Кіріспе
Ресейлік банк және қаржы қызметтері корпорациясы Alfa Bank АҚ (Альфа банк АО) – Ресейдегі жеке банктердің арасындағы ең ірісі. Ол 1990 жылы ресейлік кәсіпкер Михаил Фридман құрған, ол әлі де басқарушы иесі болып табылады. Бас кеңсесі Мәскеуде орналасқан, ол жеті елде қызмет көрсетеді және 2021 жылғы мәліметтерге сәйкес, 22 миллион активті корпоративтік клиенттерге және 1 миллионнан астам активті жеке клиенттерге қаржылық қызметтер ұсынады. 2022 жылдың 1 наурызында Михаил Фридман мен Петр Авен Украинаға 2022 жылы Ресейдің басып кіруіне жауап ретінде Еуроодақ тарапынан салынған санкцияларға ұшырағаннан кейін банк директорлар кеңесінен кетті. Осы себепті, АҚШ және Еуроодақ биліктері банкке тиісінше 2022 және 2023 жылдың ақпанында санкция салды.
Alfa Bank JSC (Альфа банк АО) is the largest of the private banks in Russia. It was founded in 1990 by Russian businessman Mikhail Fridman, who remains the controlling owner. Headquartered in Moscow, it operates in seven countries, providing financial services to 22 million active corporate customers and over 1 million active retail clients as of 2021. On 1 March 2022, Mikhail Fridman and Pyotr Aven left the bank's board of directors after coming under EU sanctions imposed in response to the 2022 Russian invasion of Ukraine. For the same reason, the bank has been sanctioned by US and EU authorities beginning in February 2022 and 2023, respectively.
1990 жылдар
1990 – «Альфа Банк» компаниясы Ресей кәсіпкері Михаил Фридман тарапынан жауапкершілігі шектеулі серіктестік ретінде құрылды. 1991 – Ресейдің Орталық банкінен банк операцияларын жүргізуге лицензия алды және алғашқы корпоративтік шоттар ашылды. 1992 – Орталық банк кең ауқымды қызмет түрлеріне қосымша лицензиялар берді. «Альфа Банк» алты шетелдік банкте алғашқы ностро шоттарын ашты. Мәскеуде алғашқы бөлшек сауда филиалы ашылды. 1993 – «Альфа Банк» Мәскеу банкаралық валюта биржасының мүшесі болды. Банк операцияларына арналған жалпы лицензия Орталық банкіден алынды. «Альфа Банк» мемлекеттік облигациялармен (ГКО және ОФЗ) сауда-саттыққа кірісті. 1994 – «Альфа Банк» MasterCard/Europay халықаралық кредиттік карталар жүйесіне мүше болып, Әлемдік банкаралық қаржылық телекоммуникация қоғамына қосылды. Пётр Авен банк президенті қызметіне тағайындалды. «Альфа Банк» Алматы қаласында (Қазақстан) еншілес компания ашқан алғашқы ресейлік банк болды. 1995 – Euromoney журналы «Альфа Банкті» «1995 жылғы ең үздік ресейлік банктер» санатында үшінші орынға қойды. «Альфа Банк» Factors Chain International ұйымына қосылды. Ұлыбританияның Лондон қаласында өкілдік ашылды. 1996 – «Альфа Банк» Euroclear және Visa International ұйымдарына қосылды. Ресей үкіметі Октябрь революциясынан бері алғаш рет еурооблигациялар шығаруға қатысқан үш қатысушының бірі болды. «Альфа Банк» Нижний Новгород қаласында филиал ашты. 1997 – «Альфа Банк» 40 миллион долларлық синдикатталған несие алды. Euromoney журналы «Альфа Банкті» «1997 жылғы Ресейдегі ең үздік банк» деп жариялады. Moody's және Standard & Poor's (S&P) рейтингтік агенттіктерден алғашқы кредиттік рейтингтер алынды. «Альфа Банк» 175 миллион долларлық 3 жылдық еурооблигациялар шығарды, бұл еурооблигациялар шығарған алғашқы жеке меншік ресейлік банк болды. Санкт-Петербург және Самара қалаларында филиалдар ашылды. Жалпы активтер құны 1 миллиард доллардан асты. 1998 – «Альфа Банк» жауапкершілігі шектеулі серіктестіктен ашық акционерлік қоғамға қайта ұйымдастырылды. Euromoney журналы «Альфа Банкті» екінші жыл қатарынан «Ресейдегі ең үздік банк» деп атады. «Альфа Банк» сол кезде Alfa Group-тың серіктес компаниясы болған «Альфа Капитал» компаниясымен біріктірілді. Ресейдің халық саны бойынша үшінші қаласы – Новосибирскте еншілес банк ашылды. 1999 – Euromoney және Global Finance журналдары қаржы дағдарысына қарамастан «Альфа Банкті» «Ең үздік ресейлік банк» деп атады. Ресей бойынша он төрт жаңа бөлшек сауда филиалы мен кеңсесі ашылды.
2000 жылдар
2000 – Альфа Банк приобретает 76% акций КиевИнвестбанка (позднее переименованного в "Альфа Банк"). Журналы The Banker и Global Finance назвали Альфа Банк "Лучшим российским банком". В Лондоне открывается Альфа Секьюритис, брокер и дочерняя компания. 2001 – К концу первого квартала кредитный портфель банка достигает 1 миллиарда долларов; Альфа Банк открывает дочернюю компанию в Нью-Йорке, Alfa Capital Markets, компанию, регулируемую NASD (ныне Управление по финансовому регулированию (FINRA)), созданную для предоставления брокерских и инвестиционных услуг в Северной и Южной Америке. Emerging Markets Investor и Global Finance назвали его "Лучшим банком в России". Альфа Банк становится 100-процентным владельцем Amsterdam Trade Bank N. V. и тем самым получает полную банковскую лицензию в Европейском Союзе. 2002 – Газпром и Альфа Банк достигают соглашения о стратегическом партнерстве. Вместе с Merrill Lynch Альфа Банк выигрывает контракт на финансовое консультирование от Объединенной энергетической системы. Fitch и S&P повышают свой кредитный рейтинг Альфа Банка. Журнал Global Finance вновь назвал Альфа Банк "Лучшим российским банком". 2003 – Неаудированная финансовая отчетность показывает рекордный рост прибыли в 2002 году (кредитный портфель банка увеличивается на 70% до 1,4 миллиарда долларов, активы растут на 51%, а чистая прибыль увеличивается более чем на треть). Альфа Банк, в партнерстве с Институтом Лаудера Бизнес-школы Уортон, учреждает новую премию "За выдающиеся достижения в области иностранных инвестиций", которая будет вручаться иностранным компаниям, работающим в России, за значительный вклад в корпоративное управление и успешную деловую деятельность. Альфа Банк привлекает синдицированный кредит на сумму 82 миллиона долларов США, самый крупный за всю историю среди частных банков. S&P, Fitch и Moody's повышают рейтинг Альфа Банка в течение года. 2004 – Альфа Банк возглавляет список финансовых консультантов по объему сделок, завершив сделки на сумму 8,9 миллиарда долларов в 2003 году. Кредитный портфель Альфа Банка растет на 52% по сравнению с предыдущим годом, достигнув 2,8 миллиарда долларов. Он выигрывает судебный иск о клевете против российской газеты "Коммерсантъ" на сумму 10 миллионов долларов, которая опубликовала статью о финансовых трудностях в банке, что привело к значительному оттоку депозитов и способствовало возникновению мини-банковского кризиса летом. 2006 – Альфа Банк завершает первую в стране секьюритизацию диверсифицированных прав на получение платежей на сумму 350 миллионов долларов. Неаудированные данные управления по Международным стандартам финансовой отчетности за первый квартал показывают, что общие активы впервые в истории компании превысили отметку в 10 миллиардов долларов. 2007 – В сентябре Альфа Банк подвергся рейду российской полиции в связи с закрытием Содбизнесбанка в 2004 году. Fitch повышает рейтинг Альфа Банка. 2008 – В октябре Альфа Банк обращается за государственным кредитом в размере 400 миллионов долларов. Он распространяет 20 000 устройств смарт-карт Aladdin eToken USB среди своих онлайн-клиентов. Банк приобретает "Северная Казна", крупный региональный банк, работающий в Уральском регионе. 2009 – Fitch понижает рейтинг Альфа Банка.
2010 және 2020 жылдар
2010 – Alfa Bank 1 миллиард долларлық 7 жылдық еурооблигация шығарды. 2011 – Alfa Bank Bank of Moscow-ты сатып алуға тырысты, бірақ сатылым VTB Bank-қа бұйырды. 2012 – Alfa Bank, Euroset-пен бірлесіп, лояльдік карталар арқылы несие беру бағдарламасын іске қосты. 2014 – Amway компаниясы Alfa Bank-пен біріккен кезде "Альфа Амвей" ресейлік лояльдік карта бағдарламасы құрылды. 2016–2017 – Бірнеше БАҚ-та Alfa Bank-ке тиесілі компьютерлік серверлер мен Трамп Ұйымы арасындағы белсенділік туралы хабарлар тарады, бірақ бұл айыптамалар негізсіз деп танылды. ФБР Трамптың байланыстары мен ресейлік шенеуніктер арасындағы байланыстар аясында бұл әрекетті тергеді және бұл әрекеттің аталған байланыстардың бөлігі емес екенін, ал себебі "маркетингтік электрондық хаттар немесе спам сияқты қарапайым нәрсе болуы мүмкін" деген қорытындыға келді. 2021 жылдың қыркүйегіне дейін АҚШ үкіметінің тергеушілері бұл әрекетті түсіндіре алмады, бірақ 2018 жылғы талдау "маркетингтік электрондық хаттардың себеп болуына күмән тудыратын себептер бар" деген тұжырым жасады. Сенаттың баяндамасында ФБР-дің бұл әрекеттің "жасырын байланыс арнасы болмауы мүмкін" деген бағасы қабылданды, бірақ бұл "әдеттен тыс әрекеттің" түсіндірмесі табылмады делінді. 2022 жылдың мамырында Клинтонның бұрынғы сайлау штабының басшысы Хиллари Клинтонның бұрынғы айыптаманы БАҚ-қа ұсыну жоспарын мақұлдағанын мәлімдеді. Шілдеде BuzzFeed News хабарлағандай, 2014 жылдың желтоқсанынан 2017 жылдың жазына дейін Пол Эриксонның шоттары, соның ішінде Wells Fargo Bank шоттары, белгілі бір заң фирмасы, NRA Америкасы арасында көптеген күдікті ақша аударымдары жасалды. NRA 2016 жылғы АҚШ сайлауында республикашыларды қолдау үшін ($17 миллион) және демократтарға қарсы шығу үшін ($37 миллион) рекордтық $54,398,558 жұмсады, соның ішінде $30 миллионы тікелей Дональд Трамптың 2016 жылғы сайлау кампаниясын қолдады. Алайда, ФБР және басқа ұйымдардың, оның ішінде NSA, CIA, DNI, DOJ және Қаржылық қылмыстарды қадағалау желісі (FinCEN) жүргізген тергеулер, 2016 жылдың көктемінде басталды және кейін "Crossfire Hurricane" операциясына әкелді, сондай-ақ Джеймс Клаппер, Майкл Роджерс және Джеймс Комидің 2017 жылғы қаңтардағы DNI есебі, Мюллердің арнайы тергеуі және Сенаттың Ақпарат комитетінің тергеулері NRA кем дегенде $70 миллионнан астам қаржы жұмсағанын көрсетті. NRA-ны, сондай-ақ Петр Авеннің Alfa Bank-ын және Михаил Фридманның Alfa Group-ын Jones Day заң фирмасы қорғайды. Wells Fargo тергеушілері осы күдікті ақша аударымдары туралы АҚШ Қаржылық қылмыстарды қадағалау желісіне (FinCEN) және ФБР-ге хабарлады. 2019 – 2019 жылғы IFRS деректеріне сәйкес, Alfa Bank-тың жалпы табысы $1,03 миллиардты құрады. Банктің жалпы капиталы $8,1 миллиардқа дейін өсті. Сонымен қатар, таза пайда $704 миллионды құрады, бұл 2018 жылғы көрсеткіштің жартысынан кем, себебі несиелік шығындарды өтеуге арналған қаражат күрт өсті. 2022 – Alfa Bank, наурыз айында ресейлік санкцияларға түскен "Alfa Bank Kazakhstan" еншілес банкін сату туралы келісімге келді. Мамыр айында қазақстандық "CenterCredit" банкі "Альфа Банк Қазақстанды" (сол кезде Ұлыбритания, ЕО және АҚШ санкцияларына ұшыраған ресейлік "Альфа Банкінің" еншілес компаниясы) сатып алды. Жаңа иесі банкті "Eco Center Bank" деп атады. 2022 жылдың 18 мамырында Руслан Владимиров "Eco Center Bank" басқарма төрағасы болып тағайындалды.
Қайырымдылық
2004 жылдан бері Alfa Bank "Life Line" қайырымдылық бағдарламасына көмек көрсетіп келеді. Alfa Bank жекелеген қайырымдастықтардан қаржы жинауды ұйымдастырған алғашқы компания болды. 2008 жылдың қыркүйегінен бастап банк клиенттері балаларға көмектесу үшін Alfa Click интернет-банки немесе банктік комиссиясыз қарапайым банк аударуы арқылы ақшалай сыйлықтарды аудару мүмкіндігіне ие болды. Банк сонымен қатар WWF ұйымымен ынтымақтасады, оның көптеген бастамаларын қолдайды және клиенттерін қорға қаржылық көмек көрсетуге шақырады. Банк "Жақсылық жаса" деген еріктілер ұйымын басқарады. Банк жетімдер үйлеріне, мектеп-интернаттарға және әлеуметтік қызмет көрсету орталықтарына гуманитарлық көмек жинап, қызметкерлерін де еріктілер ретінде тартады. Жыл сайын банк "Балалар күні", "Мектепке дайындалуға көмектесіңіз" және "Рождестволық керемет" атты қайырымдылық шараларын ұйымдастырады.
Білім
1995 жылдан бері банк "Альфа Шанс" студенттік стипендия бағдарламасын жүзеге асырып келеді, ол Ресейдің түрлі өңірлерінен келген мектеп бітірушілеріне елдегі жетекші университеттерде жоғары білім алу мүмкіндігін ұсынады. 2008 жылдан бастап Альфа Банкі, Жоғары экономика мектебімен (HSE) бірлесіп, Мәскеу мен Санкт-Петербургтен басқа Ресей аймақтарынан Бүкілресейлік мектеп олимпиадаларында және Жоғары экономика мектебінің көп салалы олимпиадасында жүлделі орындар алған бірінші курс студенттеріне жеке стипендиялар беру бағдарламасын іске қосты. "Альфа Шанс" бағдарламасына барлығы 17 жоғары оқу орны қатысады. Банк "Альфа" тағылымдама бағдарламасын жүзеге асырады, ол АҚШ, Ұлыбритания және Германиядан келген жас мамандарға Ресейде тәжірибе жинауға мүмкіндік береді.
Мәдениет
Альфа Банк мәдени және білім беру іс-шараларын дамытуда белсенді рөл атқарады, ең алдымен ұлттық өнерді қолдауға баса назар аударады. 2000 жылғы 7 маусымда Ресей Федерациясының Мәдениет министрлігі мен Альфа Банк ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды, оған сәйкес тараптар бірлескен мәдени шаралар мен шығармашылық жобаларды ұйымдастыру үшін бірлесіп жұмыс істеуге келісті. Жыл сайын Ресейде банк қолдауымен көрмелер мен концерттер өткізіледі. Сонымен қатар, Альфа Банк Ресейдің мәдени қайраткерлерінің шетелдегі көрмелері мен концерттерін ұйымдастыруға қатысады. Мысалы, 2000 жылдың 18 ақпанында Лондонда маэстро Владимир Спиваков жетекшілік еткен Мәскеудің Виртуозос симфониялық оркестрінің концерті өтті. Бұл оркестрдің 10 жылдан бері Лондонға алғаш рет келген концерті еді. Шараны Альфа Банк демеушілік етті. Альфа Банк пен Мәскеу әдеби қоры жазушыларды жаңа әдеби туындылар жасауға ынталандыруға бағытталған стипендиялық бағдарламаны іске асырады: проза, поэзия, драма, аудармалар және балаларға арналған кітаптар. Банк сондай-ақ "Big Book" ұлттық әдеби сыйлығының негізін қалаушыларының бірі болып табылады. Альфа Банк мерзімік түрде Ресейде шетелдік жұлдыздардың концерттерін демеушілік етеді немесе оларға қатысады, оның ішінде Боно (2010), Элтон Джон (1995, 2001 және 2007), Aerosmith (2007), Sting (1996, 2001 және 2006), Уитни Хьюстон (2004), Пол Маккартни (2003 және 2004) концерттері өткізілді. Шақырылған әншілердің кейбірі Ресейде алғаш рет өнер көрсетті. Альфа Банк "Альфа Future People" деп аталатын электрондық музыка және технология фестивалін де ұйымдастырады. Фестивальдің хедлайнерлері әлемдік электрондық музыка сахнасының жұлдыздары болды, мысалы, Пол Оукенфолд, Авичи, Скриллекс, Pompeya, Tesla Boy және Infected Mushroom сияқтылар. 2014 жылдың шілдесінде Альфа Банк "Альфа" әлеуметтік жобасы аясында City Tours жобасын іске қосылғанын жариялады. Банк елдің үздік музейлеріне, сондай-ақ Ресейдегі қалаларды аралауды дамытуға қолдау көрсететін туристік бюроларға қаржылық және ұйымдастырушылық көмек көрсетеді. 2021 жылдың басында Альфа Банк ресейлік рэпер Моргенштернді "жастар директоры" лауазымына тағайындады. Бұл Федералды монополияға қарсы қызмет Ресейдің жарнама заңнамасын бұзу фактісін анықтаған даулы бейнежазбадан кейін болды. Әншінің міндеті – 100 мың жас клиентті тарту еді. Кейбір сарапшылар бұл қадамды банк имиджіне қауіп төндіретін әрекет деп бағалады. 2021 жылдың сәуірінде Моргенштернге қарсы есірткі құралдарын насихаттау бойынша әкімшілік іс қозғалғаннан кейін Альфа Банк бұрынғы мәлімдемелерді жоққа шығарып, оларды "жарнамалық трюк" деп атады.
Технология
Alfa Bank компаниясы MasterCard компаниясымен бірігіп, PayPass технологиясына негізделген, ендірілген дебет картасы бар AlfaPay қол сағаттарын шығаруды бастады. Төлемдер PIN-кодты немесе қол қоюды қажет етпей жасалады. Онлайн сатып алулар үшін картаның нөмірі мен CVC коды картада көрсетіледі. Alfa Bank "Alfa Touch" қосымшасын жасады. Ол пайдаланушыларға бір жылға дейін жекеленбеген карта жасауға және PayPass жүйесі арқылы төлемдерді жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Банктің бөлімшелерінде 2015 жылдың желтоқсанынан бері контактісіз банкоматтар жұмыс істеп келеді. Мұндай банкоматтарды орнатудың басты мақсаты – қауіпсіздікті арттыру (алаяктардың магниттік жолақтағы деректерді оқуына кедерілдіру), сондай-ақ құрылғымен жылдам әрекеттесуді қамтамасыз ету. Alfa Bank, протездер өндіруші Motorika компаниясымен бірлесіп, PayPass контактісіз төлем картасы үшін арнайы ұстағышы бар биоэлектрлік протездерді әзірледі. Бұл әзірлеме мүгедектердің тауар немесе қызметтерді сатып алу кезіндегі ыңғайсыздықтарын азайтуға бағытталған. Тауар немесе қызмет үшін төлем жасау үшін протезді терминалға жақындатып қою жеткілікті, ал жалпы сома 1000 рубльден асса, операция PIN-кодпен расталады. Бұл протез контактісіз карта оқылатын басқа да құрылғылармен де үйлесімді. 2016 жылдың соңында Alfa Bank-тің "A Club" жеке банкинг қызметі Forbes басылымы жасаған "Миллионерлер үшін ең жақсы ресейлік банк" тізімінде бірінші орынды иеленді. Мемлекеттік емес ресейлік банктердің ішінде 4-орынға таңылды.
Кәсіпкерлік беделді қорғау
2014 жылдың 21 қаңтарында «Альфа Банк» және Михаил Фридман «Яблоко» партиясының төрағасы Сергей Митрохинге, «Известия» газетінің редакциясына және газеттің тілшісіне қарсы өздерінің іскерлік беделін қорғау үшін сотқа шағым түсірді. Олар Митрохин мен «Известия» Алексей Навальный «Альфа» тобының саяси тапсырмаларын орындап жүр деген мәлімдемелері шындыққа сай емес және олардың іскерлік беделін жойқын келтіреді деп санайтын. Бірақ сот компанияның Митрохинға қарсы талабын қанағаттандырудан бас тартты.
Джонс Дэй
АҚШ-та Jones Day заң фирмасы көптеген ресейлік мекемелерді, оның ішінде Alfa Bank және Alfa Group-ты қорғайды.
Санкциялар
2022 жылдың 23 ақпанында Ресей президенті Владимир Путин Украинадағы әскери операциялардың басталғанын жариялап, басып кірді. Бұл елдерді 2021-2022 жылдардағы Ресей-Украина дағдарысына жауап ретінде Ресейге салынған санкцияларға қосымша, ресейлік жеке тұлғаларға, компанияларға және банктерге қатаң экономикалық санкциялар салуға итермеледі. 2022 жылдың 24 ақпанында АҚШ президенті Джо Байден бірнеше ресейлік банктерге, соның ішінде Альфа Банкіне санкциялар жариялады; шектеулерге "14 күннен астам мерзімге жаңа қарыз алу және жаңа акциялармен операциялар жүргізу" кіреді. Альфа Банк баспасөз қызметі ресейлік баспасөзге мәлімдеме жасап, бұл санкциялар банк қызметіне әсер етпейді деп хабарлады. Сәуір айында Apple компаниясы App Store-дан Альфа Банк қосымшасын алып тастады. Бұрын жүктеп алынған нұсқалар жұмыс істеуін жалғастырды. Тамыз айында App Store-да ресми Альфа Банк қосымшасының мүмкіндіктерін қайталайтын, бірақ үшінші тарап компаниясымен әзірленген "Деньги пришли" (Ақша келді) қосымшасы пайда болды. Басқа ресейлік банктер де бұрын осындай шараларға көшкен, бірақ "балама" қосымшалар шамамен бір апта ішінде жойылды. Еуроодақ 2023 жылдың ақпан айында 10-шы санкциялық пакетін қабылдады. Ұлыбритания алғаш рет 2022 жылдың 24 наурызында санкциялар енгізді, 2023 жылдың наурызында күшейтті және 2023 жылдың желтоқсанында оларды тағы да кеңейтіп, корреспонденттік банк қатынастарын тоқтатуға тыйым салды.