Кіріспе
1917 жылғы Владимир Лениннің нұсқаулары
Сәуір тезистері (апрельские тезисы) – большевиктер көшбасшысы Владимир Лениннің 1917 жылы Германия мен Финляндия арқылы Швейцариядағы жер аударылысынан Петроградқа оралғаннан кейін жариялаған он нұсқаудан тұратын жиынтық. Бұл тезистер көбінесе Ресейдегі және жер аударылыстан Ресейге оралған большевиктерге бағытталған еді. Ол кеңестерге (жұмыскерлер кеңестеріне) мемлекеттік билікті алуға шақырды ("Барлық билік кеңестерге!" ұранында көрсетілгендей), Уақытша үкіметтегі либералдар мен социалистер-революционерлерді сынады, большевиктерді үкіметпен ынтымақтастықтан бас тартуға және жаңа коммунистік саясатты қабылдауға шақырды. Сәуір тезистері келесі айларда шілде оқиғалары мен Қазан революциясына ықпал етті және ленинизммен байланыстырылады.
Өмірбаян
Ақпан революциясы патша Николай II-нің тақтан бас тартуына, Ресей империясының құлауына және Георгий Львов, кейін Александр Керенский басшылығымен либералдық Уақытша үкіметтің құрылуына әкелді. Уақытша үкіметте негізінен саяси реформалар жүргізуді, атқарушы органдар мен құрылтай жиналысын сайлау арқылы демократия құруды көздеген либералдар мен орташа социалистер басымдық құрды. Ақпан революциясынан кейін Ленин мүмкіндігінше тез Ресейге оралуға тырысты. Бұл қиындық туды, себебі ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың көршілес мемлекеттерде жалғасуына байланысты бейтарап Швейцарияда оқшауланған күйде болды. Швейцариялық коммунист Фриц Платтен Ленин мен оның серіктерінің Германия арқылы теміржолмен, «мөрленген пойызбен» қауіпсіз өтуі үшін неміс үкіметімен келіссөздер жүргізе алды. Неміс үкіметі Лениннің қайтысы Ресейдің капитуляциясына және Антанта тарапынан соғыстан шығуына, Шығыс майданындағы соғыстың аяқталуына және неміс әскерлерінің күштерін Франция, Ұлыбритания және одақтас күштерге қарсы Батыс майданында шоғырландыруға мүмкіндік береді деп үміттенеді. (Дейсен, Қазан революциясының нәтижесінде большевиктер билікке келгеннен кейін, бұл Бейбітшілік туралы Декрет және Брест-Литовск шарттары арқылы іске асты.) Германиядан өткен соң Ленин Швецияға пароммен аттанды, ал Скандинавия арқылы қалған жолды швед коммунистері Отто Гримлунд пен Тюре Нерман ұйымдастырды. 1917 жылғы 16 сәуірде (ескі орыс күнтізбесі бойынша 3 сәуірде) Ленин пойызбен Петроградтағы Финляндия вокзалына салтанатты түрде келді.
Теориялар
Сәуір тезистері алғаш рет 1917 жылғы 17 сәуірде (Ескі орыс күнтізбесі бойынша 4 сәуірде) өткен екі мәжілісте сөйлеген сөзінде жарияланды. Кейбіреулер оның бұл тұжырымдамасын Леон Троцкийдің «Тұрақты революция теориясына» негіздегенін санайды. Бұдан кейін тезистер большевиктердің «Правда» газетінде жарияланды. Ленин тезистерде: Уақытша үкіметті буржуазиялық деп айыптап, оған «ешқандай қолдау көрсетпеуге» шақырып, «оның барлық уәделерінің жалған екенін көрсету қажет» дейді. Бірінші дүниежүзілік соғысты «тоналған империалистік соғыс» деп, ал шетелдік социал-демократтардың «революциялық қорғанысын» айыптап, революциялық жеңіліске шақырады. Ресей «революцияның бірінші кезеңінен – пролетариаттың жеткіліксіз сыныптық санасы мен ұйымдасқандығының салдарынан билікті буржуазияның қолына берген кезеңнен» екінші кезеңге өтіп, билікті пролетариат пен шаруалардың ең кедей топтарының қолына беруі керек деп мәлімдейді. Большевиктердің көптеген кеңестерде азшылық екенін мойындайды, «әлеуметтік кадеттер мен социалистік революционерлерден бастап, Чхеидзе, Церетели сияқты Ұйымдастыру комитетіне дейін, Стеклов және т.б. барлық шағын буржуазиялық оппортунистер блогына қарсы тұрады, олар буржуазияның ықпалына беріліп, пролетариат арасында оның ықпалын таратуда». Парламенттік республика құруға жол бермеуді талап етеді және мұны «регрессивті қадам» деп атайды. Ол «жұмысшылардың, шаруалардың және шаруалар депутаттарының бүкіл ел бойынша жоғарыдан төменге дейінгі кеңестер республикасын» құруды талап етеді. «Полицияны, армияны және бюрократияны жоюды» және «барлық лауазым иелерінің жалақысы, олардың барлығы сайлануға және кез келген уақытта алмастырылуға тиіс, білікті жұмысшінің орташа жалақысынан аспауы керек» дейді. «Аграрлық бағдарламадағы басымдықтарды шаруашылық жұмысшылары депутаттарының кеңестеріне ауыстыруды», «барлық жер иеліктерін тәркілеуді» және «елдегі барлық жерлерді мемлекеттік меншікке алуды, жерді шаруашылық жұмысшылары мен шаруалар депутаттарының жергілікті кеңестері иеленуге беруді» шақырады. Кедей шаруалардың бөлек кеңестерін құруды ұсынады. Жергілікті және басқа да жағдайларға, сондай-ақ жергілікті органдардың шешімдеріне сәйкес 100-300 десятина көлеміндегі ірі иеліктердің әрқайсысында шаруашылық жұмысшылары депутаттары кеңесінің бақылауымен және мемлекеттік есебінен үлгілі шаруашылықтар құруды ұсынады. «Елдегі барлық банктерді бірыңғай ұлттық банкке біріктіруді және жұмысшылар депутаттары кеңесінің оны бақылауын орнатуды» талап етеді. «Біздің міндетіміз социализмді «енгізу» емес, әлеуметтік өндіріс пен өнімдерді бөлуді бірден жұмысшылар депутаттары кеңесінің бақылауына алу» дейді. «Партиялық міндеттер» ретінде «партиялық съезді дереу шақыруды», «партиялық бағдарламаны өзгертуді, негізінен: 1) империализм және империалистік соғыс мәселесі, 2) мемлекетке қатысты көзқарасымыз және «коммуналық мемлекет» талабымыз, ескірген минималды бағдарламамызға түзетулер енгізу және партияның атын өзгертуді» көрсетеді. Ленин «әлемдегі ресми басшылары социализмге опасыздық жасап, буржуазияға («қорғаушылар» және «каутскийшілдер» сияқтылар) ауысқан «социал-демократияның» орнына біз өзімізді Коммунистік партия деп атауымыз керек» деп атап өтеді. Атауды өзгерту большевиктерді Еуропаның бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуын қолдаған социал-демократиялық партияларынан ажыратады. Ленин бұл тұжырымды алғаш рет 1915 жылғы «Социализм және соғыс» атты памфлетінде айтқан, онда ол соғыс жақтастары социал-демократтарды «социал-шовинистер» деп атады. Жаңа «революциялық Интернационалды, социал-шовинистерге және «орталыққа» қарсы Интернационалды» шақырады. Бұл кейіннен 1919 жылы құрылған Коммунистік Интернационалға (Үшінші Интернационал) айналды.
Condemns the Provisional Government as bourgeois and urges "no support" for it, as "the utter falsity of all its promises should be made clear". He condemns World War I as a "predatory imperialist war" and the "revolutionary defensism" of foreign social democrat parties, calling for revolutionary defeatism. Asserts that Russia is "passing from the first stage of the revolution—which, owing to the insufficient class consciousness and organization of the proletariat, placed power in the hands of the bourgeoisie—to its second stage, which must place power in the hands of the proletariat and the poorest sections of the peasants". Recognises that the Bolsheviks are a minority in most of the soviets against a "block of all the petty bourgeois opportunist elements, from the Social Cadets and the Socialist Revolutionaries down to the Organising Committee (Chkheidze, Tsereteli, etc. ), Steklov, etc., etc., who have yielded to the influence of the bourgeoisie and spread that influence among the proletariat". Calls for a parliamentary republic not to be established and calls this a "retrograde step". He calls for "a republic of Soviets of Workers', Agricultural Labourers' and Peasants' Deputies throughout the country, from top to bottom". Calls for "abolition of the police, the army, and the bureaucracy" and for "the salaries of all officials, all of whom are elective and displaceable at any time, not to exceed the average wage of a competent worker". Calls for "The weight of emphasis in the agrarian programme to be shifted to the Soviets of Agricultural Labourers' Deputies", "confiscation of all landed estates", and "nationalisation of all lands in the country, the land to be disposed of by the local Soviets of Agricultural Labourers' and Peasants' Deputies. The organisation of separate Soviets of Deputies of Poor Peasants. The setting up of a model farm on each of the large estates (ranging in size from 100 to 300 dessiatines, according to local and other conditions, and to the decisions of the local bodies) under the control of the Soviets of Agricultural Labourers' Deputies and for the public account." Calls for "the immediate union of all banks in the country into a single national bank, and the institution of control over it by the Soviet of Workers' Deputies". States that "it is not our immediate task to 'introduce' socialism, but only to bring social production and the distribution of products at once under the control of the Soviets of Workers' Deputies". Lists "party tasks" as "Immediate convocation of a party congress", "alteration of the party programme, mainly: (1) On the question of imperialism and the imperialist war, (2) On our attitude towards the state and our demand for a 'commune state', amendment of our out of date minimum programme, and change of the Party's name". Lenin notes that "instead of 'Social Democracy', whose official leaders throughout the world have betrayed socialism and deserted to the bourgeoisie (the 'defencists' and the vacillating 'Kautskyites'), we must call ourselves the Communist Party". The name change would dissociate the Bolsheviks from the social democratic parties of Europe supporting participation of their nation in World War I. Lenin first developed this point in his 1915 pamphlet "Socialism and War", when he first called the pro war social democrats "social chauvinists". Calls for a new "revolutionary International, an International against the social chauvinists and against the 'Center'". This later became the Communist International (Third International) which was formed in 1919.
Әсерлер
Ақпан революциясынан кейін, эмиграциядан оралған большевик көшбасшылары (мысалы, Лев Каменев) Ресейдің соғысқа қатысуының дұрыс екендігін және Уақытша үкіметтегі либералдармен ынтымақтастық жасау қажеттігін айта отырып, анағұрлым салмақты ұстанымды қолдады. Алайда, Лениннің пікірлері Ақпан революциясы кезінде Александр Шляпников сияқты жетекші большевиктердің Петроградтағы ұстанымдарын қайталады. Бастапқыда Уақытша үкіметпен ынтымақтастықты қолдаған Иосиф Сталин, сәуір тезистерімен танысқаннан кейін өз ұстанымын өзгертті және Петроградтағы большевиктердің қалалық мәжілісінде бағдарламаны қолдады. 133 делегат қатысқан РСДЖБ-ның VII Бүкілресейлік конференциясында (24-29 сәуір) өткен қызу талқыдан кейін, сәуір тезистері көптеген облыстық делегаттардың қолдауын алды және партияның саясатының негізін құрады.