Кіріспе

Калифорния штатының Трансверс тау жүйесіндегі Техачапи таулары (/t//ə/'/h//æ//tʃ//ə//p//i/; Kawaiisu: Tihachipia, "қиын өрмелеу" деген мағынаны білдіреді) – Батыс АҚШ-тағы Калифорнияның Трансверс тау тізбегінің бір бөлігі. Бұл таулар шамамен 64 километрге созылып, Оңтүстік Керн және Солтүстік-Батыс Лос-Анджелес округтерінде орналасқан. Олар Сан-Хоакин аңғары мен Мохаве шөлінің арасындағы шекараның бір бөлігін құрайды.

География

Техачапилер географиялық, суайдындар, тіршілік ортасы және жаңбыр көлеңкесін бөліп, солтүстік-батыстағы Сан-Хоакин алқабын оңтүстік-шығыстағы Мохаве шөлінен ажыратады. Техачапи тауларының биіктігі шамамен өзгеріп тұрады. Олар Бейкерсфилд пен Орталық аңғардың оңтүстік-шығысында, ал Мохаве мен Антилопа аңғарларының батысында орналасқан. Бұл жота оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай (ОБ-СШ) созылып, солтүстік-шығысында Оңтүстік Сьерра-Невада жотасын, батыста Сан-Эмигдио тауларын және оңтүстік-батыста Сьерра-Пелона тауларын байланыстырады. Техачапи таулары Сан-Эмигдио тауларынан Тежон асуы арқылы, жотаның батыс шетінде бөлінеді. Сан-Хоакин алқабының төңірегінен асуға дейінгі 5-ші тас жолының тік көтерілісі аймақта "Грейпвайн" деп аталады, себебі ол екі тау жотасының солтүстік беткейлері арасындағы Грейпвайн каньонымен өтеді. Кейде, әсіресе қар көшкіні кезінде, Тежон асуының оңтүстік жағындағы 5-ші тас жолының бөлігі де "Грейпвайн" деп аталады. Каньон оның беткейлеріндегі бұлақтарда өсетін жергілікті жүзімдерге, Калифорния жүзіміне (Vitis californica) байланысты осылай аталды. Калифорния мемлекеттік су жобасы шығыс жағында орналасқан, ал Калифорния су құбыры Эдмонстон сорғы станциясы арқылы Техачапи таулары арқылы Кастаик көліне сорғыланады. Техачапи таулары Сьерра-Пелона тауларынан Калифорнияның 138-ші бағдарламалық жолымен, жотаның оңтүстік-батыс шетінде бөлінеді, бұл жол 5-ші мемлекетаралық тас жолын және Антилопа аңғарын байланыстырады. Техачапи таулары Сьерра-Невададан Техачапи асуы мен 58-ші бағдарламалық жолы арқылы, жотаның солтүстік-шығыс шетінде, Сан-Хоакин алқабы мен Мохаве шөлін байланыстырады. Осы жерден солтүстік-оңтүстік бағыттағы, әйгілі Техачапи айналымы бар теміржол да өтеді. Техачапи асуының шығыс жағында жел электр станциясы орналасқан. Техачапилер, басқа Калифорния тауларына қарағанда ұзындығы мен биіктігі кем болғанымен, көбінесе Солтүстік Калифорнияның осы бөлігін Оңтүстік Калифорниядан бөлетін географиялық нысан ретінде қарастырылады, географиялық шекарасы көбінесе Керн округі болып табылады. Кейбір тарихшылар Калифорнияның ХХ ғасырдың басында "Солтүстік Калифорния" және "Оңтүстік Калифорния" деп екіге бөлінуіне қарсы болғанын, мұның алғашқы себебі осы тауларды кесіп өткен Ридж жолының салынуы болғанын айтады, ол Үлкен Лос-Анджелес және Сан-Хоакин алқабы аймақтарын байланыстырды.

Геология

Техачапи таулары негізінен таудың оңтүстік-шығыс жағында орналасқан Гарлок жарылысының қозғалысының нәтижесінде пайда болған. Бұл батыстағы Сан-Андреас жарылысынан шығыстағы Сьерра-Невада жарылысына дейін, тіпті одан да әрі созылатын ірі трансформациялық жарылыс. Калифорнияда бұл жер сілкінісі жарылысы ерекше, себебі ол сол жаққа қарай жылғатын жарылыс – яғни, егер адам жарылысқа қараса, қарсы жақтан жер сол жаққа жылжиды. Бұл штаттың көптеген жарылыстарының оң жаққа жылғатын жарылыстарға қарсы бағытталған.

Табиғат тарихы

Техачапи таулары – батыстағы басқа Трансверс таулары мен Калифорния жағалау қатарларын, ал шығыстағы Сьерра-Невада тауларын байланыстыратын маңызды және өте қажетті жабайы табиғат жолы және өсімдіктер мекендейтін орта. Олардың салыстырмалы түрде аз дамығандығы, әсіресе үлкен Теджон ранчо аймағында, осы экологиялық функциялардың қазірге дейін сақталуына жағдай жасады.

Флора

Техачапилер негізінен Калифорнияның ішкі шапарралы және орманды субэкорегионында орналасқан, жергілікті далалар, Калифорниялық еменді ормандар және еменді саванналар басым мекен ету орындары болып табылады. Жоғары таулы биіктіктерде Калифорнияның аралас мәңгі жасыл орман өсімдік қауымдастығы бар. Шапарралды орман түрлері: каньондық тірі емен (Quercus chrysolepis), аңғарлық емен (Quercus lobata), көк емен (Quercus douglasii) және сұр қарағай (Pinus sabiniana). Таулы түрлерге мыналар жатады: қара емен (Quercus kelloggii), Coulter қарағай (Pinus coulteri), хош иісті кедр (Calocedrus decurrens), ақ шырша (Abies concolor) және кейбір шалғай аймақтарда шағын діңгек шыршалары (Populus tremuloides). Техачапи линантусы (Leptosiphon nudatus) – Техачапи таулары мен Оңтүстік Сьерра-Невададағы шапаррал мекендемесіне тән флокс өсімдігінің түрі. Техачапи рагворті (Packera ionophylla) – Техачапи және Шығыс Трансверс тауларындағы орман мекендемесіне тән астра өсімдігінің түрі. Техачапи қара бидайы (Eriogonum callistum) тек Техачапи шапарралында ғана табылған.

Фауна

Техачапи жұқа саламандрасы Техачапи тауларына ендемик және қауіпті түрлер тізіміне енгізілген. Ақ құлақты қалталық тышқан Техачапи және Сан-Бернардино тауларына ендемик және жойылу қаупі бар түрлер тізіміне енгізілген. Техачапиде кем дегенде 107 құс түрі кездеседі, оның ішінде Стеллердің қарғасы және таулық шымтезегі бар, олардың көпшілігі қара еменнің (Quercus kelloggii) жаңғақтарымен қоректенеді. Бұл жерде бураш және тау махагоны сияқты басқа да флора түрлері табылады. Ерекше жыртқыш – Калифорния кондоры, өте жойылу қаупі бар түр. Калифорнияның көптеген тауларындағыдай, ірі жануарларға мыналар жатады: қашан, тау арыстаны, койот, түлкі, қара аю, жабайы шошқа, бобкат және егермен. Техачапи таулары 1860 жылға дейін АҚШ-та ягуардың көбейетін жалғыз белгілі орны болған. Осы үлкен мысықтар 1800 жылдардың соңына дейін сол жерде кездескен.

Климат

Бұл аймақ Мохаве шөлі мен Жерорта теңізі климаттық аймақтарының арасындағы шекараны қамтиды, сондай-ақ субальпілік аймақты да қамтиды. Аймақтың көп бөлігі Жерорта теңізі климаттық аймағында орналасқан, қыста жауын-шашын жауу жағынан батыстағы Лос-Падрес және Анжелес ұлттық ормандарындағы көршілес Трансверс қатарларымен ұқсас. Олар Мохаве климаттық аймағына шығыс етегіндегі экотон үшін жаңбыр көлеңкесін құрайды, онда әдетте жылына небары бірнеше дюйм жауын-шашын жауады, көбінесе қыста. Жазғы муссондық маусым аймақтың жоғарырақ субальпілік бөліктеріне жергілікті жаңбыр әкелуі мүмкін. Ең ылғалды беткейлер жылына шамамен 20–25 дюйм жауын-шашын алады, оның бір бөлігі қар түрінде болады. Басым жел солтүстік-батыстан соғады, Сан-Хоакин аңғарынан шығыс-батысқа қарайғы шатқалдар арқылы Техачапи жотасының аңғарларына, жоғарғы шатқалдарына және өткелдеріне үнемі соғып тұрады. Осының нәтижесінде Техачапи жел ресурстары аймағы пайда болды. Солтүстік-батысында Сан-Хоакин аңғары орналасқан, оның шалғынды далалары мен еменді саваннасы аймақтың кең батыс беткейлеріне көтеріледі. Техачапилер желдің жиналатын жерінде құм төбелері сияқты, теңіз бен аңғар ылғалды жинап, жылдың көп бөлігінде аймақтың желге қарайтын беткейін жабатын тұманға айналады. Биік солтүстікке қарайтын беткейлер аралас мәңгі жасыл орманмен, ал оңтүстікке қарайтын беткейлер шапараль мен орманды алқаптармен жабылған, бұл салқын, ылғалды солтүстік беткейлер мен ашық, жылы және құрғақ оңтүстік беткейлер арасындағы қалыпты байланысты көрсетеді. Шатқалдар, тіпті оңтүстік беткейлерде де, жыл бойы жер бетінде су ағыны болуы мүмкін, бұлақтардан және орографиялық эффектінің нәтижесінде өтетін дауылдардан қосымша жауын-шашын мен қар түсуіне байланысты.