Кіріспе
Сион тауы (, Har Ṣīyyōn; جبل صهيون, Jabal Sahyoun) – Иерусалимдегі бір баурай, Ескі қала қабырғаларының сыртында орналасқан. «Сион тауы» термині Еврей Библиясында алғаш Давид қаласы (, ; , ) үшін, кейін ғибадатхана тауы үшін қолданылған, бірақ мағынасы өзгеріп, қазірде ежелгі Иерусалимнің Батыс баурайының атауы ретінде қолданылады. Көп мағынада, «Сион» термині бүкіл Израиль жері үшін де қолданылады.
Mount Zion (, Har Ṣīyyōn; جبل صهيون, Jabal Sahyoun) is a hill in Jerusalem, located just outside the walls of the Old City. The term Mount Zion has been used in the Hebrew Bible first for the City of David (, ; , ) and later for the Temple Mount, but its meaning has shifted and it is now used as the name of ancient Jerusalem's Western Hill. In a wider sense, the term Zion is also used for the entire Land of Israel.
Этимология
Сион сөзінің этимологиясы белгісіз. Киелі кітапта, Самуил кітабында (2 Самуил 5:7) Дәуіт патша басып алған Ебустіктер бекінісінің аты ретінде айтылады, бірақ оның шығу тегі ізраилдіктерге дейін соңғы болуы мүмкін. Уәди Сахюн деп аталатын аңғар (уади араб тілінде "құмды арна") осы атауды сақтап қалған сияқты және Иерусалимнің Ескі қаласының Яффа қақпасынан шамамен 2,8 шақырым (1,75 миль) қашықтықта орналасқан.
Үш түрлі орын
Сион тауының атауы үш жерге тікелей қатысты, себебі Иерусалим тұрғындары дәстүрлі атауды сақтап келді, бірақ Киелі кітаптағы Иерусалимнің орталық нүктесі деп қастерлеген жерді өз заманында ең лайықты деп есептелген орынға көшірді.
Төменгі шығыс төбе (Дәуіттің қаласы)
Бастапқыда Сион тауы ежелгі Иерусалимнің шығыс төбесіндегі, сондай-ақ Дәуіт қаласы деп аталатын, ебустіктердің бекіністі қаласына берілген ат еді. Ишая кітабының кейінгі бөліктерінде, Забур кітабында және Мақабилердің бірінші кітабында (б.з.д. II ғасыр шамасында) айтылған "Сион тауы" көбінесе төбенің жоғарғы бөлігін, жалпы Тәңір тауы ретінде белгілі болған жерді білдіреді. Бірінші ғибадатхана кезеңінің екінші жартысында қала батысқа қарай кеңейді және оның қорғаныс қабырғалары бүкіл Батыс төбені қамтуға дейін созылды. Набуходоносор II шамамен б.з.д. 586 жылы қаланы дерлік толығымен қиратты, соның салдарынан тарихи естелік үзділігі туды. Ұзақ қайта құру кезеңінен кейін, Иерусалим 70 жылы римдіктер тарапынан толығымен екінші рет қиратылды. Бірінші ғасырдағы тарихшы Иосиф Флавий, осы екінші апатты оқиғадан бұрын қаланы қалай білген, Сион тауын оның "Тиропоэон аңғары" деп атаған төменгі, шығыс төбесінен бөлінген Батыс төбесі деп көрсетті.
Соңғы Рим дәуірінен бастап
Рим дәуірінің соңында Дәуіт қабірі деп аталатын құрылыстың кіреберісінде синагог салынды, бұл Дәуіт Киелі жартарғаны салудан бұрын Бейт-Шемеш пен Кирия-Йеаримнен Келісім сандығын осы жерге әкелген деген сенімге негізделген болуы мүмкін. 1948 жылғы соғыс кезінде Сион тауы 1948 жылдың 18 мамырында Харель бригадасы басып алды және қарулы келісімге дейін Израильдің қолында қалған Ескі қаланың жалғыз бөлігі болды. Бастапқыда ол Хинном аңғары арқылы Емин Моше еврей ауданымен тар туннель арқылы байланысты болды, бірақ жараланғандарды эвакуациялау және Сион тауындағы сарбаздарға жабдықтар жеткізу үшін басқа жол қажет болды. Осы мақсатта 250 килограммға дейін жүк көтере алатын кабельдік жол құрылды. Кабельдік жол тек түнде пайдаланылды және күндіз анықталмау үшін аңғарға түсірілді; ол әлі күнге дейін қазіргі Маунт-Цион қонақ үйінің орналасқан жерінде сақталған. Израильдің Сент-Джон көз ауруханасынан Сион тауына дейінгі сапар екі минутқа созылды. 1948-1967 жылдар аралығында, Ескі қала Иорданияның билігінде болған кезде, израильдіктерге еврей қасиетті орындарына кіруге тыйым салынды. Сион тауы Израиль мен Иордания арасындағы бейтарап аймақ болды. Сион тауы ежелгі еврей ғибадатханасына ең жақын жер еді. Алты күндік соғыста Шығыс Иерусалимді Израиль басып алғанға дейін израильдіктер Дәуіт қабірінің шатырына шығып дұға ететін. Сион тауына апаратын ирек жол Папаның жолы (Дерех Ха'апифйор) деп аталады. Бұл жол 1964 жылы Иерусалимге Рим папасы Павел VI-ның тарихи сапарының құрметіне төселді. 2 Самуил 5:7 былай делінеді: «Дәуіт Сион бекінісін басып алды, ол Дәуіт қаласы», бұл Сион тауының Дәуіт қаласының бір бөлігі екенін, қазіргі Иерусалимнің Ескі қаласынан тыс жер емес екенін көрсетеді. Раши бұл жерді Псалмда айтылған «қуаныш» көзі деп, ғибадатхана алаңының солтүстік бөлігіндегі тәуба құрбандары шалынатын орын деп түсіндіреді. Жаңа өсиетте Сион тауы көктегі Иерусалим, Құдайдың қасиетті, мәңгілік қаласын білдіреді. Христиандар «Сион тауына, жанды Құдайдың қаласына, көктегі Иерусалимге, сансыз періштелерге, жалпы жиынға және бірінші туғандардың шіркеуіне, көкте тіркелгендерге келді» (Еврейлерге 12:22-23, Аян 14:1 қараңыз) дейді.
Көрнекті орындар
Сион тауындағы маңызды орындар – Успенское аббатство, Армян апостол шіркеуі, Давид патшаның қабірі және Соңғы кешкі ас өткен бөлме. Бүгінде көптеген тарихшылар мен археологтар сол жердегі «Дәуіт патшаның қабірін» Давид патшаның нақты жерленген орны деп санамайды. Яд Вашемге дейінгі Холокост мұражайы (Мартеф ХаШоа) да Сион тауында орналасқан. Тағы бір қызықты орын – католик зираты, онда Холокост кезінде 1200 еврейдің өмірін сақтап қалған адал кісі Оскар Шиндлер жерленген. Mt. Сиондағы протестант зиратында 19 және 20 ғасырлардағы көрнекті тұлғалар көптеп жерленген. Олардың ішінде: Флиндерс Петри, Чарльз Фредерик Тирвитт Дрейк, Джеймс Дункан, Кларенс Стэнли Фишер, Чарльз Ламберт және Джеймс Лесли Старки; архитектор Конрад Шик; сондай-ақ медицина, білім беру, дін, дипломатия және әлеуметтік қызмет салаларында еңбек еткен Джеймс Эдвард Ханауэр, Эрнест Мастерман, Джон Николайсон, Пол Палмер, Макс Сандрецкий, Иоганн Людвиг Шнеллер, «Жаным тыныш» гимнінің авторы Хорацио Г. Спаффорд. Иерусалим университетінің негізін қалаушы Г. Дуглас Янг және оның әйелі Георгина (Снук) Янг та осы зиратта жерленген. Зират Бірінші дүниежүзілік соғысында қаза тапқан көптеген сарбаздардың, сондай-ақ британдық мандат кезінде қызмет еткен Палестина полициясының қызметкерлерінің соңғы бейіті болып табылады. Мұнда жерленгендердің бірнешесі 1946 жылғы 22 шілдеде таңертең Король Давид қонақ үйін бомбалау кезінде қаза тапқан.
Археология
1874 жылы ағылшын Генри Модсли Сион тауында үлкен жартас тілігін және көптеген ежелгі кестеленген тастарды тапты, олар Иосиф Флавийдің бірінші қабырғасының негізі деп есептелді. Осы тастардың бірнешеуі епископ Гобат мектебінің (кейіннен Американың қасиетті жерлерді зерттеу институты және Иерусалим университетінің колледжі ретінде белгілі болған) басты қақпасының сыртындағы тіреу қабырғасын салуға қолданылды.