Бұддалық монахтар және олардың өмір салты

Кіріспе

Буддистік монах

Бхикху (пали: भिक्खु, санскрит: भिक्षु, bhikṣu) – буддистік монахтық өмірде орденге қабылданған ер адам. Ер және әйел монахтар ("әйел монах", бхикхуни, санскрит bhikṣuṇī) – Сангханың (буддистік қауымның) мүшелері. Барлық буддистік монахтардың өмірі пратимокша немесе патимокха деп аталатын ережелер жиынтығымен реттеледі. 20 жасқа толмаған адам бхикху немесе бхикхуни орденіне қабылданбайды, бірақ шраманера немесе шраманери орденіне қабылданғаны мүмкін.

Анықтама

Бхикху сөзбе-сөз "тіңкес" немесе "садақамен күнезетін адам" дегенді білдіреді. Тарихи Будда, Сиддхартха ханзадасы, ыңғайлы өмір мен мәртебеден бас тартып, өзінің шраманя өмір салтының бір бөлігі ретінде қайыршы болып өмір сүрді. Оның үй шаруашылығынан бас тартып, толық уақыт бойы оның басшылығымен оқуға келген ең жақын шәкірттері де осы өмір салтын қабылдады. Бұл сангханың толық уақытты студенттері жыл бойы қаладан қалаға саяхаттап, садақаға тірлік көріп, тек муссонның жаңбырлы айларындағы васса уақытында ғана бір жерде тоқтатын монахтар қауымына айналды. Буддхагхошаның Дхаммападаға түсіндірмесінде бхикху – "самсарада (қайта туу циклында) қауіпті көретін адам" (пали: Bhayaṃ ikkhatīti: bhikkhu) деп анықталған. Сондықтан ол қайта туу циклынан құтылу үшін дінге келуді қалайды. Дхаммападада былай делінген: [266 267] Егер біреу басқалардың садақасымен ғана өмір сүрсе, ол монах бола бермейді. Сыртқы бейнеге ғана еліктеу арқылы шын монахқа айнала алмайсыз. Егер кім осы (Дхармада) қасиетті өмір сүрсе, жақсылық пен жамандықтан өзгеше болып, осы әлемде түсініктілікпен жүрсе – міне, сонда ғана ол шын монах деп аталады. Будда өзінің әкесінің жесірі Махапажапати Готами Весали қаласына әйелдер шеруін ұйымдастырғаннан кейін әйел бхикхунилерін қабылдады және оған Сегіз Гарудхамманы қабылдауды сұрады. Готами Сегіз Гарудхамманы қабылдауға келісіп, бірінші бхикхуни мәртебесіне ие болды. Кейінгі әйелдер монах болу үшін толықтай діни бағышталу рәсімінен өтуі керек болды.

Тхеравада

Тхеравада монахтығы Пали канонының Виная Питака деп аталатын бөліміндегі нұсқауларға сәйкес ұйымдастырылған. Лайық адамдар "шығу" (пали: паббаджа) деп аталатын рәсім арқылы жаңадан кіруші (śrāmaṇera немесе sāmanera) дәрежесін алады. Саманралар он қағиданы сақтауға міндетті. Одан кейін толық қабылдану (пали: упасампада) рәсімі өтуі мүмкін. Бхикшулар Патимокха (Тхеравада) немесе Пратимокша (Махаяна және Ваджраяна) деп аталатын көптеген ережелер жиынтығына бағынады.

Махаяна

Махаянада монахинизм «жеке азаттық анттары» жүйесінің бір бөлігі болып табылады, тіпті кейіннен тағы да ант берулері мүмкін. Осылайша буддизм анттарды «таза» сақтайды. Анттарды орындау немесе осы өмір салтын тастау мүмкін, бірақ анттарды бұзу өте жағымсыз деп есептеледі. 9 ғасырдағы Жапонияда Сайчо монахы 250 ережені Шравакаянаға тән деп есептеді және ординация Брахмаджала Сутрасының Махаяна ережелерін пайдалануы керек деді. Ол монахтардың Хэй тауында он екі жыл оқшау оқу-жаттығудан өтуін және 250 өсиеттің негізгі тақырыптарын сақтауын талап етті: бойдақтық, зиян келтірмеу, маскүнемдіктен аулақ болу, вегетариандық тамақтану және пайда табу үшін еңбекті азайту. Он екі жылдан кейін монахтар Виная ережелерін уақытша немесе қосымша нұсқау ретінде қолданып, монах емес қауымдастықтарда қызмет еткен кезде өздерін ұстайтын болады. Тендай монахтары осы тәжірибені ұстанды. 1870 жылдардағы Жапонияның Мейдзи реставрациясы кезінде үкімет буддалық монахтар үшін бойдақтық пен вегетариандық диеталарды жоюға тырысты, осылайша оларды секулярландырып, жаңа құрылған Мемлекеттік Синтоны ілгерілетуді көздеді. Жапон буддистері қалаларға кіруге бес жүз жылдық тыйымды жойып, қала ішінде уағыз айту құқығын алды. Қазіргі уақытта Жапониядағы діни қызметкерлер (әлеуметтік емес діни лидерлер) өздерінің отбасылық жағдайына қарай ант беруді өздері шешеді. Бойдақтық және басқа да қанағаттандыру түрлері әртүрлі мерзімдерге «еркін» таңдалады. 1910 жылғы Жапония–Корея келісімінен кейін, Жапония Кореяны аннексиялағаннан кейін, Корея буддизмі көптеген өзгерістерге ұшырады. Жодо Шиншу және Ничирен мектептері Кореяға миссионерлерді жіберіп, онда Вон буддизмі сияқты жаңа секталар пайда болды. 1911 жылғы ғибадатхана туралы жарлық (ханча=寺刹令) ғибадатханалардың Сангханың ұжымдық кәсіпорны ретінде басқарылатын дәстүрлі жүйесін өзгертті, оны Кореяның генерал-губернаторы тағайындаған ғибадатхана абаттарына ғибадатхана мүлкіне жеке меншік құқығы беріліп, мұндай мүліктерге мұрагерлік құқығы берілген жапондық басқару үлгісімен ауыстырды. Көбірек маңызға иесі, жапондық фракциялардан шыққан монахтар үйленіп, балалы болу арқылы жапондық тәжірибені қабылдай бастады.

In the Mahayana monasticism is part of the system of "vows of individual liberation". and even take the vows again later. In this way, Buddhism keeps the vows "clean". It is possible to keep them or to leave this lifestyle, but it is considered extremely negative to break these vows. In 9th century Japan, the monk Saichō believed the 250 precepts were for the Śrāvakayāna and that ordination should use the Mahayana precepts of the Brahmajala Sutra. He stipulated that monastics remain on Mount Hiei for twelve years of isolated training and follow the major themes of the 250 precepts: celibacy, non harming, no intoxicants, vegetarian eating and reducing labor for gain. After twelve years, monastics would then use the Vinaya precepts as a provisional or supplemental, guideline to conduct themselves by when serving in non monastic communities. Tendai monastics followed this practice. During Japan's Meiji Restoration during the 1870s, the government abolished celibacy and vegetarianism for Buddhist monastics in an effort to secularise them and promote the newly created State Shinto. Japanese Buddhists won the right to proselytize inside cities, ending a five hundred year ban on clergy members entering cities. Currently, priests (lay religious leaders) in Japan choose to observe vows as appropriate to their family situation. Celibacy and other forms of abstaining are generally "at will" for varying periods of time. After the Japan–Korea Treaty of 1910, when Japan annexed Korea, Korean Buddhism underwent many changes. Jōdo Shinshū and Nichiren schools began sending missionaries to Korea under Japanese rule and new sects formed there such as Won Buddhism. The Temple Ordinance of 1911 (hanja=寺刹令) changed the traditional system whereby temples were run as a collective enterprise by the Sangha, replacing this system with Japanese style management practices in which temple abbots appointed by the Governor General of Korea were given private ownership of temple property and given the rights of inheritance to such property. More importantly, monks from pro Japanese factions began to adopt Japanese practices, by marrying and having children.

Махаяна және Ваджраяна дәстүрлеріндегі қосымша ант

Махаяна дәстүрлерінде бхикшу ординациямен байланысы жоқ қосымша серттер бере алады, оның ішінде Бодхисаттва серті, самая серті және тағы да басқалары. Көп жағдайда мұндай серттер үй иелеріне де қолжетімді.

Киімдер

Қасиетті дәреже алған адамдардың арнайы киімі, ағылшын тілінде "robes" деп аталады, ауа райы мен климаттан денені қорғаудың қарапайым, берік түрін кию идеясынан туындайды. Әр дәстүрде киімнің түсі мен стилі біркелкі болады. Түс көбінесе белгілі бір географиялық аймақтағы белгілі бір пигменттердің көптеп таралған болуына байланысты таңдалады. Тибет және Гималай аймақтарында (Кашмир, Непал және Бутан) қызыл пигмент киімдерді бояу үшін жиі қолданылады. Мьянмада – қызғылт қоңыр; Үндістанда, Шри-Ланкада және Оңтүстік-Шығыс Азияда сары, охр және апельсин түстерінің әртүрлі нұсқалары басым. Қытай, Корея, Жапония және Вьетнамда сұр немесе қара түс кең таралған. Монахтар көбінесе өздеріне сыйға берілген матадан киім тігеді.

Батыс әдебиетіндегі тарихи терминдер

XX ғасырдың ортасына дейін ағылшын әдебиетінде буддалық монахтар, әсіресе Шығыс Азия мен Француз Индокитайынан келгендер, көбінесе "бонз" терминімен аталатын. Бұл термин португал және француз тілдерінен алынған "ja bonsō" ("қасиетті адам, монах") сөзінен шыққан. Қазіргі әдебиетте бұл термин сирек қолданылады. Бұрын будда монахтарын "талапой" немесе "талапоин" деп те атаған, бұл сөздердің түпнұсқасы "mnw tala pōi" ("біздің мырзамыз") деген сөзден келген. "Талапоин" – буддалық монахтардың атымен аталған маймыл, дәл сол сияқты "капучин" маймылы Капучин орденінің атымен аталған (сонымен қатар, олар "капучино" сөзінің де бастауы).