Кіріспе
Калифорниядағы 19 ғасырдағы францискандық миссия. Сан-Франциско Солано миссиясы – Альта-Калифорниядағы 21-ші, соңғы және ең солтүстік миссия. Ол Әйіз Франциск Соланоның құрметіне аталған. Мексика Испаниядан тәуелсіздік алғаннан кейін Альта-Калифорнияда салынған жалғыз миссия осы болды. Оның құрылысындағы қиындықтар, басқару жүйесіндегі өзгерістерден туындаған жағдайды көрсетеді. Калифорния губернаторы Сан-Франциско шығанағының солтүстігінде Мексиканың беделін нығайтуды қалаған, бұл Тынық мұхиты жағалауында Форт-Росс бекінісін салған ресейліктердің ішкі аймаққа ықпалын кеңейтуіне жол бермеу үшін қажет болды. Сан-Франциско де Асис миссиясынан келген жас францискан монахы, жақсырақ климатқа және көптеген дінге келушілерге қол жеткізе алатын жерге көшуді қалады. Миссия өзінің қысқа, он бір жылдық өмірінде сәтті болды, бірақ ескі Калифорния миссияларымен салыстырғанда, дінге келушілердің саны, өндіріс деңгейі және салалардың әртүрлілігі жағынан төмен болды. Миссия ғимараты қазір Сонома штатының тарихи паркінің құрамына кіреді және Калифорния штатының Сонома қаласында орналасқан.
Mission San Francisco Solano was the 21st, last, and northernmost mission in Alta California. It was named for Saint Francis Solanus. It was the only mission built in Alta California after Mexico gained independence from Spain. The difficulty of its beginning demonstrates the confusion resulting from that change in governance. The California Governor wanted a robust Mexican presence north of the San Francisco Bay to keep the Russians who had established Fort Ross on the Pacific coast from moving further inland. A young Franciscan friar from Mission San Francisco de Asis wanted to move to a location with a better climate and access to a larger number of potential converts. The Mission was successful, given its short eleven year life, but was smaller in number of converts and with lower productivity and diversity of industries than the older California missions. The mission building is now part of the Sonoma State Historic Park and is located in the city of Sonoma, California.
Тарих
Миссия сол кезде негізделді және оның барлық кезеңінде дін қызметкерлері мен монахтар алмасып басқарды.
Әкесі Альтимира
Әкесі Хосе Альтимира 33 жасында Испанияның Барселона қаласынан Сан-Франциско-де-Асис миссиясына қызмет етуге келді. Миссия климатының қолайсыздығынан өркендемеді және миссияның ауырған жаңадан дінге өткен үндістерінің (крещенді үндістердің) денсаулығын қалпына келтіру үшін Сан-Рафаэльде медициналық көмек көрсету ошағы ("кіші миссия") құрылды. Калифорния губернаторы Луис Аргуэлло Бодега шығанағы мен Форт-Росстағы ресейліктердің ішкі аймаққа одан әрі жылжуына тосқауыл қоюға мүдделі болды. Олар бірлесіп шіркеу басшыларына және аймаққа (заң шығарушы органға) Сан-Франциско-де-Асис миссиясын және Сан-Рафаэль ассистасын шығанақтың солтүстігіне жаңа орынға көшіру жоспарын жасап, ұсынды. Заң шығарушы орган мақұлдады, бірақ шіркеу басшылары жауап бермеді (олар жоспарды Мексикадағы жоғары тұрған шенеуніктерге жіберді). Ескі испан үкіметі кезінде жаңа миссияны құру үшін Жаңа Испанияның епископы мен Корольдің вице-королінің келісімі қажет болды. 1823 жылдан бастап, шіркеу басшыларынан жауап күтіп жүрген кезде, Альтимира дін қызметкері әскери күзетпен бірге шығанақтың солтүстігін жаңа миссия орны іздеу үшін зерттеуді бастады. 1823 жылдың 4 шілдесінде сарбаздар Сонома аңғарында жаңа Сан-Франциско-де-Асис миссиясының орналасатыны күтілген жерге үлкен секвойядан жасалған айқыш орнатты. Олар осы орынды қасиетті ету үшін қажылық жасады, содан кейін оңтүстікке оралып, құрылыс жұмыстарын бастау үшін адамдар мен материалдарды жинады. Таңдалған орынның маңындағы аймақ бос емес еді. Бұл аймақ Жағалау Мивоктарының солтүстік-шығыс бұрышында, оңтүстік-батыста Помо, солтүстік-шығыста Ваппо, шығыста Суисуне және Птвин халықтарының аумақтарына жақын орналасқан. Сан-Франциско президиосынан сарбаздар тобы миссияны қорғау және жаңадан дінге өткендерді күзету үшін жіберілді. Альтимира әскерлерімен және негізінен Сан-Франциско-де-Асис миссиясынан келген жаңадан дінге өткендермен бірге тамыз айының соңында Сонома аймағына оралды. Альтимира аңғардың екінші жағында салуға жақсы орын бар деп шешті. Құрылысты бастағаннан кейін ғана ол Президент Сарриядан хат алды, ол Альтимираға құрылысты жалғастыруға рұқсат бермейтінін хабарлады. Альтимира бұйрыққа бағынды және қыркүйек айында Калифорнияның азаматтық және діни басшылары арасында келіссөздер жалғасты. 30 қыркүйекте келісімге қол жеткізілді: жаңа миссия салынуы мүмкін және Альтимира оның дін қызметкері болады, бірақ Сан-Франциско-де-Асис миссиясы жабылмайды және Сан-Рафаэль ассистасы толыққанды миссия ретінде бекітілді (Сан-Рафаэль Архангел миссиясы). 1824 жылдың қазан айынан бастап Альтимира өзі таңдаған жерде жаңа миссиясын салуға мүмкіндік алды, бірақ Сан-Франциско-де-Асис миссиясы ашық болатындықтан, бұл миссияға басқа қамқоршы қасиеттің қажеттігі туды. Альтимира 17 ғасырда Оңтүстік Америкаға Францискан миссионері болған Сан-Франциско Соланоны таңдады. Оның сарбаздар мен жаңадан дінге өткендерден құралған тобы Калифорниядағы миссияға қажетті барлық құрылыстарды салуға кірісті. Оның 1823 жылғы жылдық есебінде крещение рәсімі өткізілмеген, бір неке, бір жерлеу, 482 үнді (барлығы басқа миссиялардан көшірілген) және 1341 мал тіркелген. Жұмыстың басталуы тым кеш болғандықтан, егін егуге және орақ жинауға уақыт болмады. 1825 жылдың 4 сәуірінде, Құрбандық күні Альтимира әкесі өз шіркеуін мақтанышпен ашты. Бұл уақытша, қарапайым құрылыс болғанмен, ол миссияның дамуын білдірді. Шіркеу ақ түске боялған ағаш тақтайлардан салынған, бірақ жақсы жабдықталған және безендірілген. Көптеген заттар Форт-Росстағы ресейліктердің сыйы болды. Сонымен қатар, Президент атаның сыйы ретінде берілген Сан-Франциско Соланоның картинасы да болды. Бұдан бөлек, миссияға қамқоршы әулиенің реликвиясы сыйланған, ол алтарьға қойылатын болды. 1826 жылдың мол өнімін бөлісу туралы дау туғанға дейін миссия дамуын жалғастырды. Миссияда тұрмайтын үндістер өз жұмыстары үшін бөлінген үлеске наразылық білдірді және наразылық ретінде ағаш ғимараттардың бір бөлігін өртеп жіберді. Альтимира әкесі бірнеше адал жаңадан дінге өткендермен бірге Сан-Рафаэль Архангел миссиясына қашып кетті.
Әкесі Фортуни
Әкесі Алтимираның орнына, Калифорниядағы Сан-Хосе миссиясында жұмыс істеген испан францисканы Буэнавентура Фортуни тағайындалды. Әкесі Фортуни жылдам түрде тәртіп пен моральды қайта орнатып, миссияны салу жұмыстары қайта басталды. Ол негізгі ғимараттарды үлкен, төртбұрышты қоршау етіп орналастырды. 1830 жылы үш жарым жыл осы миссияда жеке жұмыс істеген Әкесі Фортуни, жұмыс жүктемесі бөлісе алатын басқа миссияға ауысу қажеттігін сезінді. Ол 58 жаста болды. Мексика үкіметі 1826 жылы Мексикаға адалдық серт беруден бас тартқан испан монахтарының барлығын елден кетуге міндеттеді. Әкесі Фортуни бұл ереженің қатарынан алынған еді, бірақ барлық жаңа дін қызметкерлері серт беруге міндетті болатын. 1832 жылға қарай миссияда 27 бөлмелі монастырь немесе дін қызметкерлерінің тұрағы болды, шығыс жағында үлкен саз кірпіштен салынған шіркеу, ал батыс жағында ағаштан жасалған қойма (алғашқы миссиялық шіркеу) орналасқан. Бұл қоршауды индейлерді қолөнерге үйретіп, миссияның өзін-өзі қамтамасыз етуіне қажетті заттар жасаған шеберханалар толықтырды. Аумақтың арт жағында жас үнді қыздарының тұратын және жұмыс істейтін бөлмелері орналасқан. Төртбұрыштан басқа, бау-бақшалар, жүзімдіктер, астық егістіктері, диірмен, сарбаздар мен индей отбасыларына арналған үйлер, түрме, зират және лазарет болды. Бұл миссияның өмір сүрген қысқа мерзіміндегі (11 жыл) ең табысты жылы 1832 жыл болды. Сол жылғы жылдық есебінде Әкесі Гутьеррес келесіні тіркеді: 127 крещение, 34 неке және 70 қайтыс; барлығы 996 неофит (35 ауылдан келген); мал санағында 6000 қой мен ешкі, 900 жылқы, 13 қашыр, 50 шошқа және 3500 бас ірі қара мал болды. Егін көлемі 50-60 литрге дейін ауытқушы испан бушелімен өлшенді. 1832 жылы миссия 800 фанега бидай, 1025 фанега арпа, 52 фанега бұршақ, 300 фанега жүгері, 32 фанега бұршақ және 2 фанега нут өндірді.
Секуляризация
1833 жылы Мексика Конгресі 1833 жылғы Мексиканың секуляризация заңын қабылдап, Альта-Калифорниядағы барлық миссияларды жабу туралы шешім қабылдады. Губернатор Фигероа 1834 жылғы 9 тамызда «Миссияларды секуляризациялауға арналған уақытша ереже» (Reglamento Provisional para la secularization de las Misiones) ережесін шығарды, онда әр миссияның неофиттеріне мүлік (жер, мал және жабдық) бөлу талаптары баяндалды. Ережелердің ішінде: «5. Әрбір отбасы басшысына және 20 жастан асқандарға Миссия жерінен 100-ден 400 вараға дейінгі (шамамен 28-ден 7 акрға дейін) жер учаскесі беріледі». Сонымен қатар, «6. малдың жартысы пропорционалды түрде» және «7. бар қолдағы жылжымалы мүлік, құрал-жарақтар мен тұқымның жартысы немесе одан да азы» беріледі.
Жабылу
Сан-Франциско Солано миссиясы 1834 жылғы 3 қарашада бірінші сыныптық приход болып жарияланған кезде ресми түрде тоқтатылды. Испан миссионерлерінің орнына шіркеу діни қызметкерлері келді – алғашқысы бұрын Сонома мен Сан-Рафаэльге тағайындалған әке Лоренцо Кихас болды. Сан-Франциско президиосының командирі, лейтенант (teniente) Мариано Вальехо, Регламент бойынша Миссияның жабылуын қадағалау үшін әкімші (comisionado) болып тағайындалды. Әке Кихас 1835 жылғы шілдеде Гуадалупе Антонио Ортегамен көптеген даулардан кейін Сан-Рафаэльге оралды, ол секуляризация жұмысын тапсырған Вальехоның майордомы болды. Ортега (кейде сержант Ортега деп аталды) "білімсіз, қаба және адалсыз" еді. Сан-Рафаэльге оралғаннан кейін, Padre Quijas комиссар Perfect Garcia Diego-ға, өзінің жоғары тұрған адамына хат жазып, Сономадағы жағдайға және әсіресе "Ортеганың қорқынышты істеріне" шағымданды. Кихас кейін Ортегаға қарсы куәгерлердің есімдерін берді. Хатты алғаннан кейін, әке Диего оны губернатор Хосе Фигероаға жіберіп, Ортегаға қарсы шаралар қабылдауды талап етті. Губернатор ауыр сырқатқа шалдығып, келесі айдың соңында қайтыс болды. Ешқандай шара қабылданбады. 1837 жылдың жазында жаңа жанжалдар мен қанағаттандырмайтын есептерге байланысты ғана Ортега қызметтен алынды. Әке Кихас кеткеннен кейін, жаңа мүмін (неофит) халқы тез азайды, көптегендері өздерінің туған ауылдарына оралып, жылжымалы мүлкін алып кетті, немесе жұмыс істеу үшін ранчоларға {Вальехоның Петалума Адобысы да бар} көшіп кетті, немесе Сономада қызметшілер болып қалды. Кейбір бұрынғы Миссия үндістері Миссиядан өздеріне бөлінген жер мен мал алғанын хабарлады (осы кішкентай жер участақтарының ешқайсысы ресми түрде тіркелмеген). 1839 жылғы тамызда үкімет Регламенттің орындалуын тексеру үшін Визитадор Генераль де Мисионес Уильям Эдвард Петти Хартнельді жіберді, бірақ Вальехо әскери істерге байланысты жауап беруден жалтарды. Сонома миссиясының секуляризациясының тиімді тексеруі ешқашан аяқталған жоқ.
Құлдырау
Миссия ғимараттары тез арада құлдырап кетті. Сонома қаласы өсіп, құрылыс материалдарына сұраныс арта түсті. Миссия ғимараттарынан шатыр плиткалары, ағаш қаптамалар және саз кірпіштері алынып пайдаланылды. Жерсіндірушілер ескі ғимараттарды тонағаннан кейін, табиғат қалдықтарды қайта өңдеуге кірісті. 1863 жылы президент Авраам Линкольн Калифорниядағы барлық миссия шіркеулерінің меншігін Рим католик шіркеуіне берді. 1881 жылы Сономадағы шіркеудің жері жергілікті кәсіпкерге сатылды және қаланың басқа жағында жаңа шіркеу салынды. Бір кезде ескі саздан жасалған шапель қойма ретінде қолданылды. Конвенто шарап жасау орны ретінде пайдаланылған болуы мүмкін. Еуропалық қызылша және шешек сияқты аурулар, оларға қарсы Американың жергілікті халқында иммунитет болмаған, сондай-ақ Калифорниядағы барлық миссиялардағы (әсіресе әйелдер мен балалар үшін) тығыз және денсаулыққа зиянды тұрмыс жағдайлары (қазіргі стандарттар бойынша) өлім-жітімнің жоғары деңгейіне себеп болды. Дегенмен, миссиялар сол кездегі мүмкіндіктер шегінде тұрғындарының, оның ішінде үндістердің денсаулық сақтау қажеттіліктерін қамтамасыз етті. Осылайша, Калифорниядағы алғашқы аурухана 1817 жылы Сан-Франциско-де-Асис миссиясының үндістерін емдеу үшін құрылды, ол кейіннен Сан-Рафаэль Архангел миссиясы болып, Сан-Рафаэльде (Калифорния) тәуелсіз миссияға айналды.
Калифорнияның тарихи ескерткіші
1932 жылдың 1 маусымында Сан-Франциско Солано миссиясы Калифорния тарихи ескерткіші ретінде #3 деп белгіленді.