified by the dominant ideology of the ruling class. In the political economies of the former Marxist Leninist states, the nomenklatura are the ruling class who control the means of production, allocate resources, etc for the society, per the directions of the party. As the administrators of the bureaucracy required to realise the socio economic functions of the state. In that vein, the sociologist C. Wright Mills identified and distinguished between the ruling class and the power élite who make the decisions for society. Likewise, to establish a society without social classes, Anarchism seeks to abolish the ruling class. Unlike the Marxist perspective, anarchists, such as Mikhail Bakunin, seek to abolish the state, because, despite revolutionary change, the (capitalist) ruling class would be replaced by another ruling class (party leaders), which is a political cycle that voids the social change purpose of a revolution. Concerning the existence of a functional ruling class in 21st century societies, Mattei Dogan said that the political and socio economic élites do not form a cohesive ruling class within their societies because of the social stratification and the narrow specialisation of labour consequent to the globalization of the world economy. In contrast, for the 20th century, he identifies the combination of military defeat, political implosion and the presence of a charismatic leader as the drivers for the downfall of ruling classes in the Russian Empire, the Ottoman Empire, and later for the creation of Vichy France.