Кіріспе

Диаграммалардағы қажетсіз визуалды элементтер термині – диаграммалар мен графиктегі ақпаратты түсінуге қажет емес немесе назарды бұратын барлық визуалды элементтердің жиынтығы. Егер белгілер мен визуалды элементтер ақпаратты түсінікті жеткізу үшін қажетті ең минималды жиынтықтың бөлігі болмаса, оларды диаграммалық қоқыс деп атауға болады. Диаграммалық қоқысқа мысалдар: қалың немесе қараңғы тор сызықтары, қажетсіз мәтін, орынсыз күрделі немесе әдемісіз қаріптер, безендірілген диаграмма осьтері, деректер графигіндегі дисплей кадрлары, суреттер, фондар немесе белгішелер, әшекейлі көлеңкелер және қажетсіз өлшемдер. Диаграммалық қоқыстың тағы бір түрі – бейнелеуді бұрмалап, нақты деректерді түсінуді қиындатады. Мұндай жағдайға мысалдар: бір-біріне пропорционалды емес бейнеленген элементтер, диаграммадағы немесе графиктегі элементтерді салыстыруды қиындататын көлемді фон, сызықтық және бағандық диаграммалардағы 3D симуляциялар. "Диаграммалық қоқыс" терминін Эдвард Тафте 1983 жылы жарық көрген "Сандық ақпаратты визуалды көрсету" кітабында енгізген. Бұл тұжырым Адольф Лоостың "безендіру – қылмыс" деген ойымен сабақтас.

Этимология

Карталық қоқыс терминін алғаш рет Эдвард Туфте 1983 жылы қолданған. Туфте, карталық қоқыс терминін қолданғанда, сол кездегі танымал дизайнер Найджел Холмс туралы тікелей пікір білдірді. Көпшілыққа таратуға арналған графикалық материалдарды дайындаумен айналысатын адамдардың көпшілігі тек бейнелеу өнерінде оқыған және деректерді талдау тәжірибесі аз. Статистикалық мәліметтердің дәлдігі мен әдемілігіне қол жеткізу үшін мұндай тәжірибелер өте қажет. Сәттілікке жеткендер – деректерді әдемілеумен айналысқандар, статистикалық дұрыстыққа мән бермегендер. Туфте Холмс жасаған алмаз тәрізді диаграмманы сынға алады: «Оң жақтағы бұл жағымсыз көрніс – клише мен стереотиптерге, дөңгелек әзілдерге және мазмұны бос үшінші өлшемге толы. Карталық қоқыстың бұлттарында сенім жоғалады; бейне ойын сияқты көрінетін диаграммаға кім сенер еді?» 1992 жылғы «Нью-Йорк Таймс» газетіндегі мақалада журналист Холмс Тюфтенің сын-пікіріне берген жауабын былай деп жазады: «Тайм» журналының алмаз диаграммасын жасаған Найджел Холмс Тюфте сынға алғанда түсінікті түрде ашуланды. Холмс өзінің жұмысы кейде шамадан тыс болғанын мойындайды, бірақ Туфте абсолютті математикалық дұрыстыққа талап етумен «академиялық ортада» қалып қойған және «коммерциялық ортаның» аудиторияны қызықтыру қажеттілігіне сезімтал емес деп санайды. Туфте мен Холмс арасындағы бұл пікір алмасу – статистикалық және дизайнерлік көзқарастардың арасындағы шиеленісті көрсетеді.

Ғылыми зерттеулердегі карталық қоқыс

Ақпаратты визуализациялау саласындағы зерттеушілер графикалық қоқыстың көрермендердің визуализацияны қабылдауына қалай әсер ететінін зерттеді. Графикалық қоқыстың кестелерді ұзақ мерзімді жадыда сақтауға көмектесетінін көрсеткен зерттеулер бар. Соңғы зерттеуде семантикалық мағынасы бар белгілер түріндегі графикалық қоқыстың, зиякерлік және дамуында кемістіктері бар адамдар үшін кестелерге қолжетімділікті арттыратыны анықталды.