Кіріспе

Ағылшын жазушысы және аудармашысы (1821–1869), сән дизайнері және «Титаник» кемесінен аман қалған Люси, леди Дафф Гордон (Остин; 24 маусым 1821 – 14 шілде 1869) – Люси Гордон есімімен жазған ағылшын жазушысы және аудармашысы. Ол «Мысырдан хаттар, 1863–1865» (1865) және «Мысырдан соңғы хаттар» (1875) еңбектерімен ең көп танылады, олардың көп бөлігі күйеуі Александр Дафф Гордонға және анасы Сара Остинге жолданған. Лондонның белгілі әдеби ортасында жүрген ол туберкулезбен ауырып, 1861 жылы денсаулығын жақсарту үшін Оңтүстік Африкаға сапар шегеді. 1862 жылы Мысырға барып, Луксорда қоныстанды, араб тілін үйреніп, мысыр мәдениеті, діні және салты туралы көптеген хаттар жазды. Оның хаттарында әзіл-қалжың, билеуші Османдықтарға наразылық және айналасындағы адамдардың көптеген жеке оқиғалары кездеседі.

Ерте өмір

Люси Остин 1821 жылдың 24 маусымында Вестминстердегі Куинс-скверде заңгер Джон Остин (1790–1859) мен оның әйелі, аудармашы Сара Остин отбасында дүниеге келді. Люсидің әкесі заңгерлік профессоры және белгілі зиялы болған, ал анасы сол кездегі әйел үшін жақсы білім алған, саясатты ерлермен тең дәрежеде талқылауға дағдыланған. Ата-анасының жалғыз баласы болғандықтан, оның ең жақын ойыншылары туысы Генри Рив және жасөспірім Джон Стюарт Милл еді. Ата-анасының қабілеттерін мұра еткен Люсиде оқуға деген шексіз құштарлық пайда болды. Өскен сайын күш-қуаты мен санасы жетілгенде, ол өзіндік пікірге және тәуелсіздікке ие болды, сонымен қатар жануарларды қатты жақсы көретін. Оның балалық шағында қарт Джереми Бентам (утилитаризмді қалаған) оны бақшада "тамақтан алдынғы айналым" деп аталатын әрекетпен айналып жүрді. 1826 жылы ол ата-анасымен бірге Рейндегі Боннға барды және ағылшын тілінде еркін сөйлейтіндей жеткілікті уақыт болды. Ол ресми білім алған жоқ, бірақ қысқа мерзімге Джордж Эдвард Бибердің Хэмпстедтегі ұлдар мен қыздардың аралас мектебінде оқыды, онда латын тілін үйренді. 13 жасқа келгенде ол "Одиссеяны" түпнұсқада оқыды. Ол сондай-ақ шашына оралған жыланын ұстайтын, анасы оны "бағынбайтын" деп ойласа, ал отбасының досы "әлеуетті қылмыскер" деп санады. Люсиге Дафф Гордонмен кездесуге және жалғыз серуендеуге рұқсат берілді. Бір күні ол оған: "Остин ханым, адамдар біз үйлене жатырмыз дейді екен, білесіз бе?". Ол оның туралы әңгімелегеніне ашуланып, оның бұл туралы тікелей айтуына ренжіді, жауап беруге дайын болғанда, ол: "Шындыққа айналдырайық па?" деп қосты. Ол бір сөзбен "Иә" деп жауап берді. 1840 жылдың 16 мамырында Кенсингтон ескі шіркеуінде үйленді, күйеу жігіттің анасы Люсидің қалыңдық ақшасының болмауына қарсы болғанына қарамастан. 18 жасында үйленгеннен кейін Люси, Леди Дафф Гордон аударма және басқа да жазу жобаларын жалғастырды. Жұбайлар Вестминстердегі 8 Queen Square үйінде тұрды, оның бір шетінде Анна патшайымының мүсіні орналасқан, кейін 15 Queen Anne's Gate деп қайта нөмірленді. Бұл жерде достар мен таныстар жиі кездесетін. Лорд Лансдаун, Лорд Монтегль, Каролина Нортон, Диккенс, Такерей, Эллиот Варбертон, Том Тейлор, Теннисон, Александр Кинглейк және Генри Тейлор осы үйдің тұрақты қонақтары болды, ал әрбір талантты және танымал шетелдік осы үйді қызығушылықтың орталығы деп қарады. Бірде Леопольд фон Ранке қонақтардың қатарында болды. Куинс-сквердегі орында белгілі тұлға Хасан әл-Баккит есімді нубиялық бала болды, ол ағылшын миссионерлері құтқарып алғанға дейін құлдықта болған. Ол кейін қызметші болып жұмыс істеген, бірақ соқыр болуы мүмкін деген қорқытудан кейін жұмыс берушісі оны жұмыстан шығарды. Ол кейде Куинс-скверге хабар жеткізгендіктен, өзінің жолын тапты, оның сөзімен айтқанда, "әдемі ақ әйелдің табалдырығында өлдім". Ол бір күні түнде леди Дафф Гордонның үйінің алдында, Чарльз Диккенстің үйіндегі театрлық кештен қайтып келе жатқанда тығылып отырғаны анықталды. Ол әл-Баккитті қабылдап, көзін емдеп, ауруын емдеді. Ол Хати деп танылды және леди Дафф Гордонның адал қызметшісі ретінде жұмыс істеді, сонымен қатар қонақтарға да таныс болды. Ол сондай-ақ оның қызы Джанетке ойын жолдасы болды, американдық жазушы, мырза Хилллардтың қорқынышына орай, ол леди Дафф Гордоннан негр баласына қалай қол тигізуге болатынын сұрады, содан кейін ол Джанет пен Хаттиді өзіне шақырды және олардың екеуін де сүйді. 1850 жылы Вестминстер ауруханасында қайтыс болды. Оның ата-анасы Уэйбриджге көшіп кеткендіктен, Дафф Гордондар бірнеше жазды олармен өткізді. Үй суық және ылғалды болды, сондықтан Джанет Дафф Гордон анасының кейіннен нашар денсаулығын сол жерде ұстаған суық тигеніне байланысты деп түсіндірді. 1850 жылы Вейбриджде тұрып жатқан кезінде леди Дафф Гордон жұмысшылар кітапханасын және оқу залын құрып, басқарды. 1849 жылы ұлы Морис дүниеге келгеннен кейін леди Дафф Гордон туберкулезге шалдықты. 1861 жылдың қысына қарай ол қатты ауырып қалды, сондықтан дәрігерлер оған жылырақ, құрғақ климатқа саяхаттауды кеңес берді. Екі қыс бойы Венторды сынап көргеннен кейін, ол 1860 жылы Ізгі Үміт басына сапарға шықты. Бұл туралы Фрэнсис Гальтонның "Vacation Tourist" 1862–63 ж. 119–222-беттерінде "Кейптен хаттар" деген атпен жазылған.

Мысыр

Англияға оралғаннан кейін, 1862 жылдың күзінде ол Эу-Боннеге баруға көндірілді, бұл оның денсаулығына жағымсыз әсер етті. Леди Дафф Гордон күйеуі мен балаларын Англияда қалдырып, жаңадан танымал болған Мысырға баруға шешім қабылдады. Ол елмен Геродоттың еңбектері, Киелі кітап, «Мың бір түн» және Александр Уильям Кинглейктің «Эотан» шығармасы арқылы таныс болғанмен, 1862 жылғы қазан айында Александрияға келгенде, бұл оны қазіргі Мысырдың шындығына дайындамады. Ол «жас және балалардың беттерінде тіпті көңіл көтеру мен қуаныш та жоқ» деп жазды. Осыған қарамастан, ол Англияға 1863 және 1865 жылдары екі рет қысқа сапар жасағаннан басқа, өмірінің соңына дейін Мысырды мекен етті. Басқа мәдениеттерге құрметпен қарап, Ұлыбританиядағы жұмысшы табының саясатын қолдаған Леди Дафф Гордон Мысырдың еңбекқор феллахтарына (шаруаларына) деген ықылас көрсетті. Нил жағасында өткен алғашқы жылдары ол отбасына көптеген хаттар жазып, Шығыс өмірін көрнекті түрде сипаттады, сондай-ақ тұрмыстық әдет-ғұрыптар мен салты туралы көптеген мәліметтер берді. Бұл хаттарды анасы Сара Остин жинап, өңдеп, 1865 жылғы мамырда «Мысырдан хаттар, 1863–1865» деген атпен жариялады, осылайша оның эмиграциядағы өмірін қолдау үшін қаржы жинады. 1867 жылғы желтоқсанда, сапардан оралғанға алты күн қалғанда, француз үйінің бір бөлігі су тасқынынан кейін төмендегі ғибадатханаға құлап түсті.

Өлім

1869 жылдың басында Леди Дафф Гордонның денсаулығы нашарлап, жақсырақ күтім іздеу үшін Каирдің оңтүстігіндегі Хелван шипажайына көшуге мәжбүр болды. Ол 1869 жылдың 13 шілдесінде 48 жасында қайтыс болды және сол жердегі ағылшын зиратына жерленді. Оның күйеуі 1872 жылдың 27 қазанында Лондонда 61 жасында қайтыс болды.

Жеке өмір

Ол Дафф Гордонмен төрт балалы болды. Олардың қызы Джанет Энн Росс 1842 жылы дүниеге келіп, 1927 жылы қайтыс болды. Екінші балалары 1849 жылы дүниеге келді, бірақ бірнеше айдан кейін қайтыс болды. Олардың үшінші баласы Морис (1849–1896) 4-ші баронет, сэр Морис Дафф Гордон атанды. Төртінші баласы Урания Дафф Гордон 1858 жылы дүниеге келді және 1877 жылдың 22 қыркүйегінде қайтыс болды. Сэр Мористің қызы Каролина "Лина" (1874–1964) жазушы және The Observer газетінің шетелдік тілшісі болды; ол жазушы Гордон Уотерфилдтің анасы және тарихшы сэр Антони Бивордың әжесі болды.

Шығармалары

Люси Остин өзінің әдеби өмірін аудармалармен бастады, оның ең алғашқы жұмысы Бартольд Нибурдың "Ежелгі грек мифологиясын зерттеуі" болды, ол 1839 жылы анасының атымен жарық көрді. 1844 жылы ол Вильгельм Майнхольдтың "Мэри Швайдлер, янтарь сиқыршысы" повесін аударды, бұл 17 ғасырлық жылнама түрінде берілген және Рационалистік Библиялық сын тәсілдерін жоққа шығару мақсатымен жазылған туынды. 1845 жылы ол C. Лэмпингтің неміс және француз тілдеріндегі "Алжирдегі француздықтар" еңбегін, ал 1846 жылы П. Дж. А. фон Фейербахтың "Есімдері әйгілі қылмыстық соттар туралы әңгімелер" атты кітабын аударды. 1847 жылы ол күйеуі, сэр Александр Дафф Гордонмен бірге Л. фон Ранкедің "Бранденбург әулетінің естеліктері" атты еңбегін аударды. Ол А. Ф. Л. де Уайлидің "Стелла мен Ванесса" романын, сондай-ақ 1853 жылы тағы екі шығарманы аударды: графня д'Арбувильдің "Ауыл дәрігері" және Л. фон Ранкедің "Фердинанд I және Австрияның Максимилиан II". 1854 жылы ол Барон фон Мольткедің "Болгарияда және Румелиядағы орыстар, 1828–29" еңбегін аударды. 1861 жылы ол Х. К. Л. фон Сибельдің "Крест жорықтарының тарихы мен әдебиеті" атты еңбегін редакциялап, баспаға шығарды.

Мысырдан келген хаттар

Леди Дафф Гордонның «Мысырдан хаттарының» бірінші томы 1865 жылғы мамыр айында Macmillan and Co. баспасынан жарық көрді, алғы сөзін оның анасы Сара Остин жазды. Бұл кітап оның ең танымал және ең қызықты туындысы саналады. 1875 жылы Macmillan and Co. «Мысырдан соңғы хаттар» жинағын шығарды, оған «Каптан хаттар» қосылды, бұл хаттар 1864 жылғы «Демалыс туристері» басылымынан қайта басылған еді. Кітапқа Леди Дафф Гордонның қызы Джанет Росс жазған естеліктері де енді. 1876 жылы екінші басылым жарық көрді. 1902 жылы Р. Бримли Джонсон кітапты қайта жаңартып шығарды, оған Леди Дафф Гордонның қызы Джанет Росс жазған естеліктері мен Джордж Мередиттің жаңа кіріспесі қосылды. Бұл басылымда хаттар түпнұсқа күйінде берілген, тек оның қызы жұртшылыққа қызығушылық тудырмайтын деп есептеген отбасылық мәселелер ғана алынып тасталған.

Әдебиетте

Леди Дафф Гордон – Кейт Пуллинджердің «Ешнәрсеге ие» романының кейіпкерлерінің бірі. Леди Дафф Гордонның қызы (Джанет Росс) еске алды: «Теннисон анама «Принцессаны» жазғанда сізді ойладым» деген. Меніңше, ол оның көптеген жанкүйерлері сияқты қуанған жоқ».