Кіріспе

Халықаралық келісімнің түрі

Агрессиясыздық немесе бейтараптық туралы келісім – екі немесе одан көп мемлекет арасындағы келісім, онда қол қоюшы тараптар бір-біріне қарсы әскери әрекеттер жасауға уәде бермейді. Мұндай келісімдер басқаша атаулармен де белгілі болуы мүмкін, мысалы, достық немесе соғыс жасамау туралы келісім сияқты. Лидс, Риттер, Митчелл және Лонг (2002) агрессиясыздық келісімі мен бейтараптық келісімін ажыратады. Олардың пікірінше, агрессиясыздық келісімінде басқа келісімге қол қойған тараптарға шабуыл жасамауға уәде берілсе, бейтараптық келісімінде келісімге қол қойған тараптардың мүдделеріне қарсы әрекет ететін кез келген тұлғаны қолдаудан қалыс қалуға уәде беріледі. Аталған тұлғаның ең айқын мысалы – басқа ел, ұлттық мемлекет немесе қол қойған тараптардың бірі немесе бірнешеуінің артықшылықтарына зиян келтіретін тәуелсіз ұйым. Осы деректерге сәйкес, соғыстар аралық кезеңде мұндай 29 келісім тіркелген, 1960, 1970, 1979 жылдары және әсіресе 1990 жылдардың басында, Кеңес Одағы құлағаннан кейін Шығыс Еуропа мемлекеттері бірқатар келісімдерге қол қойған. Өзара бәсекелестік тарихы бар мемлекеттер болашақтағы қақтығыстарды болдырмау үшін агрессиясыздық келісімдеріне қол қоюға бейім. Мұндай келісімдер ақпарат алмасуды жеңілдетеді, бұл қақтығысқа әкелуі мүмкін белгісіздікті азайтады. Сонымен қатар, келісім үшінші тарап мемлекеттерге бәсекелестіктің азайғанын және бейбіт қарым-қатынас орнатуға ниетті екенін көрсетеді.

| || Совет-Ауғанстан агрессиясыздық келісімі || 1931 жылдың 24 маусымы
|
| || Совет-Финляндия агрессиясыздық келісімі || 1932 жылдың 21 қаңтары
|
| || Совет-Латвия агрессиясыздық келісімі || 1932 жылдың 5 ақпаны
|
| || Совет-Эстония агрессиясыздық келісімі || 1932 жылдың 4 мамыры
|
| || Совет-Польша агрессиясыздық келісімі || 1932 жылдың 25 шілдесі
|
| || Совет-Франция агрессиясыздық келісімі || 1932 жылдың 29 қарашасы
|
| || Итальян-Совет келісімі || 1933 жылдың 2 қыркүйегі
|
| || Румыния-Түркия агрессиясыздық келісімі || 1933 жылдың 17 қазаны
|
| || Түркия-Югославия агрессиясыздық келісімі || 1933 жылдың 27 қарашасы
|
| || Германия-Польша агрессия жасалмауы туралы декларация || 1934 жылдың 26 қаңтары
|
| || Франция-Совет өзара көмек келісімі || 1935 жылдың 2 мамыры
|
| || Антикоминтерн келісімі || 1936 жылдың 25 қарашасы
|
| || Қытай-Совет агрессиясыздық келісімі || 1937 жылдың 21 тамызы
|
| || Саадабад шарты || 1938 жылдың 25 маусымы
|
| || Венгрия-Кіші Антанта келісімі || 1938 жылдың 22 тамызы
|
| || Франция-Германия декларациясы || 1938 жылдың 6 желтоқсаны
|
| || Ибериялық келісім || 1939 жылдың 17 наурызы
|
| || Немецко-датский пакт о ненападении || 1939 жылдың 31 мамыры
|
| || Германия-Эстония агрессиясыздық келісімі || 1939 жылдың 7 маусымы
|
| || Германия-Латвия агрессиясыздық келісімі || 1939 жылдың 7 маусымы
|
| || Франция-Таиланд агрессиясыздық келісімі || 1940 жылдың 12 маусымы
|
| || Венгрия-Югославия агрессиясыздық келісімі || 1940 жылдың 12 желтоқсаны
|
| || СССР және Югославия Корольдығы арасындағы достық және агрессия жасалмауы туралы шарт || 1941 жылдың 6 сәуірі
|
| || Совет-Жапон бейтараптық келісімі || 1941 жылдың 13 сәуірі
|
| || Германия-Түркия достық шарты || 1941 жылдың 18 маусымы
|
| || 1979 жылғы агрессиясыздық келісімі || 1979 жылдың 14 қазаны
|
| || Нкомати келісімі || 1984 жылдың 13 наурызы
|

Басқа қолданылу

Бұл термин халықаралық қатынастар саласынан тыс жерде сөйлеу тілінде қолданылады. Футболда бұл термин екі команда арасындағы қасақана агрессияның жоқтығын білдіруі мүмкін, мысалы, «Гихонның ұятты оқиғасы» сияқты жағдайда, Германияда бұл «Гихонның агрессиясыздық пактісі» (Nonangriffspakt von Gijón) деп белгілі. Агрессиясыздық пактісі екі немесе одан көп клуб арасындағы ойыншы трансферлерін шектейтін ресми келісім немесе джентльмендік келісім болуы мүмкін.