Қос билік: Ресей революциясы және саяси теориясы

Кіріспе

Саяси теория

Ресей революциясының "Екі билік" кезеңі – ақпан революциясының нәтижесінде екі ресейлік үкіметтің қатар өмір сүруі: Кеңестер (жұмыскерлер кеңестері), әсіресе Петроград Кеңесі және Ресей Уақытша үкіметі. Бұл терминді алғаш рет коммунист-большевиктердің жетекшісі Владимир Ленин (1870–1924) "Правда" газетінде жарияланған "Екі билік" атты мақаласында қолданды. Ленин бұл жағдайдың тұрақсыздығы Кеңестер мен большевиктерге әлсіз Уақытша үкіметті құлатып, мемлекеттік биліктің жаңа түрін құру үшін бірегей мүмкіндік беретінін айтты. Бұл идея әлемнің басқа елдеріндегі коммунистік революциялардың стратегиясына ықпал етті, соның ішінде Қытай Азамат соғысынан (1927–1949) кейін Мао Цзэдун (1893–1976) басқарған Қытай Коммунистік революциясы және Екінші дүниежүзілік соғыстан (1939–1945) кейін Шығыс Еуропада. 2014 жылдан бері Ливия Ұлттық Бірлік Үкіметі (Ливия) мен Өкілдер палатасы (Ливия) арасында екі билік орнаған.

Өмірбаян

Патша Николай II тақтан бас тарғаннан кейін, ақпан революциясы Уақытша үкімет пен Петроград Кеңесінің құрылуына әкелді. Уақытша үкімет Петроград Кеңесінің мақұлдауымен бұрынғы Мемлекеттік Думаның өкілдерінен құралды, ал Петроград Кеңесі пролетариат сайлаған социалистік көшбасшылардан тұрды. Ресей үкіметі автократиядан Уақытша үкімет пен Петроград Кеңесінің үнемі билік үшін күресіп, «екі билік» жүйесіне өтіскенде, олардың қалай бірге өмір сүре алатыны және тиімді басқара алатыны туралы көптеген түсініксіздіктер туды. Осы шатасудың ішінде Уақытша үкімет Кеңес халықтың сеніміне және ынтасына ие екенін түсінді. Кеңестің қанағаттандыру және халықтың қолдауын сақтау ниетімен Уақытша үкімет бірнеше батыл либералдық шаралар қабылдады және сөз, баспасөз және жиналыс еркіндігі арқылы азаматтық бостандықтарды ілгерілетуге тырысты. Алайда, стратегиялық саяси мақсаттардан басқа, Уақытша үкімет өз билігінің халықпен сайланбағандықтан заңсыз екенін түсінді. Заңсыздық мәселесін шешу үшін Уақытша үкімет Конституциялық жиналысты құру процесінде болды, оның мүшелері халықтың демократиялық сайлауымен сайланатын еді. Конституциялық жиналыс Уақытша үкімет билігінде болған жоқ, өйткені сайлаулар большевиктердің қазан революциясында билікті басып алғаннан кейін белгіленді. Ақпан революциясынан кейін Ленин «Сәуір тезистерін» жариялады, онда ол ақпан революциясына наразылығын білдірді және оны «буржуазиялық революция» деп сипаттады. Ол «Барлық билік – Кеңестерге!» деген ұранды көтерді. Ленин пролетариат революциясының қажеттігін атап өтті және Уақытша үкіметпен немесе келісімге келуге дайын кеңес көшбасшыларымен ынтымақтасуға қызығушылық танытпады. Кеңес басшылығының басқа мүшелері Лениннің идеяларына күмәнданды, өйткені олар Ленин мен большевиктердің анархизмді жақтауы мүмкін деп қорқады. Ленин Петроград Кеңесін Уақытша үкіметпен бірге билік жүргізгені үшін сынады және оларды социалистік идеялар мен пролетариат революциясын ұмытып, тастап кеткен деп айыптады.

After Tsar Nicholas II abdicated the throne, the resulting February Revolution led to the establishment of the Provisional Government and its counterpart, the Petrograd Soviet. The Provisional Government was composed of former State Duma representatives with approval from the Petrograd Soviet, whereas the Petrograd Soviet was made up of socialist leaders elected by a proletariat constituency. With the Russian government moving from an autocracy to this system of "dual power" with the Provisional Government and Petrograd Soviet constantly vying for power, there was much confusion on how both could coexist and govern effectively. In this confusion, the Provisional Government realized the Soviet had the people's trust and enthusiasm. In the hopes of appeasing the Soviet and keeping the support of the population, the Provisional Government launched several very bold liberal acts and promoted civil liberties through means of freedom of speech, press, and assembly. Yet, other than strategic political motives, the Provisional Government understood that their power was illegitimate, due to the fact that they were not elected by the people. To solve the problem of illegitimacy, the Provisional Government was in the process of establishing the Constituent Assembly, whose members would be democratically elected by the people. The Constituent Assembly would never come to be under the Provisional Government's rule, as the elections were set after the Bolsheviks seized power in the October Revolution. After the February Revolution, Lenin published his April Theses and in it he expressed unhappiness with the February Revolution as he described it as a "Bourgeois Revolution". He pushed for the slogan "All Power to the Soviets". Lenin mentioned that a Proletarian Revolution was necessary, and expressed that he had no interest in cooperating with the Provisional Government or the other Soviet leaders who were willing to compromise. Other members of Soviet leadership were skeptical of Lenin's ideas since they were afraid that Lenin and the Bolsheviks were advocating for anarchism. Lenin also criticized the Petrograd Soviet for governing alongside the Provisional Government, and accused them of forgetting and abandoning socialist ideas and the proletarian revolution.

Уақытша үкімет

Уақытша үкіметтің мүшелері негізінен Николай II тұсындағы бұрынғы Мемлекеттік Дума мүшелерінен құралған. Оның мүшелері көбінесе либералды Конституциялық-демократиялық партиясының және консервативті Октябрист партиясының мүшелері болды, сонымен қатар бір прогрессивист пен бір Трудовик кірді. Партия басшылығы мен мүшелері арасындағы идеологиялық және саяси көзқарастар мүлдем әртүрлі болды, бірақ көпшілігі орташа саясатты ұстанды, кейде либералдық, кейде консервативтік ұстанымдарды білдірді. Кадеттер мен Уақытша үкімет саяси тұтқындарды босату, баспасөз бостандығы туралы жарлық шығару, Охрананы тарату, өлім жазасын жою және аз ұлттардың құқықтарын қамтамасыз ету сияқты жаңа саясаттарды қолға алды. Уақытша үкімет пен кадеттер Ресейдің Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуын жалғастыруын қалаған, бұл Кеңестердің наразылығын тудырды. Солшыл партиялардың күшеуімен және Уақытша үкімет пен Петроград Кеңесінде солшыл идеялардың таралуымен кадеттер, саяси көзқарастарында аздап консервативтануға бейімделді. Уақытша үкімет өз билігінің заңды еместігін түсінді, себебі олар бұрынғы Дума мүшелері болғандықтан, халықтың жалпы сайлауы арқылы тағайындалмаған еді. Заңды үкіметтік орган ретінде танылу үшін, олар халықтан сайлануы керек екенін білгендіктен, Конституциялық жиналысты құрып, жыл соңында жалпыхалықтық сайлау өткізуді жоспарлады. Александр Керенский, бұрынғы Төртінші Думаның мүшесі, Кеңес Атқару комитетінің төрағасы және ақырында Уақытша үкіметтің премьер-министрі, солшыл партиялар мен Петроград Кеңесінің қолдауын алу мақсатымен Уақытша үкіметке шақырылды. Керенский орташа социалист болды және Уақытша үкіметпен ынтымақтастық орнату қажет деп есептеді. Тарихшы С. А. Смит Керенский тағайындалғаннан кейін: «Осылайша 'қос билік' туды, бұл Уақытша үкіметтің формалды билігі бар, бірақ Кеңес Атқару комитетінің нақты билікке ие болған институционалдық құрылым еді» деп түсіндірді. Уақытша үкімет Кеңестердің күшеуінен қорқып, оларды мүмкіндігінше бағындыруға тырысты. Керенский премьер-министр болған кезде, ол Кеңестермен ынтымақтастыққа ұмтылды, тіпті Корнилов ісі кезінде Кеңестер мен олардың жақтастарын қаруландыруға дейін барды.

The Provisional Government's members primarily consisted of former State Duma members under Nicholas II's reign. Its members were mainly members of the liberal Constitutional Democratic Party and conservative Octobrist party, but also included one Progressivist and one Trudovik. The ideological and political ideas differed wildly throughout the party's leadership and members, but most were moderates, offering both liberal and conservative views at times. The Kadets and the Provisional Government alike pushed for new policies including the release of political prisoners, a decree of freedom of press, cessation of the Okhrana, abolition of the death penalty, and rights for minorities. The Provisional Government and the Kadets also wanted Russia to continue to be involved in World War I, much to the dismay of the Soviets. Despite certain political ideas, the Kadets became slightly more conservative overall with the rise of left wing parties and left wing thought within both the Provisional Government and the Petrograd Soviet. The Provisional Government realized that their power was not legitimate since they were former Duma members, and not elected by a general public. They knew that to be seen as a legitimate government body, they would need to be elected by the people, and they established the Constituent Assembly and scheduled popular elections to take place later in the year. Alexander Kerensky, a former member of the Fourth Duma and a chairman of the Soviet Executive Committee and eventually the Prime Minister for the Provisional Government, was brought into the Provisional Government as a way to gain support from left wing parties and the Petrograd Soviet. Kerensky was a moderate socialist, and believed that cooperation with the Provisional Government was necessary. Historian S. A. Smith explains that after the appointment of Kerensky "Thus was born 'dual power', an institutional arrangement under which the Provisional Government enjoyed formal authority, but where the Soviet Executive Committee had real power." The Provisional Government feared the Soviets immense growing power, and through this fear they tried to appease them as much as possible. When Kerensky became Prime Minister, he attempted to work with the Soviets including arming the Soviets and their followers during the Kornilov affair.

Петроград Кеңесі

Петроградтағы жұмысшы және солдат депутаттары кеңесі, қарапайым халық, әсіресе солдаттар мен жұмысшылар сайлаған депутаттардың кіші кеңестерінің өкілі ретінде жұмыс істеді. Сондықтан Петроград Кеңесі халық қалауын жақсырақ түсіне алатын, себебі ол халықтың төменгі топтары сайлаған көптеген шешендерден құралған болатын. Кеңес ақпан революциясынан кейін, көптеген социалистік революционерлерден құрылды. Ресей жұмысшылары мен солдаттары Петроград кеңестерінде үміт көріп, оған көптеп депутаттар сайлады, нәтижесінде кеңестің мүше саны қысқа мерзім ішінде күрт өсті (бір апта ішінде 1200 орын толтырылды). Петроград Кеңесі оларға жер, нан және бейбітшілік сыйлайтын игілікті күш ретінде қарастырылды. Атқару комитетінің құрамына бастапқыда Николай Чхеидзе, Матвей Скобелев және Александр Керенский кірді. Радикалдық көзқарастардың таралуын және «контрреволюциялық қозғалыстың» туындауын болдырмау үшін, олар қажет болған жағдайларда Уақытша үкіметті қолдады.

Шілде күндерінің әсері

Шілде күндерінің оқиғалары Уақытша үкімет пен Петроград Кеңесі арасындағы биліктің екіұштылығы мәселесін одан бетер күрделендірді. 3 және 7 шілде (Юлиан күнтізбесі бойынша) аралығында большевиктердің көтерілісі болды, оның Лениннің қалауымен болғаны әлі де даулы. Бұл "халықтан шыққан" көтеріліс ретінде қарастырылады, онда жұмысшылар мен төменгі шендегі әскерлер көшелерде зорлық көрсетіп, Кеңес өкіметінің Уақытша үкіметті басып алуын талап етті. Көтеріліске большевиктердің әскери ұйымы мен Петербург комитеті қолдау көрсетіп, қосымша күштер жіберді, бірақ партия жетекшілерінің демонстрацияға қатысты нақты пікірлері болған жоқ. Уақытша үкіметтің басшысы Александр Керенский Шілде күндерінің оқиғаларына қатысқандарға және Уақытша үкіметті құлатуға жасалған әрекеттерге қарсы қатаң шаралар қолданды. Әскер күштері зорлық көрсеткен демонстранттарды ұстауға, үкіметтік ғимараттарды большевиктерден қайтарып алуға және төңкеріске қатысқан әскери бөлімдерді таратуға жұмылдырылды. Уақытша үкімет сондай-ақ Ленин мен оның партиясын Германиямен, Бірінші дүниежүзілік соғыста Ресейдің жауымен байланысы бар екенін жариялап, олардың беделін түсіруге тырысты. Екі билік орнағандағы сәтті көтерілістер халықтың көп бөлігінің жаңа әлеуметтік формаларды қабылдауымен және ескі билеушілердің революциялық қозғалысқа қарсы күш қолдану мүмкіндігінен айырылғанын түсінуімен аяқталады. Мұның себебі – ескі билік құрылымдарының ынтымақсыздану салдарынан құлауы, ескі билеушілерге адал қалған адамдардың азайуы немесе билеушілердің өзі идеологиялық өзгеріске ұшырауы болуы мүмкін. Бұл жағдайда жалпы шатастыру туындамайды. Ескі басшылар мен билік құрылымдарының жоғалуы баламалы жүйенің кеңеюімен толықтырылады. Дебрейдің сөзіне сүйенсек, екі билік теориясы бойынша партизандық қозғалыс авангардтық партияның бағынысында болады, бұл революциялық партизандық армиялардың тактикалық икемділігін шектейді және оларды авангардтық партияның лауазымды тұлғалары мен мүлкін қорғауға мәжбүрлейді. Дебрейдің стратегиялық жүйесі көбінесе Куба революциясымен, әсіресе Фидель Кастро мен Эрнесто "Че" Геварамен байланыстырылады.

The events of the July Days would solidify the issues of dual power within government between the Provisional Government and Petrograd Soviet. Between 3 and 7 July (Julian Calendar date), a Bolshevik uprising, still disputed whether intentional by Lenin, occurred. In what is seen as a "grassroots" uprising, workers and lower ranks of soldiers violently demonstrated in the streets, calling for the Soviet to take power over the Provisional Government. The uprising was supported by the Bolshevik Military Organization and Petersburg Committee, who sent in more support, but the leaders of the party had less concrete opinions about the demonstration. Alexander Kerensky, head of the Provisional Government, led a crackdown on those involved with the events of the July Days and overthrow of the Provisional Government. The military was used to gather and arrest violent demonstrators, retake government buildings from Bolshevik forces, and dissolve military units that had participated in the attempted overthrow. The Provisional Government also attempted to undermine Lenin and his party by revealing their investigation of his ties to Germany, Russia's enemy during World War I. Successful dual power rebellions end with the acceptance of the new social forms by much of the populace and the realization by the old rulers that they are no longer capable of using their systems of force against the revolutionary movement. This can occur because noncooperation has crippled the old structures of power, because too few people remain loyal to the old rulers to enforce their will, or because the rulers themselves undergo an ideological conversion. At this point, there is not general confusion. The disappearance of old leaders and structures of power is accommodated by the expansion of the alternative system. Within the theory of dual power, according to Debray, the guerilla movement is subordinated to that of the vanguard party which both inhibits the flexibility of tactics available to revolutionary guerilla armies and places them in a defensive position to protect vanguard party officials and assets. Debray's strategical framework largely identified with that of the Cuban Revolution, in particular that of Fidel Castro and Ernesto "Che" Guevara.