Кіріспе

Ват Там Крабок (วัดถ้ำกระบอก, сөзбе-сөз "Бамбу үңгірінің ғибадатханасы") – Таиландтың Сарабури провинциясының Пхра Футхабат ауданындағы будда ғибадатханасы (ват). Ғибадатхана 1957 жылы буддалық монахиня Миан Парнчанд (әдетте Луанг Пор Яй деп танылады) және оның екі жүрегі туыс Чамрун мен Чарун Парнчандтармен монастырь ретінде құрылған. Бұрынғы тай полиция қызметкері Луанг Пор Чамрун алғашқы абат болды, бірақ Ват Там Крабок ресми түрде будда ғибадатханасы болмаса да, 2012 жылы ресми «Ват» мәртебесі берілді. Ерекшелігі, ол әлі де Луанг Пор Яйдың, әйел адамның үйретулерін ұстанады. Қазіргі кіреберіс бұл ғибадатхана немесе ват екенін дұрыс көрсетеді. Ғибадатхана кіреберісінде екі піл тұрып, оның алдындағы шарды ұстап тұр, бұл оның керемет көрінісін көрсетеді. Ғибадатхана аумағында көптеген ірі Будда бейнелері бар.

Есірткіден сауықтыру

Ват Там Крабок 1959 жылы басталған героин мен опиумға тәуелділіктен емдеу бағдарламасымен әлемдік деңгейде танымал болды. Осы уақытқа дейін 100 мыңнан астам героин мен опиумға тәуелді адам Ват Там Крабок детоксикациялық бағдарламасынан өтті, ол буддалық медитация, шақырылған құсу және көптеген түрлі шөптерден жасалған құпия детоксикациялық эликсирді ішуден тұрады. 1975 жылы Луанг Пор Чамрун Парнчандқа ғибадатхананың есірткіге тәуелділіктен емдеу жұмысы үшін Рамон Магсайсей сыйлығы табысталды. Ват Там Крабокта Батыс елдерінен келген көптеген есірткіге тәуелді адамдар ем алды. 2002 жылы Стюарт Бриндли Ұлыбританиядан келген алғашқы метадонға тәуелді адам болды, сондай-ақ британдық панк-рок музыканты Пит Доэрти, ирландтық рок әншісі Кристи Дигнам (Aslan тобынан), американдық компьютерлік андеграунд өкілі Патрик К. Крупа және британдық әнші-сазгер Тим Арнольд та ем алды. 2004 жылы Тим Арнольдтың табысты оқиғасы Ұлыбританиядағы көптеген жаңалықтарда жарияланды. Бағдарламаны аяқтағаннан кейін Арнольд Ват Там Крабокқа тұрақты түрде қоныстанды және монастырьдың аббаты Луанг Пор Шаронның сүйіктісіне айналды. Таиланд пен Лаостың таулы аймақтарында хмонгтардың көптеген жылдар бойы опиум өсіріп, оны көбінесе медициналық мақсатта қолданғандықтан, кейбір хмонг босқындары Ват Там Крабокта нашақорлықтан емделді. Ват Там Крабок сондай-ақ алкоголь және метамфетаминге тәуелді адамдардың детоксикациясына көмектеседі.

Хмонг босқындары

Вьетнам соғысы аяқталғаннан кейін, 1970 жылдардың соңында Ват Тхам Крабок Хмонг босқындарын өзінің аумағындағы лагерьде, құпия соғысқа қатысқандарының нәтижесінде қабылдады. Көбісі Лаостан 1975 жылдан бері Лаосты басқарып келген коммунистік үкімет тарапынан қуғын-сүргінге ұшырағандықтарын айтып, қашып келген. Мыңдаған лаостық және хмонг босқындары мен пана іздеушілер Таиландтағы басқа босқындар лагерьлеріндегі мәжбүрлі репатриациядан қашып, Лаостағы марксистік үкіметке қайтуға ниеттемегендіктен, Ват Тхам Крабокта пана тапқан. Лао және хмонг босқындары Ват Там Крабокқа келіп, баспана іздестірді. Содан кейін, АҚШ пен Таиландтағы ұзақ саяси күрес нәтижесінде, 2004 және 2005 жылдары 15 000-нан астам хмонгқа Лаосқа мәжбүрлі түрде қайтарылудың орнына, АҚШ-қа саяси босқындар ретінде көшіп кетуге рұқсат берілді. Кейбіреулері 2001 жылы АҚШ-қа көшіп кеткен. 1970 жылдардың соңында Ват Там Крабок, әсіресе оның аббаты Луанг Пор Чамрун, Лао ХДР үкіметіне қарсы хмонг қарулы қарсылығын қолдады, атап айтқанда генерал Ван Пао және басқа лаос көшбасшылары басқарған Нео Хом, тәуелсіз Чао Фа топтары және Па Као Хер басқарған Чао Фаның бір тобын. Ват Тхам Крабок пен оның хмонг босқындары 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың ортасында әлемдік назарды өзіне тартты, олардың болашағы және Таиландтағы лао және хмонг босқындары мен пана іздеушілердің тағдыры туралы жаһандық саяси пікірталас тудырды. Таиланд үкіметі, Біріккен Ұлттар Ұйымы мен Клинтон әкімшілігінің қолдауымен, Ват Тхам Крабоктағы лао хмонгтарын Лаостағы коммунистік режимге қайтаруды көздеді. Бұл әрекет бірнеше адам құқықтары ұйымдары мен кейбір хмонг ұйымдарының қарсылығын тудырды. Лао және хмонг ғалымы, зерттеуші және жақтаушы Ванг Побзеб, Висконсин және Миннесота штатындағы Лао Адам Құқықтары Кеңесінен Филип Смит пен Қоғамдық саясатты талдау орталығымен, сондай-ақ конгрессмендер Брюс Венто мен Стив Гундерсонмен бірге 1980 және 1990 жылдары Таиландтағы лао және хмонг босқындар лагерьлеріне және Ват Тхам Крабокқа бірқатар зерттеу миссияларына қатысты. АҚШ Сенатының Миннесота штатынан сенаторы Пол Уэллстон және басқа да сенаторлар Лаостағы адам құқықтарының өрескел бұзушылықтарына және Лаостан Таиландтағы босқындар лагерьлеріне және Ват Там Крабокқа қашып келген лао және хмонг босқындары мен пана іздеушілердің қиын жағдайына алаңдаушылық білдірді. Майкл Джонс, бұрынғы Heritage Foundation сыртқы саясат сарапшысы және бұрынғы президент Джордж Бушқа көмекшісі, мәжбүрлі репатриацияға қарсы тұруға көмектесті, оны "сатқындық" деп атады, өйткені көптеген хмонгтар құпия соғыс кезінде АҚШ-қа көмектескен. Ват Тхам Крабок 2012 жылы ресми ват (ғибадатхана) мәртебесін алды. Вичиан Гитиванно (Луанг Пор Вичиан) Таиланд үкіметі ресми таныған ғибадатхана ретінде Ват Тхам Крабоктың алғашқы аббаты болып тағайындалды. 2015 жылдың соңына қарай уық-судан тазартудан өткен науқастардың саны 110 312-ге жетті.