Кіріспе

Тай буддистік монах (1918–1992)

Ажан Чха (17 маусым 1918 – 16 қаңтар 1992) – тай буддистік монах. Ол буддахамманың ықпалды ұстазы және тай орман дәстүріндегі екі ірі монастырьдың негізін қалаушы болды. Өз елінде үлкен даналыққа ие және құрметтелген ол, батыста теравада буддизмін орнатуда да маңызды рөл атқарды. 1979 жылы Ұлыбританияда Читхерст буддалық монастыры (Cittaviveka) құрылғаннан бастап Ажан Чханың Орман дәстүрі Еуропа, АҚШ және Ұлыбритания Достастығының барлық аймақтарына тарады. Ажан Чханың Дхамма сөздері жазылып, транскрипцияланып, бірнеше тілге аударылды. Оның қайтысынан бір жыл өткен соң, 1993 жылғы қаңтарда Ажан Чханың қосылу рәсіміне Таиланд патшалық отбасының қатысуымен бір миллионнан астам адам келді, себебі «жерлеуге жүз мыңдаған адамды күтуге болатын». Оның Дхамма есімі Субхаддо (สุภทฺโท), ал монах атағы – Фра Бодхиньанатера (พระโพธิญาณเถร) болды.

Ерте өмір

Аджхан Шах 1918 жылғы 17 маусымда Таиландтың солтүстік-шығысындағы Исан аймағындағы Убон Ратчатани маңында дүниеге келген. Оның отбасы қарапайым шаруалар болған. Дәстүр бойынша, Аджхан Шах тоғыз жасында монастырға оқуға түсіп, үш жыл бойы оқу мен жазуды үйренген. Аджхан Шахтың 2017 жылғы толық өмірбаяны – «Тыныштық ағып жатыр».

Бұл дәстүрдегі монахтар Будда белгілеген виная деп аталатын түпкілікті монахтық ережелерді өте қатаң сақтайды. Буддистік сангхадағы алғашқы маңызды бөліністердің көп бөлігі жаттығу ережелерінің қай жинағын қолдану керек деген келіспеушіліктерге байланысты болды. Бірлері жеңілдетілген ережелерді қабылдаса, енді біреулері қатаң ережелерді қабылдады, екі тарап та Будданың ережелерін сақтағанына сенді. Тхеравада дәстүрі осы соңғы көзқарастың мұрагері. Тәрбиенің қатаңдығына мысал ретінде тамақтану ережесін келтіруге болады: олар таңертеңнен түске дейін ғана тамақ ішеді. Тайландтың орман дәстүрінде монахтар мен монахтар одан да әрі барып, «бір тамақ жеу тәжірибесін» сақтайды, яғни таңертең бір рет ғана тамақтанады. Бұл ерекше тәжірибе Будда рұқсат еткен он үш дхутанганың бірі болып табылады, ол медитацияны тереңдету және қарапайым өмірмен қанағаттану үшін кездейсоқ немесе тұрақты түрде қолданылатын қосымша аскетикалық тәжірибе. Осы тәжірибелердің басқа мысалдары – ағаш астында сыртта ұйықтау немесе оқшау ормандарда немесе зираттарда тұру.

Құрылған монастырлар

Көп жылдар саяхаттағаннан кейін, Ажан Чах өзінің туған жеріне жақын, қараусыз қалған тоғайда қоныстануға шешім қабылдады. 1954 жылы Ват Нонг Пах Понг монастыры құрылды, онда Ажан Чах өзінің қарапайым, тәжірибеге негізделген медитация түрін үйретті. Ол түрлі-түрлі шәкірттерді өзіне тартты, олардың ішінде 1966 жылы алғашқы батыстық, құрметті Аджхан Сумедхо болды. Ват Нонг Пах Понг Таиланд бойынша 250-ден астам филиалдарды, сондай-ақ 15-тен астам байланысты монастырларды және әлемнің ондаған үйірмелік орталықтарын қамтиды. 1979 жылы Аджхан Сумедхо басшылығымен Ситтавивека (Читхурст ауылында орналасқандықтан, көбінесе Читхурст буддалық монастыры деп аталады) негізделді. Ажан Чахтың батыстық шәкірттерінің бірнешесі әлемнің түкпір-түкпірінде монастырлар құрды.

Кейінгі өмірі

1980 жылдардың басында Ажан Чахтың денсаулығы қант диабетінен нашарлай бастады. Ол Бангкокқа қант диабетінен туындаған салқындықтан құтылу үшін операция жасатуға жіберілді, бірақ бұл күтілген нәтижені бермеді. Ажан Чах өзінің ауруын насаяттау құралы ретінде пайдаланып, оның "барлық нәрсенің өте қалыпты екендігінің тікелей мысалы" екенін айтты және адамдарға өзінің ішінде нағыз пана табуға ұмтылу керектігін еске салды, себебі ол енді ұзақ уақыт бойы сабақ бере алмайды.