Кіріспе

Ирландиялық ақын және журналист

Сэр Чарльз Гаван Даффи, KCMG, PC (12 сәуір 1816 – 9 ақпан 1903) – ирландиялық ақын және журналист («The Nation» газетінің редакторы), «Жас Ирландия» қозғалысының мүшесі және жерді жалға алушылардың құқықтарын қорғаушы. 1856 жылы Австралияға эмиграциялағаннан кейін Виктория саясатына жер реформасы платформасымен кіріп, 1871–1872 жылдары колонияның 8-ші премьер-министрі қызметін атқарды.

Ерте өмір және мансап

Даффи Ирландияның Монаган округі, Монаган қалашығындағы 10 Дублин көшесінде, католик дүкеншісінің ұлы болып дүниеге келді. Ол Белфасттағы Санкт-Малахи колледжінде және Белфаст Корольдік академиялық институтының колледж бөлімінде логика, риторика және көркем әдебиеттерді оқыды. Бір күні, Даффи 18 жасқа толғанда, 1798 жылғы көтерілістің Біріккен Ирландия ардагері Чарльз Гамильтон Тилинг анасының үйіне кірді (оның әкесі 10 жасында қайтыс болған еді). Тилинг Белфастта журнал ашуға кірісіп, Даффиден оны Монаганға таныстыру үшін бірнеше жерге бара жатырды. Тилингтің 1798 жылғы естеліктерінен шабыттанған Даффи "The Northern Herald" журналына материалдар жасай бастады. Белфастта Даффи Томас О'Хаган құрған "The Vindicator" журналын басқарды (кейіннен 1687 жылдан бері Ирландияның лорд-канцлері болған алғашқы католик). Осы уақытта ол Дублиндегі Корольдік құқық мектебінде заң оқуын бастады. Даффи 1845 жылы Ирландия адвокатурасына қабылданды. Алайда, оған дейін ол өзін әдеби ортада "Ирландияның балладалық поэзиясы" (1843) жинағының редакторы ретінде, ал саяси ортада Дублиндегі жаңа апталық "The Nation" журналының редакторы ретінде таныстырды.

Ұлт

1842 жылы Даффи Томас Осборн Дэвис және Джон Блейк Диллонмен бірге The Nation газетін құрды. Газетке қатысушылардың арасында ұлттық мүдделерді қолдайтын протестанттар болды: Дэвис, Джейн Уайлд, Маргарет Каллан, Джон Митчел, Джон Эдвард Пигот және Уильям Смит О'Брайен. Олардың барлығы Даниэль О'Коннеллдің 1800 жылғы Одақ актілерін кері қайтару арқылы Ирландия парламентін қайта жаңартуға бағытталған Жою қауымдастығының мүшелері немесе қолдаушылары болды. О'Коннеллді алғашқы рет қолдаған кезде, өзінің «келт халқы мен католик шіркеуін қайта орнатуға деген құштарлықпен жанып кеткенін» Даффи мойындайды. Бірақ The Nation газетінде (Бірлік Ирландиялықтарын үнемі еске түсіретін) Даффи «қақпаларымыздағы шетелдіктерді» де, «жүз буыннан бері ирландтықтарды» да бірдей құшақтайтын «ұлттылыққа» бел буды. Газеттің пікір қалыптастыру жұмысына қатысты осы кең, әмбебап көзқарас оны жалпы қозғалыстың клерикализмімен қақтығысқа түсірді.

О'Коннеллмен келіспеушілік

О'Коннеллдің "Пилот" газеті дінді ирланд пен ағылшын арасындағы "оң және нақты" ерекшелену белгісі ретінде көрсетуден тартынбады. Католик қауымдастығының басшысы ретінде О'Коннелл католиктердің Парламентке кіруін ғана емес, сонымен қатар Католик шіркеуінің құқықтары мен тәуелсіздігін қамтамасыз ету үшін күресті. Ол оны "ұлттық шіркеу" деп санап, халық оған "біріксе", онда "сол шіркеу үшін ұлт пайда болады" деп мәлімдеді. О'Коннелл, кемінде жеке пікірінде, "Протестантизм қайта жаралудан кейін он жылдан аспайды" деп есептеді. Ол доктор Пол Калленге (кейін Ирландияның католик кардиналы және бас епископы) Ирландия Парламенті үстемдік құқықтарын жойғаннан кейін "протестант қауымдастығының көп бөлігі аз уақыт ішінде Ирландия ұлтының басым көпшілігіне сіңіп кетеді" деп сендірді. 1845 жылы Дублин қамалының басқарушылығы католиктер мен протестанттарды діни ерекшеліксіз жоғары білім беру жүйесінде бірге оқытуды ұсынды. "The Nation" газеті бұл ұсынысты қолдады, бірақ О'Коннелл "епископтардың бірауыздан және нақты айыптағанын" айтып, қарсы шықты. Томас Дэвистің "жеке білім берудің себептері – жеке өмір сүрудің себептері" деген тілегін елемеген және өзін "Ескі Ирландия үшін" тұруға дайын деп жариялаған О'Коннелл "құдайсыз" колледждерді қабылдамады. Даффи үшін оның наразылығына тағы бір, азырақ либералдық себеп болды: О'Коннеллдің АҚШ-тағы "республикашылдық пен құлдықтың" "нашар одағы" туралы үнемі айыптауы және ирланд-американдықтарды құлдықты жою күресіне қосылуға шақыруы. Даффи бұл "американдық істерге себепсіз араласу" уақыты емес деп ойлады. Бұл көзқарас, әсіресе американдық қолдау мен қаржыландыруды күтуге байланысты, кең таралған еді.

Жас Ирландия

1845 жылы Дэвис кенеттен қайтыс болғаннан кейін Даффи Митчеллді бас редактордың орынбасары етіп тағайындады. Жерді тартып алуларға қарсы шаруалардың наразылығы күшейген және ашаршылық басталып кеткен ахуалда Митчелл радикалды көзқарасты ұсынды. Лондонның «Стандарт» газеті жаңа ирланд теміржолдарының әскерлерді жылдам жеткізуге және аграрлық тәртіпсіздікті басуға пайдалы болатынын жазғанда, Митчелл рельстерді найзаға айналдырып, пойыздарға шабуыл жасауға болатынын айтты. О’Коннелл бұл сөздердің бүлік тудыру мағынасынан бас тарды, бірақ кейбіреулер бұл Даффиді, баспагерді соттауға итермелеу үшін жасалған қадам деп ойлады. Соттар кінәлі деп таба алмағаннан кейін, О’Коннелл мәселені қайта көтеріп, өзі бұрын жек көріп «Жас ирландиялықтар» деп атаған адамдармен қарым-қатынасты тоқтатуға ниеттенгендей көрінді. Бұл Джузеппе Маццинидің дінге қарсы және бүлікшіл «Жас Италия» қозғалысына сілтеме еді. 1847 жылы Жою қауымдастығы ұлттың қару қолдану арқылы бостандығын қорғауының ешқандай жағдайда ақталмайтынын жариялаған қаулы қабылдады. «Жас ирландиялықтар» физикалық күш қолдануды жақтамады, бірақ «Бейбітшілік қаулыларына» жауап ретінде Томас Мейгер, егер Жоюды әңгімелесу және бейбіт жолмен қол жеткізе алмаса, қару қолдану да ар-ұятты жол болатынын мәлімдеді. О’Коннеллдің ұлы Джон шешімді мәжбүрледі: қаулы О’Коннеллдердің қауымдастықтан шығу қаупімен қабылданды. Даффи және оның газетімен байланысты басқа «Жас ирландиялықтар» оппозициядағылар Ирландия конфедерациясын құрды. Ұлы ашаршылықтың қиын жағдайында және О’Коннеллдің қайтысынан кейін, Жою қауымдастығының бірнеше депутаты Вестминстерде мақұлдаған әскери жағдай шараларына қарсы тұрып, Даффи «ар-ұятты жолды» таңдаудың қажеттілігін мойындады. Митчеллмен бірге ол тұтқындалды, көтеріліс туын Мейгер, О’Брайен және Диллон көтеруге мүмкіндік берді. Бұл Мейгер революциялық Парижден әкелген республикалық үш түсті ту болды, оның түстері католиктерді (жасыл) және протестанттарды (қызғылт сары) арасындағы келісімді (ақ) бейнелеуге арналған. Бірақ ауылдық дін қызметкерлері оларға қарсы болды және олардың қолдаушылары гарнизондық қалалармен шектелгендіктен, олардың күш-жігері Баллингарри шайқасынан кейін тарап кеткен шағын демонстрацияға айналды. Сатқындық үшін оларға тағайындалған өлім жазасы жеңілдетілді, көшбасшылар Ван Димен жеріне (Тасмания) жер аударылды. Тек Даффи ғана қашып құтылды. Айзек Батттың қорғауымен ол бесінші соттан кейін босатылды.

Солтүстік және Оңтүстік Лигасы

Бостандыққа шыққаннан кейін Даффи аштыққа ұшыраған Ирландияны танымал шотланд эссешісі, тарихшы және философы Томас Карлайлмен бірге аралады. Даффи, гуманистік және нақты көмек көрсету үшін пікірді өзгертуге көмектеседі деген үмітпен, юнионист және католиктерге қарсы болған Карлайлды шақырды. Ол аграрлық реформаның ел үшін өмірлік мәселе екеніне және сектанттық емес ұлттық қозғалыстың негізін қалай алатынына көз жеткізді. Жастығынан Дюфи, Біріккен Ирландиялық болған квакер көршісінің патшалар мен үкіметтер туралы күлгенін есіне алды. Оның айтуынша, маңыздысы – халықтың нанын қайдан алатыны. "Марсельезаны" ән салудың орнына, 1798 жылғы адамдар француздардан "үй иелерін үйден шығарып, олардың орнына жалға алушыларды қондыру туралы дана идеяны" қарыз алуы керек еді. 1842 жылы ол, протестанттарға өткізуге тапсырылған католик жалға алушыларының құқықтары үшін күресу үшін Киелі кітапқа байланысты миссияны тастаған Джеймс Годкинмен одақтасты. Ол енді Джеймс Макнайтке (М'Кнайтқа) жүгінді, оған 1847 жылы Дерриде радикалды пресвитериандық пасторлар тобы жақыннан көмектесті. 1850 жылы Даффи мен Макнайт Дублинде өткізген конгресте Ирландиялық жалға алушылар лигасы құрылды. Ол өзінің жарғысында Макнайттің "үш F" принципіне: әділ жалға, еркін сатуға және жалға алу мерзімінің бекітілуіне берілді. 1852 жылы Лига діни және конституциялық айырмашылықтарды еңсеріп, Даффиді (Нью-Росстен) және тағы 49 жалға алушылар құқығын қорғайтын депутаттарды Вестминстерге сайлауға көмектесті. 1852 жылдың қараша айында Лорд Дербидің қысқа ғұмырлы консервативтік үкіметі, ирландтық жалға алушыларды жерден шығарылғанда жасаған жақсартулар үшін өтемақы төлеу туралы заң жобасын ұсынды. Бұл заң жобасы 1853 және 1854 жылдары Палаталар палатасында қабылданды, бірақ Лордтар палатасындағы жер иелерінің келісімін ала алмады. Дюфи үмітпен "Солтүстік пен Оңтүстік лигасы" деп атаған осы одақ ыдырады. Католиктік Оңтүстікте архиепископ Каллен жетекші католик депутаттары Уильям Кеог пен Джон Сэдлиердің тәуелсіз оппозицияға берген уәделерін бұзып, жаңа виг әкімшілігінде лауазымдарды қабылдауына келісім берді. Протестанттық Солтүстікте Уильям Шарман Кроуфорд және басқа Лига кандидаттарының жиналыстарын оранжеристердің "соққы берушілері" бұзды.

"Айрландиялық маццини"

Каллен жалға алушылардың құқықтарын қолдағанмен, Даффиге терең күдікпен қарады. О'Коннеллді ұстанғандай, ол Даффиді "ирландтық Маццини" деп атады – бұл 1849 жылы Маццинидің Рим республикасы тұсында шіркеудің ұятқа қалуын көрген адамның айыптауы еді. Даффи өз кезегінде Каллен басшылығындағы шіркеуді Ирландияда "Рим саясатын" жүргізіп, "ұлттылығына қарсы" болуда айыптады. О'Коннеллдің өліміне дейін Даффи Римнің Ирландияда "Тәуелсіз католик мемлекетінің болу мүмкіндігіне сенгенін", ал О'Коннеллдің өлімінен кейін "тек Қызыл Республиканың мүмкіндігін көретінін" айтты. Осының салдарынан Курия Ирландияны "Британ империясының ортасындағы католицизмнің бекінген лагері ретінде қарастырып, бүкіл империяны ашытқыдай етуді" көздеді. Осы мақсатта Ирландия "толыққанды түрде империяландырылып, адалдандырылып, Англиямен біріктірілуі керек" еді. Бірақ Калленнің өмірбаян жазушылары Даффи Калленнің және оның шіркеуінің ирланд ұлтшылдығымен қарым-қатынасын бұрмалап көрсеткенін айтуы мүмкін – мүмкін, Каллен Даффидің сепаратизмін карикатуралағандай.

Эмиграция және жаңа саяси мансап

Ирландиялық шаруалардың және жалпы Ирландияның жағдайы Даффиге бұрынғыдан да бейшара болып көрінді. Денсаулығы мен рухы сыныққан ол 1855 жылы сайлау округіне қоштасу үндеуі жариялап, парламенттен кетуге шешім қабылдағанын мәлімдеді, себебі ол олардың дауысын сұраған міндетін орындау мүмкін емес еді. Джон Диллонға ол МакКеогтың патриотизмді, ал Калленнің шіркеуді бейнелейтін Ирландияда енді өмір сүре алмайтынын жазды. 1856 жылы Даффи отбасымен Австралияға эмиграциялады. Сидней мен Мельбурнда құрметпен қарсы алынғаннан кейін, ол жаңа құрылған Виктория колониясына қоныстанды. Маргарет Каллан Даффиді Мельбурнге ертіп келді. Кейін оның қызы Даффидің бірінші әйелінен туған үлкен ұлы Джон Гаван Даффиге үйленді. Даффи бастапқыда Мельбурнда заңгер болып жұмыс істеді, бірақ колониялық парламентке сайлану үшін қажетті жеке меншікті сатып алуға мүмкіндік беру үшін көп ұзамай халыққа шақыру жасалды. Ол 1856 жылы Батыс округінен Вильерс және Хейтсбери округіне бірден сайланды. Melbourne Punch журналындағы карикатурада Даффи парламенттік орындықтардың үстінде шилелах ұстап, парламентке кіретін ирландиялық болып бейнеленген (Punch, 4 желтоқсан 1856, 141-бет). Кейін ол Далхаузи және содан кейін Солтүстік Гиппслендтің өкілі болды.

Даффидің жер туралы заңы

Даффи жер реформасы платформасында тұрды. 1857 жылы Виктория үкіметінің Хайнс министрлігінің құлауынан кейін тағы бір ирландтық католик, Джон О’Шанасси күтпеген жерден премьер-министр болды. Даффи оның орынбасары болды, сондай-ақ Қоғамдық жұмыстар жөніндегі комиссар, Жер және құрылыс басқармасының президенті және Корольдік жерлерді басқару және зерттеу жөніндегі комиссар қызметтерін атқарды. Ирландиялық католиктердің Министрлер кабинетінде қызмет етуі Британ империясында бұрын-соңды болмаған жағдай еді, ал Мельбурнның протестанттық элитасы "осындай таңғажайып жаңалықты қабылдауға" дайын емес еді. 1862 жылы Даффидің жер заңы қабылданды. Ол 1860 жылғы Николсон заңы сияқты, белгілі бір аймақтарда жаңа және ұзартылған мал өсіруге арналған жерлерді жалға беруді көздеді. Бұл, «квартиранттар» деп аталатын топтың жер монополиясын бұзуға жасалған әрекет болды. Алайда, заң жобасы Заң шығарушы кеңес тарапынан тиімсіздікке дейін өзгертілді, сондықтан квартиранттар үшін марионеткаларды жұмысқа алу және олардың бақылауын кеңейту оңай болды. Даффидің заңнаманы түзетуге жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталды. Тарихшы Дон Гарден: «Өкінішке орай, Даффидің армандары оның заң шығарушы ретіндегі практикалық дағдыларынан және оған қарсы болғандардың моральдық қағидаларынан асып түсті» деп мәлімдеді. 1858–59 жылдары Melbourne Punch журналының карикатуралары Даффи мен О’Шанассиді француз революциясының суреттерімен байланыстырып көрсетті, осылайша олардың үкіметін әлсіретуге тырысты. Бір танымал сурет, «Жохан мен Чарльз азаматтары», оларды француз революционерлері ретінде бейнеледі, олардың қолында Виктория республикасы деп аталатын бас сүйек пен кескіш сүйектердің туы бар еді. О’Шанасси үкіметі 1859 жылғы сайлауда жеңіліске ұшырады және жаңа үкімет құрылды.

Өлім

Сэр Чарльз Гаван Даффи 1903 жылы Францияның Ницца қаласында 86 жасында дүниеден озды.